Warunkowanie instrumentalne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Warunkowanie instrumentalne

Warunkowanie instrumentalne (ang. instrumental conditioning, operant conditioning), in. warunkowanie II typu – forma uczenia się; ze względu na przebieg, między innymi aktywność uczącego się, warunkowanie instrumentalne należy odróżnić od warunkowania klasycznego, w którym uczący się pozostaje bierny.

Warunkowanie klasyczne lub warunkowanie pawłowowskie (odkąd J. Konorski i S. Miller odkryli warunkowanie instrumentalne, czyli II typu, stosuje się także nazwę warunkowanie I typu) – forma uczenia się. Eksperymenty nad warunkowaniem przeprowadził jako pierwszy Iwan Pawłow. Stwierdził on, że podanie psu pokarmu do pyska wywołuje u niego wydzielanie śliny. Reakcję tę Pawłow nazwał odruchem lub reakcją bezwarunkową, ponieważ występuje ona bez uczenia się, w sposób niezmienny, utrwalony dziedzicznie; pokarm zaś jest bezwarunkowym bodźcem dla tej reakcji. Dzięki warunkowaniu klasycznemu można uzyskać reakcję wydzielania śliny na dowolny sygnał obojętny, wystarczy tylko regularnie go powtarzać w towarzystwie bodźca bezwarunkowego.Klatka Skinnera (ang. Skinner box) - urządzenie w formie skrzynki czy komory, którym Burrhus Frederic Skinner badał procesy warunkowania. Istnieje praktycznie nieskończona liczba możliwych wariantów skrzynki, jednak podstawowy schemat jest bardzo prosty: manipulandum (element "obsługiwany" przez badane zwierzę: guzik, dźwignia, przycisk, itp.) oraz przyrząd dostarczający wzmocnień (np. podajnik jedzenia). Dodatkowymi elementami mogą być projektory do prezentacji bodźców wzrokowych, czy też głośniki do prezentacji bodźców słuchowych.

Warunkowanie instrumentalne odkrył i opisał Jerzy Konorski (1928). Do najbardziej znanych psychologów zajmujących się tą problematyką należą: Burrhus Frederic Skinner, Edward Tolman i Edward Thorndike, który wprowadził termin prawo efektu opisujący relację między zachowaniem a następującą po nim konsekwencją. Istota warunkowania sprawczego polega na modyfikowaniu częstości zachowania poprzez stosowanie kar i nagród, co wpływa na prawdopodobieństwo wystąpienia danego zachowania.

Warunkowanie, powstawanie odruchów warunkowych - prowadzona w warunkach laboratoryjnych (zubożonych), oparta na naturalnej właściwości uczenia się eksperymentalna metoda badania ośrodkowego układu nerwowego, jego funkcjonalnych właściwości, połączeń i dróg nerwowych, mechanizmów sterowania zachowaniem i funkcjonowaniem organów wewnętrznych. Jak ważne dla przeżycia organizmu jest w naturalnym środowisku uczenie się, może uświadomić doświadczenie białych badaczy Australii, dla których często jedynym ratunkiem okazywało się spotkanie miejscowych Aborygenów, którzy chociaż nie chodzili do szkoły świetnie wiedzieli jak zdobyć żywność i wodę.Edward C. Tolman (ur. 14 kwietnia 1886, zm. 19 listopada 1959) – psycholog amerykański, twórca koncepcji behawioryzmu celowościowego (neobehawioryzm).

Zarówno kary jak i nagrody mogą mieć charakter pozytywny lub negatywny.

Rys historyczny[ | edytuj kod]

Thorndike i prawo efektu[ | edytuj kod]

Warunkowanie instrumentalne, nazywane też warunkowaniem sprawczym, pierwotnie było badane przez Edwarda L.Thorndike (1874–1949), który obserwował zachowanie kotów starających się wydostać ze sporządzanych przez niego skrzynek problemowych. Początkowo koty po raz pierwszy umieszczone w skrzynce problemowej potrzebowały dużo czasu na to, żeby z nich się wydostać. Później, gromadząc doświadczenie, nieadaptacyjne zachowania kotów nieprowadzące do satysfakcjonującego rezultatu były przejawiane coraz rzadziej, a częstość zachowań skutkujących pożądanym wynikiem zwiększała się i zwierzę potrzebowało coraz mniej czasu, żeby odnaleźć rozwiązanie. W prawie efektu Thorndike założył, że reakcja wzmocniona osiągnięciem pożądanych skutków podnosi prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia tej reakcji w przyszłości, lecz zachowania prowadzące do niepożądanych konsekwencji zmniejszają prawdopodobieństwo pojawienie się takich zachowań w przyszłości. Precyzując, niektóre skutki wzmacniają reakcje, a niektóre je hamują/wygaszają.

