Waldemar Birgersson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pieczęć Waldemara Birgerssona

Waldemar Birgersson (szw. Valdemar Birgersson), (ur. 12371240, zm. 26 grudnia 1302 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1250–1275, pierwszy władca szwedzki z dynastii Folkungów (Folkungaätten) panującej w Szwecji do 1364.

Jarl – w średniowiecznej Skandynawii wojownik, przywódca drużyny wikingów lub dowódca floty. Pierwotnie słowo jarl oznaczało człowieka możnego, potężnego. Później tytuł oznaczający namiestnika królewskiego, zarządcę prowincji. W Wielkiej Brytanii od słowa jarl wywodzi się tytuł earl.Roskilde – duńskie miasto i gmina położone na wyspie Zelandia, 30 km na zachód od Kopenhagi, w regionie Zelandia (Sjælland). Obecnie miasto liczy ponad 45 tys. mieszkańców i funkcjonuje jako miasto satelickie Kopenhagi. Roskilde leży na ruchliwej trasie kolejowej z Kopenhagi na Jutlandię, obsługiwanej przez liczne połączenia lokalne i dalekobieżne. W mieście znajduje się też krajowe lotnisko cywilne, z reguły nie obsługujące ruchu turystycznego.

Waldemar był synem potężnego jarla Birgera Magnussona oraz Ingeborgi (zm. 1254), siostry króla Szwecji Eryka XI z rodu Erykidów.

W czasie drugiego panowania króla Eryka XI (panował w latach 1222–1229 oraz, ponownie, w latach 1234–1250) ojciec Waldemara był najpotężniejszym możnym, który praktycznie przejął faktyczną władzę w kraju, wcześniej rozdartym z powodu walk domowych pomiędzy władcami z rodu Erykidów i Swerkerydów. Birger, który przyjął tytuł jarla Szwecji, w imieniu Eryka XI wzmocnił władzę centralną, a jego czołową pozycję podkreśliło zaślubienie królewskiej siostry Ingeborgi; miało to miejsce w 1236. Król Eryk XI zmarł bezpotomnie 2 lutego 1250; krótko po tej dacie jarl Birger – nie napotkawszy sprzeciwu ze strony innych możnych – za pozwoleniem Kościoła przeprowadził wybór syna na króla Szwecji. Wobec młodego wieku Waldemar nie został dopuszczony do samodzielnych rządów, a regencję w jego imieniu sprawował ojciec, noszący tytuł jarla Szwecji. Rządy regencyjne Birgera trwały aż do jego śmierci w 1266.

Birger Magnusson, znany jako Birger jarl (ur. ok. 1210, zm. 21 października 1266) – możnowładca szwedzki, jarl od 1248, regent swego małoletniego syna króla Waldemara od 1250, prawdopodobnie założyciel Sztokholmu. Uznawany za najwybitniejszego męża stanu średniowiecznej Szwecji, twórcę skonsolidowanego Królestwa Szwecji.Folkungowie – dynastia panująca w latach 1250–1364 w Szwecji oraz w Norwegii w latach 1319–1387. Jej pierwszym przedstawicielem był Waldemar Birgersson panujący w latach 1250–1275.

Lata rządów Eryka XI i Waldemara zakończyły trwający kilkadziesiąt lat okres bratobójczych walk o koronę królewską pomiędzy dwoma rodami: Swerkerydów (potomków króla Swerkera I) oraz Erykidów (potomków króla Eryka IX). W okresie pokoju mogła rozwijać się gospodarka, zwłaszcza dzięki układowi podpisanemu w 1251 z Hanzą, związkiem handlowym skupiającym głównie miasta północnoniemieckie. Według postanowień tego układu osiedlający się w Szwecji kupcy z Lubeki – najważniejszego hanzeatyckiego miasta – mieli być poddani prawu szwedzkiemu i uznawani za szwedzkich poddanych. Imigracja niemieckich kupców, początkowo skierowana na południe kraju, w okolice miasta Kalmar, najsilniej zaznaczyła się w środkowej Szwecji, dzięki czemu nastąpił gospodarczy rozwój tej części kraju. Napływ niemieckich kupców wiązał się też z założeniem Sztokholmu. W 1251 lub 1252 jarl Birger wzniósł twierdzę nazwaną Trzy Korony (Tre Kronor); nazwa ta miała upamiętniać trzy złote korony umieszczone na szczycie środkowej wieży zamku. Wkład Niemców w założenie Sztokholmu był znaczny. Przede wszystkim osiedlali się w nim kupcy i rzemieślnicy, których jarl starał się przyciągać by korzystać z ich bogactwa i doświadczenia handlowego i technicznego.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Eryk XI, szw. Erik XI Eriksson (ur. 1216, zm. 2 lutego 1250) – król Szwecji 1222–1229 oraz 1234–1250 pochodzący z dynastii Erykidów, znany pod przydomkiem Sepleniący i Chromy (szw. läspe och halte).

