• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Warmia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Warmiacy – grupa etniczna mieszkańców Warmii. W Polsce odnosi się przede wszystkim do polskojęzycznych mieszkańców południowej Warmii, którzy od XIV w. zasiedlili ten teren, a od pokrewnej grupy etnicznej Mazurów odróżniali się odrębną gwarą warmińską oraz wyznawanym katolicyzmem (wśród Mazurów dominuje luteranizm). Różnice między Warmiakami i Mazurami pogłębiły także podziały polityczne: Warmiacy od 1466 do 1772 r. mieszkali w należących do Polski Prusach Królewskich.Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.

    Warmia (łac. Warmia, Varmia, niem. Ermland) – kraina historyczna położona w województwie warmińsko-mazurskim. Pierwotnie terytorium pruskiego plemienia Warmów, a następnie autonomiczne państewko kościelne istniejące w latach 1243–1772 w południowych Prusach. W latach 1466-1772 Warmia wchodziła w skład Polski.

    Warmińskie organy - na terenie Warmii, głównie w zabytkowych kościołach, znajduje się około 130 organów, choć nie wszystkie są w pełni sprawne. W historii tych instrumentów muzycznych na Warmii zaznaczyły się dwa okresy wzmożonej aktywności budowniczych.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Dane ogólne[ | edytuj kod]

    Warmia na mapie Polski

    Terytorium Warmii powstało w roku 1243 jako dominium biskupstwa warmińskiego w obrębie Państwa Zakonu Krzyżackiego w Prusach i stanowiło ok. 1/3 terenu diecezji warmińskiej. W 1346 roku ukształtowały się ostateczne granice Warmii, które bez większych zmian przetrwały do roku 1772.

    Henryk I Fleming (zm. 15 lipca 1300) – biskup warmiński. Sprawował funkcje duchowne w Braniewie, był proboszczem parafii katedralnej, dziekanem oraz kanonikiem warmińskim. Przed 21 marca 1279 roku przyjął sakrę biskupią, jako drugi w historii biskup diecezji warmińskiej (po Anzelmie).Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego – zwierzchnicy Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie.

    Wewnętrznie Warmia stanowiła dwuczłonowy organizm – większą część zarządzaną przez biskupa warmińskiego (7 komornictw) oraz mniejszą zarządzaną przez kapitułę warmińską (3 komornictwa). Głównym ośrodkiem biskupstwa (kurii) i siedzibą katedry warmińskiej był Frombork, zaś biskupi rezydowali w Lidzbarku Warmińskim.

    Pomezania (pruskie pomedien – "za drzewami") – kraina historyczna w Prusach zamieszkana przez Pomezanów, jedno z plemion pruskich.Lidzbark Warmiński (niem. Heilsberg, prus. Lēcbargs) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim. Siedziba władz powiatu oraz wiejskiej gminy Lidzbark Warmiński.

    W roku 1466 (II pokój toruński) Warmia związała się z Koroną Królestwa Polskiego jako autonomiczna część Prus Królewskich uznająca królów polskich jako swych suwerenów. Dzięki wysokiej pozycji książąt-biskupów stanowiła księstwo warmińskie w obrębie Rzeczypospolitej zarządzane wspólnie przez biskupa i kapitułę katedralną. Najsłynniejszym mieszkańcem ówczesnej Warmii był Mikołaj Kopernik, odkrywca teorii heliocentrycznej.

    Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.Wiązar jętkowy - wiązar drewniany o rozpiętościach do 9,0 m. Składa się z krokwi, które przenoszą naprężenia zginające i ściskające oraz poziomej poprzeczki - jętki, która przenosi naprężenia ściskające. Może być oparty na belkach wiązarowych (jak na rys.) lub ścianie za pośrednictwem murłaty lub belki oczepowej.

    W roku 1772 Warmia została zajęta przez Królestwo Prus w wyniku I rozbioru Polski. Nastąpiła wówczas sekularyzacja Warmii i jej likwidacja jako osobnego organizmu politycznego. W zaborze pruskim terytorium i ludność dawnej Warmii zachowywały jednak odrębność wyznania, kultury i zwyczajów. Południowa Warmia była silnym ośrodkiem polskości w Prusach Wschodnich. W roku 1945 całe terytorium dawnej Warmii wróciło do Polski, lecz utraciło odrębność kulturową od sąsiednich rejonów.

    Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.

    Warmię plemienną zamieszkiwali Warmowie, a Warmię historyczną Warmiacy, którzy etnicznie dzielili się na Warmiaków polskich (południowa Warmia) i niemieckich (środkowa i północna Warmia).

    Współcześnie nazwa Warmii używana jest w kontekście historycznym, a także wraz z nazwą sąsiednich Mazur w określeniu należącej do Polski części dawnych Prus (Warmia i Mazury, województwo warmińsko-mazurskie).

    Obszar Warmii[ | edytuj kod]

    Terytorium Warmii stanowi kształtem trójkąt o nieregularnych bokach ze ściętym wierzchołkiem opierającym się o Zalew Wiślany. Od zachodu krótkim odcinkiem graniczy z Pogezanią (granicę wyznaczał Święty Kamień i rzeczka Narusa) a następnie z Prusami Górnymi (granicą na całej długości jest rzeka Pasłęka). Od północy i wschodu Warmia graniczy z Prusami Dolnymi.

    Nimb (łac. nimbus, chmura) – termin stosowany w sztuce na określenie świetlistego otoku wokół głów przedstawianych na obrazie postaci boskich lub świętych; symbolizuje ich duchowe światło. Nimb może mieć kształt koła, krzyża wpisanego w okrąg, trójkąta lub promieni rozchodzących się wokół głowy.Uszakowo (ros. Ушаково, niem. Brandenburg, pol. Pokarmin, lit. Pokarviai) - osada w powiecie bagrationowskim, obwodzie kaliningradzkim, w Rosji.

    Południowa Warmia sąsiaduje jednocześnie z Mazurami, które są krainą etnograficzno-kulturową, nie historyczną.

    Warmia położona jest na obszarze trzech mezoregionów fizycznogeograficznych: Równiny Warmińskiej, Równiny Orneckiej i Pojezierza Olsztyńskiego.

    Powierzchnia Warmii wynosi około 4250 km², co stanowi 17,6% obszaru województwa.

    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.II pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454-1466. Papiestwo stojące po stronie Krzyżaków, nie zatwierdziło uchwał zawartego pokoju.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
    Prusy Górne (łac. Hockerlandia, niem. Oberland) – określenie regionu historycznego znajdującego się obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie historycznych Prus. Prusy Górne położone są na zachód od Warmii, na wschód od Powiśla, na południe od Żuław i na północny zachód od Mazur. Czasem określa się je jako Stare Prusy, Kraj Górny, Mazury Zachodnie lub Pogórze.
    Kościół Świętej Anny i Świętego Szczepana – jeden z zabytków miasta Barczewa, w województwie warmińsko-mazurskim. Należy do dekanatu Barczewo archidiecezji warmińskiej.
    Równina Warmińska lub Nizina Warmińska (313.56) - mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, część Pobrzeża Gdańskiego (Wschodniopomorskiego), na wschód od Wysoczyzny Elbląskiej. Wysokość 20–70 m n.p.m., powierzchnia 640 km²; główne miasto Braniewo. Rzeki przepływające Bauda i Pasłęka.
    Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.
    Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r. przemianowana na diecezję pelplińską. Tereny dotychczasowej diecezji weszły częściowo w skład zreorganizowanej diecezji (pelplińskiej), a częściowo w skład diecezji toruńskiej.
    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.07 sek.