• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Warmia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Godki (niem. Gottken)– wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.
    Krainy historyczne dawnych Prus

    Warmia (łac. Warmia, Varmia, niem. Ermland) – kraina historyczna w województwie warmińsko-mazurskim, jedna z krain regionu historycznego Prusy.

    Teren Warmii odpowiada obszarowi dominium biskupów warmińskich w granicach państwa zakonu krzyżackiego (w latach 1243-1464), a następnie biskupiego Księstwa Warmińskiego w obrębie Korony Królestwa Polskiego (w latach 1464-1772). Po I rozbiorze Warmia weszła w skład zaboru pruskiego, a w 1945 roku wróciła do Polski.

    Warmia nie jest tożsama z Mazurami i nie stanowi ich części.

    Warmińskie organy - na terenie Warmii, głównie w zabytkowych kościołach, znajduje się około 130 organów, choć nie wszystkie są w pełni sprawne. W historii tych instrumentów muzycznych na Warmii zaznaczyły się dwa okresy wzmożonej aktywności budowniczych.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Obszar i miasta Warmii[ | edytuj kod]

    Terytorium Warmii stanowi kształtem trójkąt o nieregularnych bokach ze ściętym wierzchołkiem opierającym się o Zalew Wiślany. Od zachodu krótkim odcinkiem graniczy z Pogazanią (wzdłuż rzeczki Narusy), a następnie z Prusami Górnymi (granicą jest rzeka Pasłęka), natomiast od północy i wschodu graniczy z Prusami Dolnymi. Południowa część Warmii graniczy z Mazurami.

    Henryk I Fleming (zm. 15 lipca 1300) – biskup warmiński. Sprawował funkcje duchowne w Braniewie, był proboszczem parafii katedralnej, dziekanem oraz kanonikiem warmińskim. Przed 21 marca 1279 roku przyjął sakrę biskupią, jako drugi w historii biskup diecezji warmińskiej (po Anzelmie).Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego – zwierzchnicy Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie.

    Warmia położona jest na obszarze trzech mezoregionów fizyczno-geograficznych: Równiny Warmińskiej, Równiny Orneckiej i Pojezierza Olsztyńskiego.

    Powierzchnia Warmii wynosi około 4250 km², co stanowi 17,6% obszaru województwa.

    Olsztyn – największe miasto Warmii

    Na Warmii leży 12 miast. Wszystkie posiadają prawa miejskie od średniowiecza (XIII i XIV w.):

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Nazwa Warmii (łac. Warmia) wraz z zamieszkującym ją pruskim ludem Warmów (łac. Warmienses) wymieniona jest w łacińskiej kronice Piotra z Dusburga (1326 rok) jako jedna z części „ziemi pruskiej”. Najstarsze zachowane źródło z roku 1249 podaje zapisaną po łacinie nazwę Warmia (od której pochodzi nazwa polska oraz późniejsza łacińska wersja Varmia). Z roku 1262 pochodzi zapisana forma Wormeland, a z 1299 roku jej wersja Ermelandt (która utrwaliła się w niemieckim jako Ermland).

    Pomezania (pruskie pomedien – "za drzewami") – kraina historyczna w Prusach zamieszkana przez Pomezanów, jedno z plemion pruskich.Lidzbark Warmiński (niem. Heilsberg, prus. Lēcbargs) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim. Siedziba władz powiatu oraz wiejskiej gminy Lidzbark Warmiński.

    Etymologia nazwy Warmia nie jest pewna. Nie wiadomo, czy nazwa ludu Warmów pochodzi od nazwy krainy, czy odwrotnie.

    Współcześni badacze, zwłaszcza litewscy i rosyjscy, proponują zrekonstruowaną bałtyjską formę *Wārmi, która pochodzić ma od pruskiego słowa wormyan zapisanego około 1400 roku w „Słowniku elbląskim”, a przetłumaczonego w nim na „czerwony”. Wówczas nazwa Warmia oznaczałaby „czerwoną krainę”

    Według innej hipotezy nazwa Warmii jest pochodzenia skandynawskiego i ma związek z germańskim słowem warm – „ciepły”, który w języku gockim miał nawet czasownikową formę warmjan. Nazwa Warmii znaczyłaby więc „ciepła kraina”. Historyk Karol Szajnocha uważał wręcz, że jest ona „prostym powtórzeniem” nazwy skandynawskiej krainy Värmland (hist. Varmelandia, Wermelandia, Waermeland, dziś prowincja w środkowej Szwecji).

    Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.Wiązar jętkowy - wiązar drewniany o rozpiętościach do 9,0 m. Składa się z krokwi, które przenoszą naprężenia zginające i ściskające oraz poziomej poprzeczki - jętki, która przenosi naprężenia ściskające. Może być oparty na belkach wiązarowych (jak na rys.) lub ścianie za pośrednictwem murłaty lub belki oczepowej.