Po śmierci ojca (1266) Waldemar stanął przed ciężką próbą prowadzenia samodzielnych rządów, której nie podołał. Problemem okazały się ambicje jego młodszych braci: Magnusa I Ladalusa i Eryka, którzy jeszcze za życia ojca otrzymali we władanie własne dzielnice: Magnus był księciem Södermanlandu, a Eryk księciem Smalandii. Wysiłki Waldemara by podporządkować sobie braci i ich ziemie okazały się bezowocne, zaś bracia zawiązali sojusz między sobą i podnieśli jawny bunt przeciwko królowi. Szwecję znów objęły walki domowe, trwające do 1275, kiedy to w rozstrzygającej bitwie pod Hova Waldemar został pokonany i musiał oddać tron bratu Magnusowi. Dopiero po upływie kolejnych 5 lat Waldemar oficjalnie zrzekł się wszelkich pretensji do korony królewskiej, zadowalając się tytułem księcia Götalandu.

Od 1284 (35 lat od podbicia Finlandii przez Szwecję) szwedzcy władcy tytułowali się Książętami Finlandii. W 1581 Finlandia została awansowana do rangi Wielkiego Księstwa, przez króla Jana III. W 1809 roku Wielkie Księstwo Finlandii anektowała Rosja, a wielkim księciem autonomicznego terytorium został cesarz Rosji Aleksander I Pawłowicz Romanow. Po odzyskaniu przez Finlandię niepodległości w 1917, ogłoszono ją monarchią. Władzę tymczasową sprawował tzw.Posiadacz Najwyższej Władzy w Państwie. W 1918 wybrano króla, który jednak abdykował przed swoją koronacją.Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Łagodny charakter Waldemara i brak wyższych aspiracji uchronił go przed śmiercią z rąk braci, co było powszechną praktyką usuwania rywali w średniowiecznej Skandynawii; zmarł 26 grudnia 1302 w zamku Nyköping.

Rodzina[ | edytuj kod]

Król Waldemar był żonaty z księżniczką duńską Zofią, córką króla Danii Eryka IV zwanym „Denarem od pługa”. Ślub miał miejsce w 1260, jednak małżeństwo nie było udane i małżonkowie się rozstali. Zofia umarła w 1286. Kolejną żoną króla była Ludgarda, której pochodzenie nie jest znane. Ciekawostką jest, że Waldemar związał się z siostrą swojej pierwszej żony – Juttą która do 1271 była przeoryszą w klasztorze w Roskilde, a poznawszy króla zdecydowała się opuścić klasztor i porzucić habit mniszki. Jutta duńska zmarła pomiędzy 1285 a 1296.

Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Wszystkie dzieci Waldemara pochodziły z jego małżeństwa z Zofią:

  • Ingeborga – jej mężem był hrabia Holsztynu Gerhard II (zm. 1312), Ingeborga zm. ok. 1293,
  • Eryk – żył w latach 1271/1272 – 1330/1331,
  • Rycheza (Rixa) – poślubiła (jako druga żona) księcia wielkopolskiego Przemysła II (późniejszego króla Polski). Małżeństwo to z uwagi na brak większych kontaktów Wielkopolski ze Szwecją zostało zawarte najpewniej dzięki pośrednictwu dynastii askańskiej, z której pochodziła matka Zofii duńskiej. Ślub per procura odbył się w Nyköping 11 października 1285.
  • Marina – poślubiła Rudolfa II von Diepholz (zm. 1303)
  • Małgorzata – mniszka.
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Historyczne krainy Szwecji
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan, Słownik władców świata, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2005, s. 560, ISBN 83-7435-077-6, OCLC 749692036.
  • Philip Dollinger, Dzieje Hanzy, Warszawa 1997, s. 44-45 ​ISBN 83-86857-16-1​.
  • Södermanland to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Östergötland, Örebro, Västmanland, Uppsala, Sztokholm oraz z Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Nyköping.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.




    Warto wiedzieć że... beta

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Kalmar – miasto w południowo-wschodniej Szwecji, nad Cieśniną Kalmarską (Morze Bałtyckie). Ośrodek administracyjny Regionu Kalmar (236 501 mieszkańców) i Gminy Kalmar (60 649 mieszkańców). Obszar miasta zamieszkuje 35 170 osób.
    Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.
    Ryksa (ur. między 1265 a 1270, zm. między 1289 a początkiem 1293) – księżna wielkopolska, córka króla szwedzkiego Waldemara i Zofii, córki króla duńskiego Eryka IV.
    Dynastia askańska – ród niemiecki panujący w Brandenburgii, Saksonii oraz kilku mniejszych księstwach: Saksonia-Lauenburgu, Anhalt. Jej przedstawicielka z linii Anhalt-Zerbst - Zofia Augusta Fryderyka - rządziła także pod imieniem Katarzyna II Wielka, jako imperatorowa Rosji. Dynastia wzięła nazwę od łacińskiej nazwy miasta Aschersleben – Askania (lub też Ascharia).
    Götaland (w polskiej nomenklaturze nazywany także Gotalandia oraz Gotlandia; ta ostatnia nazwa jest myląca ze względu na istnienie szwedzkiej wyspy Gotlandia) - historyczna kraina w południowej Szwecji. Od północy graniczy ze Svealandią, od której dawniej była oddzielona puszczami Tiveden, Tylöskog i Kolmården.

    Reklama