Wygaszanie lub wygasanie potocznie rozumiane jako proces odwrotny do warunkowania jest w rzeczywistości procesem zastąpienia jednego odruchu warunkowego drugim, o tym samym charakterze. Proces wygaszania nie przebiega identycznie jak pierwotne warunkowanie i zależy od dotychczasowego doświadczenia zwierzęcia (przeprowadzanych wcześniej eksperymentów). Załóżmy że psa nauczono na dźwięk dzwonka podnosić przednią łapę po czym podawano porcję jedzenia. Wystarczy zaprzestać podawania pokarmu a zwierzę po początkowo licznych podnoszeniach łapy (tak jakby się upewniało czy dobrze reakcję wykonało) zobojętnieje i na sygnał łapy już nie podniesie. Jest to wynik warunkowania negatywnego z zastosowaniem wygaszania ostrego. W kolejnych sesjach, zwłaszcza na ich początku, pies 1-2 razy podnosi łapę sprawdzając czy nie dostanie pokarmu, następnie (zależnie od możliwości) odwraca się i stara się zasnąć. W tym eksperymencie sygnał dzwonka staje się wtórnym (bo pierwotnie miał inne znaczenie) bodźcem negatywnym (hamulcowym) sygnalizującym brak jedzenia czego wynikiem jest zobojętnienie psa (hamulcowa reakcja warunkowa). W powyższej sytuacji nawet dobrze wygaszony odruch po podaniu wzmocnienia wraca do pierwotnej postaci, bez konieczności ponownego stosowania długiego warunkowania. Wygaszanie chroniczne, w którym bodźce negatywne nie są stosowane jako jedyne, daje o wiele ciekawsze wyniki głównie przez możliwość porównywania właściwości procesów warunkowania i wygaszania. Najpierw przeprowadza się warunkowanie (np.) pokarmowe na dwa różne bodźce np. dzwonek i bulgotanie (oba zawsze wzmacniane) oraz wprowadza jako nigdy niewzmacniane dwa kolejne sygnały np. dźwięk metronomu oraz gwizdek. Są to pierwotne pokarmowe bodźce hamulcowe bowiem wcześniej ich nie stosowano a eksperyment odbywa się w stanie napędu głodowego zwierzęcia. Po skończonym warunkowaniu badano ilość wydzielanej śliny w odpowiedzi na poszczególne bodźce występujące osobno oraz razem w różnych kombinacjach. Okazało się że dzwonek, bulgotanie oraz dzwonek + bulgotanie powodują jednakowe i znaczne wydzielanie śliny. Metronom, gwizdek oraz metronom + gwizdek nie stymulowały wydzielania śliny natomiast kombinacja bodźca wzmacnianego oraz niewzmacnianego wywoływały mniejsze wydzielanie śliny niż sam bodziec dodatni. Przy kombinacji bodziec negatywny + bodziec pozytywny psy często odmawiały przyjmowania pokarmu lub jadły go z mniejszą ochotą. Tak więc bodziec sygnalizujący „nic” ma w układzie nerwowym całkiem wymierne przełożenie na odruchy i zachowanie. Pierwotne znaczenie bodźca ma charakter dominujący, łatwo można je przywrócić a przy przewarunkowaniu ma wpływ na uzyskane w eksperymencie wyniki.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Większość ludzkich działań jest zdeterminowana poprzez procedurę warunkowania sprawczego. Często warunkowanie sprawcze nie jest ukierunkowane bezpośrednio na to, żeby kogoś uwarunkować, lecz mimo to jednak zachodzi w sposób pośredni. Warunkowanie sprawcze to naturalna technika nauczania, która jest stosowana od tysięcy lat, aczkolwiek nie było szczegółowo badane przed eksperymentami Thorndike’a na początku XX wieku.