    Trzecia hipoteza łączy etymologię skandynawską i pruską. Według niej nazwa Warmii sięga korzeniami germańskiego słowa wurm/worm znaczącego „robak” lub „wąż”, które pojawiło się jako zapożyczenie w zachodnich dialektach pruskich. Według językoznawców nieznane w innych językach bałtyjskich pruskie słowo wormyan, zaświadczone tylko w „Słowniku elbląskim” (1400 r.), ma związek ze słowem „czerw, robak, insekt” . Pruski przymiotnik "czerwony" (wormyan) miałby zatem charakter odrzeczownikowy i wywodziłby się od zapożyczonego przez Prusów germańskiego rzeczownika "robak, czerw" (worm), podobnie jak w języku polskim słowo "czerwony" pochodzi od "czerw".

    Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.Nimb (łac. nimbus, chmura) – termin stosowany w sztuce na określenie świetlistego otoku wokół głów przedstawianych na obrazie postaci boskich lub świętych; symbolizuje ich duchowe światło. Nimb może mieć kształt koła, krzyża wpisanego w okrąg, trójkąta lub promieni rozchodzących się wokół głowy.

    Możliwe, że pobrzeża Zalewu Wiślanego były dla Skandynawów obszarem pozyskiwania czerwców, które były wówczas głównym barwnikiem koloru czerwonego wykorzystywanym w produkcji tekstylnej. Nazwa Warmia oznaczałaby więc zarówno w językach skandynawskich, jak i pruskim „czerwoną krainę” lub „krainę czerwców”, na podobnej zasadzie, jak Grody Czerwieńskie czy Ruś Czerwona.

    Gutkowo – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.Uszakowo (ros. Ушаково, niem. Brandenburg, pol. Pokarmin, lit. Pokarviai) - osada w powiecie bagrationowskim, obwodzie kaliningradzkim, w Rosji.

    Germańską etymologię nazwy Warmia uprawdopodobnia fakt, iż pobrzeża Zalewu Wiślanego znajdowały się w orbicie zainteresowań Skandynawów od pierwszych wieków n.e. aż do podboju krzyżackiego. W początkach naszej ery na południowo-wschodnim wybrzeżu Bałtyku osiedlił się germański lud Gotów (notabene szwedzka Varmelandia była pierwotnie częścią Gotalandii, prawdopodobnej kolebki Gotów). W wyniku tego w wiekach od I do IV n.e. tereny późniejszej Warmii znalazły się w obszarze osadnictwa i oddziaływania Gotów, czego dowodem są świadectwa archeologiczne kultury wielbarskiej, pozostałości w nazwach miejscowych (por. Gutkowo i Godki w dawnej ziemi Gudikus) oraz liczne zapożyczenia gockie w językach bałtyjskich. Intensywne kontakty ze światem germańskim miał również lud archeologicznej grupy olsztyńskiej (utożsamiany czasem z Herulami) żyjący na Pojezierzu Olsztyńskim po ustąpieniu Gotów, w wiekach od V do VII. Później, pomiędzy VIII a XI wiekiem, nad Zalewem Wiślanym aktywni byli duńscy wikingowie, którzy kontrolowali niedaleką osadę Truso i stamtąd penetrowali pruski interior. Jeszcze na początku XIII wieku, tuż przed podbojem krzyżackim, warmińskie wybrzeża Zalewu Wiślanego czasowo opanował król Danii Waldemar II (zob. Lanzania).

    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.II pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454-1466. Papiestwo stojące po stronie Krzyżaków, nie zatwierdziło uchwał zawartego pokoju.

    Według późniejszych legend (zapisanych w XVI wieku) nazwa szczepu pruskiego pochodziła od wodza imieniem Warmo, jednego z dwunastu synów Widewuta, legendarnego króla Prusów.

    Być może pierwotna nazwa Ornety (Wormditt) również nawiązuje do Warmii lub Warmów.

    W gwarze warmińskiej na Warmię mówiono Warńija, a mazurskiej Warmzia.

    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Prusy Górne (łac. Hockerlandia, niem. Oberland) – określenie regionu historycznego znajdującego się obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie historycznych Prus. Prusy Górne położone są na zachód od Warmii, na wschód od Powiśla, na południe od Żuław i na północny zachód od Mazur. Czasem określa się je jako Stare Prusy, Kraj Górny, Mazury Zachodnie lub Pogórze.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kościół Świętej Anny i Świętego Szczepana – jeden z zabytków miasta Barczewa, w województwie warmińsko-mazurskim. Należy do dekanatu Barczewo archidiecezji warmińskiej.
    Równina Warmińska lub Nizina Warmińska (313.56) - mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, część Pobrzeża Gdańskiego (Wschodniopomorskiego), na wschód od Wysoczyzny Elbląskiej. Wysokość 20–70 m n.p.m., powierzchnia 640 km²; główne miasto Braniewo. Rzeki przepływające Bauda i Pasłęka.
    Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.
    Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r. przemianowana na diecezję pelplińską. Tereny dotychczasowej diecezji weszły częściowo w skład zreorganizowanej diecezji (pelplińskiej), a częściowo w skład diecezji toruńskiej.
    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .
    Dymnik (wyglądek) – małe okienko albo otwór w dachu lub w szczycie pod kalenicą. Jego zadaniem było odprowadzanie dymu z domów pozbawionych komina. Jednocześnie doświetlało poddasze.
    Ruś Czerwona, łac. Ruthenia Rubra lub Russia Rubra – kraina historyczna na południowo-zachodniej Ukrainie oraz w południowo-wschodniej Polsce.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.101 sek.