• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Walia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Egzonim (od gr. ἔξω, éxō, "poza" i ὄνομα, ónoma, "nazwa") – nazwa używana w określonym języku dla obiektu geograficznego znajdującego się poza obszarem, gdzie ten język ma status oficjalny, i różniąca się swoją formą od nazwy używanej w języku lub językach oficjalnych na obszarze, gdzie znajduje się dany obiekt geograficzny.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.
    Walia

    Walia (wal. Cymru, wym. [ˈkəmrɨ] ; ang. Wales, wym. [ˈweɪlz] ) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Także celtycka kraina historyczna. Kraj jest położony w południowo-zachodniej części wyspy Wielka Brytania, na zachód od Anglii, nad Morzem Irlandzkim i Celtyckim. Stolicą Walii jest Cardiff.

    Swansea (wym. [ˈswɒnzi], wal. Abertawe [abɛrˈtawɛ], co znaczy „ujście Tawe”) – miasto i hrabstwo w południowej Walii. W 2011 roku hrabstwo liczyło 239 023 mieszkańców, a miasto właściwe 179 485 (drugie pod względem wielkości miasto Walii). Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.

    Mimo że kraj ten dzieli historię społeczno-polityczną z resztą Wielkiej Brytanii, a zdecydowana większość ludności mówi po angielsku, Walia zachowała odrębność kulturową i jest krajem dwujęzycznym. Ponad 560 tys. mieszkańców posługuje się językiem walijskim, który szczególnie rozpowszechniony jest w zachodnich i północnych częściach kraju. Od końca XIX wieku Walia zyskała wizerunek „kraju pieśni”, po części dzięki tradycji eisteddfod. Kraj reprezentowany jest przez własną drużynę na wielu międzynarodowych imprezach sportowych, m.in. w Pucharze Świata FIFA, Mistrzostwach Europy UEFA, Pucharze Świata w Rugby oraz na Igrzyskach Wspólnoty Narodów. Rugby union uważane jest za symbol walijskiej tożsamości narodowej oraz przejaw narodowej świadomości.

    Szwa – w językoznawstwie, zwłaszcza w fonetyce i fonologii, określenie samogłoski średnio centralnej (zaokrąglonej lub niezaokrąglonej) znajdującej się w środku diagramu samogłoskowego, oznaczaną w międzynarodowym alfabecie fonetycznym symbolem ə lub inną samogłoską bliską tej pozycji. Dla przykładu w języku angielskim litera a w wyrazie about jest wymawiana przez szwę. W języku angielskim szwa występuje głównie w sylabach nieakcentowanych, ale w innych językach może pojawiać się częściej w sylabach akcentowanych. W polszczyźnie standardowej szwa nie występuje w ogóle. Można ją spotkać tylko w niektórych dialektach lokalnych. Partia Walii (wal. Plaid Cymru [plaɪd ˈkəmri]; ang. The Party of Wales) – centrolewicowa partia polityczna w Walii popierającą idee niepodległościowe. Należy do Wolnego Sojuszu Europejskiego.

    Pochodzenie nazwy[ | edytuj kod]

    Nazwa Walia jest spolszczoną wersją angielskiej nazwy Wales, która jest germańskim egzonimem pochodzącym od germańskiego słowa Walha i oznacza nieznajomego lub cudzoziemca. Słowo Walha prawdopodobnie wywodzi się od nazwy celtyckiego plemienia Volcae.

    Królestwo Gwynedd – jedno ze średniowiecznych królestw walijskich, założone ok. 450 roku. Od IX wieku najsilniejsze z walijskich księstw, na początku XI wieku opanowało prawie całą Walię. Po 1063 toczyło przez prawie 50 lat wojnę z Anglią, zakończoną ostatecznie wygraną Walijczyków, co wzmocniło pozycję króla Gwynedd. W XII wieku królestwo Gwynedd podbiło pozostałe walijskie państwa, zaś książę Llywelyn ap Iorwerth przyjął w 1218 roku tytuł księcia Walii.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Walijczycy z kolei nazywają swój kraj Cymru (wym. [ˈkəmrɨ]), a siebie Cymry, co w języku starowalijskim znaczy „rodak”, „krajan”.

    Prehistoryczne początki[ | edytuj kod]

    Walia od przynajmniej 29 000 lat jest zamieszkiwana przez ludzi współczesnych. Za początki stałego zamieszkania uznaje się końcówkę epoki lodowcowej między 12000 a 10000 lat temu. Myśliwi z ery mezolitycznej, zamieszkujący tereny centralnej Europy, rozpoczęli migrację na tereny Wielkiej Brytanii. W tamtym czasie poziom morza był znacznie niższy niż obecnie, co więcej, płytsze warstwy obecnego Morza Północnego były kiedyś suchym lądem. Obecne wschodnie wybrzeże Anglii oraz wybrzeża Danii, Niemiec oraz Holandii połączone były obszarem lądu znanym jako Doggerland (obszar zamieszkały przez paleolityczne ludy koczownicze), tworząc w ten sposób Półwysep Brytyjski na kontynencie Europejskim. Walia nie posiadała lodowców do około 10 250 lat temu, a cieplejszy klimat przyczynił się do gęstego zalesienia w tej części kontynentu.