Wzmocnienie, wzmocnienie pozytywne, wzmocnienie dodatnie to sytuacja (np. wyjście z klatki) lub bodziec pojawiający się w odruchu warunkowym klasycznym po bodźcu warunkowym, a w odruchu instrumentalnym po wymaganej w eksperymencie reakcji organizmu. Efektem wzmocnienia pozytywnego jest powstanie i podtrzymanie wyuczonej reakcji w odpowiedzi na bodźce warunkowe, rzadziej jej intensyfikacja (w fizjologicznym zakresie).Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

Skinner[ | edytuj kod]

Za twórcę procedur warunkowania instrumentalnego uważa się B.F. Skinnera. Twierdził on, że czynnikami najsilniej wpływającymi na zachowanie są konsekwencje, czyli to, co następuje bezpośrednio po zachowaniu. Nie był on jednak pierwszym psychologiem, który zwrócił uwagę na koncepcję nagród i kar. Swoją ideę Skinner zapożyczył od Edwarda Thorndike’a, który w swoich eksperymentach nad zwierzętami zwrócił uwagę na prawo efektu. Bazując na wynikach Thornidke’a, Skinner oczyścił je z subiektywnych i nienaukowych spekulacji na temat uczuć, zamiarów czy celów organizmu. Jako radykalny behawiorysta, Skinner odrzucił myślenie o tym, co dzieje się w psychice danego organizmu, ponieważ niemożliwe było sprawdzenie tego podczas obserwacji.

Warunkowanie wyższego rzędu zwane także warunkowaniem wyższego poziomu, warunkowaniem łańcuchowym lub sekwencyjnym - termin odnoszący się głównie do warunkowanie instrumentalnego w mniejszym stopniu warunkowania klasycznego.Burrhus Frederic Skinner (ur. 20 marca 1904 w Susquehanna w stanie Pensylwania, zm. 18 sierpnia 1990) – amerykański psycholog, jeden z twórców i najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu, rozwijał teorię warunkowania instrumentalnego.

Technikę wzmacniania Skinner opracował przy użyciu „komory sprawczej”, zwanej również skrzynką Skinnera, w której znajdowała się dźwignia przy naciśnięciu której zwierzę otrzymywało pokarm. Jej główną zaletą była możliwość kontrolowania układu wzmocnień, czasu i częstości występowania, które to czynniki wywierają znaczny wpływ na zachowanie. Skonstruowana została również maszyna, która tworzyła wykresy raportowe. Wykresy te były głównymi danymi, z których Skinner i jego współpracownicy korzystali. Na podstawie owych wyników wyprowadzono wniosek, że proces wzmacniania można zoperacjonalizować jako jakąkolwiek procedurę, która dostarcza organizmowi wzmocnienia według szczegółowej i sprecyzowanej reguły. Istotę zjawiska wzmocnienia można określić w tym, że jakakolwiek reakcja, która zostanie wzmocniona, ma tendencję do powtarzania się. Natomiast reakcje, które nie zostały w żaden sposób wzmocnione mają tendencje do stopniowego zaniku reakcji, czyli wygaszania.

Uczenie się – proces poznawczy prowadzący do modyfikacji zachowania osobnika pod wpływem doświadczeń co zwykle zwiększa przystosowanie osobnika do otoczenia.Jerzy Konorski (ur. 1 grudnia 1903 w Łodzi, zm. 14 listopada 1973 w Warszawie) – polski neurofizjolog, współodkrywca i badacz odruchów warunkowych II typu zwanych także instrumentalnymi.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
Bodziec dyskryminacyjny zwany też bodźcem różnicującym to pojęcie z zakresu teorii warunkowania. Jego zastosowanie wynika stąd, że ze zwierzęciem trudno się porozumieć i np. wyjaśnić mu zasady oczekiwanego zachowania. Eksperymentatorowi zdaje się, że pies podczas warunkowania reaguje na światło (zaangażowane ośrodki wzrokowe) a on słyszy dźwięk klawisza (zaangażowane ośrodki słuchowe) włączającego to światło. Stąd reaguje tak samo na światło czerwone, zielone itd. Nawet jeśli nie ma dodatkowych, niezauważonych przez eksperymentatora bodźców, to psu może być obojętne jakiego koloru jest światło (psy nie widzą niektórych kolorów) i w którym miejscu się zapala. Takie zjawisko nazywamy generalizacją bodźca. Eksperymentator chcąc mieć pewność że zwierzę reaguje na ten i tylko ten bodziec np. światło koloru czerwonego musi go zróżnicować. W tym celu wzmacnia np. pokarmem tylko pożądaną reakcję i tylko na określony kolor światła, pozostałe kolory nie wzmacniane stają się bodźcami hamującymi (negatywnymi), na które reakcja odruchowa wygasa.

Reklama