    Park Narodowy Pembrokeshire Coast (ang. Pembrokeshire Coast National Park, wal. Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro) – park narodowy w Wielkiej Brytanii, położony w południowo-zachodniej części Walii. Został utworzony w 1952 w celu ochrony zróżnicowanego wybrzeża morskiego ze skalistymi klifami, piaszczystymi plażami oraz estuariami. Park rozciąga się od Cardigan na północy do zatoki Carmarthen na południowym wschodzie i obejmuje głównie tereny położone w niewielkiej odległości od morza oraz Wzgórza Preseli i estuarium Daugleddau. Do parku włączono także wyspy Ramsey, Skomer, Skokholm, Grassholm i Caldey. Chronione jest także dziedzictwo kulturowe, obejmujące ślady osadnictwa z V wieku p.n.e. oraz jedyny zachowany w Walii młyn pływowy.Usk (wal. Afon Wysg) – rzeka w południowej Walii (Wielka Brytania) o długości ok. 100 km, mająca źródła w Górach Kambryjskich. Przepływa przez miejscowość Usk. Uchodzi do Morza Celtyckiego poprzez Kanał Bristolski przy mieście Newport.

    Wzrost poziomu morza po okresie lodowcowym oddzielił Walię i Irlandię, kształtując Morze Irlandzkie. Doggerland został zatopiony przez Morze Północne i 8000 lat temu Półwysep Brytyjski przekształcił się w wyspę.

    Do początku Neolitu (6000 lat temu) poziom morza w Kanale Bristolskim był niższy o około 10 metrów niż obecnie. John Davies interpretuje teorię dotyczącą zatonięcia Cantre'r Gwaelod oraz opowieści z Mabinogionu, mówiącą o węższych i płytszych wodach pomiędzy Walią a Irlandią, jako odległe wspomnienia tamtych czasów zachowane w przekazach ludowych.

    Tywi (wal. Afon Tywi, ang. River Towy) – najdłuższa rzeka położona w całości w Walii. Jej długość wynosi 108 km.Snowdon (wal. Yr Wyddfa, wym. [əɾ ˈwɪðva]) – najwyższy szczyt Gór Kambryjskich i jednocześnie najwyższy szczyt Walii, położony w Gwynedd. Wznosi się na wysokość 1085 m n.p.m. Od 1951 góra objęta jest parkiem narodowym. Na szczycie znajduje się schronisko (tylko bufet).

    Koloniści z epoki kamienia gładzonego zintegrowali się z ludnością tubylczą, zajmującą się polowaniem oraz zbieractwem, stopniowo zmieniając jej styl życia na rolniczo-osadniczy (zob. rewolucja neolityczna). Wykarczowano lasy, aby założyć pastwiska i uprawiać ziemię. Opracowano również nowe technologie, takie jak ceramika czy wyroby włókiennicze. W okresie pomiędzy 5800 i 5500 lat temu wybudowano również kromlechy, np. Pentre Ifan, Bryn Celli Ddu czy Parc Cwm oraz wysokie, kamienne kopce.

    Kanał Bristolski (ang. Bristol Channel, wal. Môr Hafren) – zatoka Oceanu Atlantyckiego u południowo-zachodnich wybrzeży Wielkiej Brytanii.Wolkowie – celtyckie plemię zasiedlające w okresie lateńskim tereny Moraw. Od ich łacińskiej nazwy Volcae, bezpośrednio z germańskiego Walh pochodzi słowiańskie określenie ludów romańskich (Włosi i Wołosi/Rumuni) żyjące na południe od Słowian – Wołch, Wlach, Valach, a następnie Włoch, Włochy, a także Wołoszczyzna.

    Podobnie jak ludzie zamieszkujący Wielką Brytanię, ludność zamieszkująca obszar dzisiejszej Walii przez wieki asymilowała imigrantów, co skutkowało wymianą doświadczeń między przedstawicielami kultur epoki brązu i epoki żelaza. Zdaniem Johna T. Kocha i wielu innych naukowców, Walia w później epoce brązu była częścią nadmorskiej sieci handlowej, do której wliczały się również inne regiony celtyckie, takie jak dzisiejsza Anglia, Francja, Hiszpania czy Portugalia, gdzie rozwinęły się języki celtyckie.

    Cardiff (wym. [ˈkɑrdɪf]; wal. Caerdydd, wym. [kɑːɨrˈdɨð]) – stolica i największe miasto Walii (region Wielkiej Brytanii), w hrabstwie Cardiff. Jest położone nad rzeką Taff, u jej ujścia do Kanału Bristolskiego. W 2011 roku miasto liczyło 335 145 mieszkańców. Góry Kambryjskie (wal. Elenydd, ang. Cambrian Mountains) – stary, silnie zniszczony masyw górski położony w środkowej Walii (Wielka Brytania) o długości ok. 200 km. Zbudowany głównie ze skał paleozoicznych, sfałdowanych w orogenezach kaledońskiej (część północna i środkowa) i hercyńskiej (część południowa).

    Pogląd ten, nazywany czasem "Atlantycko-Celtyckim", przeciwstawia się jednak teorii dotyczącej języków celtyckich, których korzenie sięgają dalej na wschód, do kultury halsztackiej. W momencie inwazji rzymskiej na Brytanię, tereny współczesnej Walii od setek lat były już podzielone pomiędzy plemiona Deceangliów, Ordowików, Kornowiowów, Demetów i Sylurów.

    Henryk VIII (ur. 28 czerwca 1491 w Greenwich, zm. 28 stycznia 1547 w Londynie) – król Anglii (od 21 kwietnia 1509 do końca życia), lord Irlandii (1494–1542), król Irlandii (1542–1547), drugi monarcha z dynastii Tudorów (po swoim ojcu, Henryku VII). Doprowadził w latach 20. i 30. XVI wieku do rozłamu z Kościołem rzymskokatolickim oraz ustanowienia niezależnego Kościoła anglikańskiego; za jego panowania dokonano kasaty klasztorów. Zasłynął 6 małżeństwami oraz ścinaniem głów niektórych swoich małżonek.Holyhead (wal. Caergybi) – największe miasto w hrabstwie Anglesey, usytuowane w północno-wschodniej Walii na wyspie Holy Island. Liczba mieszkańców: 11 237 (spis z 2001).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Owain Glyndŵr (ang. Owen Glendower, ur. ok. 1359 - zm. ok. 1416) – książę walijski. Był spadkobiercą książąt Powys. Pochodził z królewskiego rodu Jorwerthów. Przez swoją matkę rościł sobie prawa do ziem Rhys ap Gruffydd.
    Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2016 odbędą się we Francji i będą XV turniejem piłkarskich mistrzostw Europy. W turnieju po raz pierwszy wezmą udział 24 najlepsze drużyny europejskie, wyłonione po ogólnych kwalifikacjach. Propozycję zawodów z 24 uczestnikami jednomyślnie zaaprobowały 53 europejskie federacje. Decyzję o wyborze gospodarza podjął Komitet Wykonawczy UEFA 28 maja 2010 roku. Termin zgłaszania kandydatur przez państwa ubiegające się o organizację mistrzostw upłynął 31 marca 2009. Zgłoszone zostały cztery kandydatury: Francja, Szwecja/Norwegia, Turcja i Włochy. W grudniu 2009 roku Szwecja i Norwegia wycofały jednak swoją kandydaturę.
    Walijskie Zgromadzenie Narodowe (ang. National Assembly for Wales, wal.: Cynulliad Cenedlaethol Cymru) znajduje się w stolicy Walii, Cardiff i pełni rolę lokalnej władzy ustawodawczej, mając jednak dość ograniczone pole działania. Zgromadzenie tworzy 60 członków wybieranych w powszechnych wyborach parlamentarnych na 4 letnią kadencję z czego czterdziestu w okręgach wyborczych system mieszanym, a pozostałych dwudziestu w pięciu regionach wyborczych z zastosowaniem metody przedstawicielstwa proporcjonalnego.
    Igrzyska Wspólnoty Narodów, także: Igrzyska Wspólnoty Brytyjskiej (ang. Commonwealth Games) – wydarzenie sportowe rozgrywane co 4 lata, w swojej formie zbliżone do nowożytnych igrzysk olimpijskich. W zawodach tych występują sportowcy z państw zrzeszonych we Wspólnocie Narodów. Organizacją zarządzającą jest Federacja Igrzysk Wspólnoty Narodów (ang. Commonwealth Games Federation).
    Rozporządzenie – akt normatywny wydany na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Rozporządzenie stanowi jedno ze źródeł prawa powszechnie obowiązującego, obok Konstytucji, ratyfikowanych umów międzynarodowych, ustaw oraz aktów prawa miejscowego.
    Doggerland – istniejący w okresie zlodowacenia północnopolskiego w południowej części Morza Północnego masyw lądowy, łączący Wielką Brytanię z kontynentem europejskim (obecnymi wybrzeżami Danii, Niemiec i Holandii).
    Newport (wal. Casnewydd) – miasto w Wielkiej Brytanii (Walia) w hrabstwie Newport, od 2002 posiadające status city, port przy ujściu rzeki Usk do Kanału Bristolskiego. W 2011 roku miasto liczyło 128 060 mieszkańców.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.062 sek.