Wada wymowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wada wymowy – niebędąca błędem wymowy, realizacja fonemów określana jako patologiczna, wadliwa, powodująca zniekształcenia postaci fonetycznej i/lub fonologicznej wyrazów.

Błona śluzowa, śluzówka (gr. mucosa) – wyściółka przewodów i jamistych narządów wewnętrznych mających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym organizmu kręgowca. Składa się z dwóch zasadniczych warstw: nabłonka i pokrytej przezeń tkanki łącznej zwanej blaszką właściwą zawierającej naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy, często różne receptory, gruczoły czy mięśnie gładkie.Pierścień gardłowy Waldeyera zwany również pierścieniem chłonnym gardła to nagromadzenie tkanki chłonnej w gardle, które ma znaczenie ochronne przed bakteriami i innymi czynnikami chorobotwórczymi, chroniące przed ich penetracją do dalszych odcinków układu oddechowego i pokarmowego. Pojęcie limfatycznego pierścienia twarzowego wprowadził do anatomii niemiecki patolog Heinrich Wilhelm Gottfried von Waldeyer-Hartz (1836-1921) w 1884 roku.

Nadawca realizuje w mowie fonemy w postaci głosek, dzięki celowo zorganizowanym (choć w dużej mierze nieuświadomionym) zespołom ruchów artykulacyjnych, wykonywanych przez ruchome narządy w obwodowej części aparatu wymowy. W indywidualnych, głoskowych realizacjach fonemów, użytkownicy języka nie zawsze realizują wszystkie pożądane fonetyczne cechy głosek.
Oprócz normatywnych głoskowych realizacji fonemów, spotyka się realizacje określane jako patologiczne, wadliwe, powodujące zniekształcenia postaci fonetycznej i/lub fonologicznej wyrazów, a niebędące błędami, czyli wady wymowy.

Seplenienie, sygmatyzm - wada wymowy zaliczana do dyslalii. Polega na nieprawidłowej wymowie niektórych głosek. Seplenienie często ma podłoże psychiczne, może być wynikiem lęku.Dyzartria – termin z zakresu neurologii; jeden z typów zaburzeń mowy, wynikający z dysfunkcji aparatu wykonawczego (języka, podniebienia, gardła, krtani). Dysfunkcja może być spowodowana: uszkodzeniem mięśni, unerwiających ich nerwów czaszkowych, jąder tych nerwów, dróg korowo-jądrowych, układu pozapiramidowego.

Rodzaje wad wymowy[ | edytuj kod]

Seplenienie[ | edytuj kod]

Seplenienie to nieprawidłowa wymowa szeregów głosek: [sz, ż, cz, dż]; [ś, ź, ć, dź]; [s, z, c, dz]. Najczęściej spotykana jest wadliwa realizacja głosek [sz, ż, cz, dż], które są wymawiane jak [s, z, c, dz] lub jak [ś, ź, ć, dź ].
Głoski [s, z ,c, dz] mogą być zmiękczone lub wymawiane jak [sz, ż, cz, dż]. Zdarza się, że mogą być opuszczane lub zastępowane przez inną głoskę, np. c-s, c-t, z-d, cz-t, sz-h

Synteza (z gr. σύνθεσις synthesis, „zgoda”, od συντιθέναι syntithenai, „składać”, od συν- syn- i τιθέναι tithenai, „umieścić, położyć”) – termin oznaczający tworzenie bardziej złożonego dzieła z prostszych elementów; może mieć charakter materialny (np. w chemii) jak i abstrakcyjny (w literaturze). Przeciwieństwem syntezy jest analiza (lub rozkład, rozpad).Zaburzenie osobowości (łac. perturbatio personalitatis) – zaburzenie psychiczne, którego istotnymi cechami są głęboko zakorzenione, trwałe, nieprzystosowawcze wzorce relacji ze środowiskiem, myślenia o nim i postrzegania go, ukonstytuowane tak dalece, że powodują trudności w funkcjonowaniu społecznym i behawioralnym. Jeżeli zostały rozpoznane przed 18. rokiem życia, nazywane są zaburzeniami w okresie dzieciństwa. Poprzednie definicje zaburzeń osobowości obejmowały:

Rodzaje seplenienia[ | edytuj kod]

  • Seplenienie międzyzębowe (sigmatismus interdentalis) – polega na tym, że przy wymowie głosek [s, z, c, dz] język wsuwa się między zęby w linii środkowej lub bocznej, żuchwa jest opuszczona, brak zwarcia zębów. Wymowa taka może dotyczyć jednego szeregu głosek, dwóch, a nawet trzech. Brzmienie głosek jest tępe.
  • Seplenienie boczne (sigmatismus lateralis) – charakteryzuje się nieprzyjemnym brzmieniem. Artykulacja polega na niesymetrycznym ułożeniu języka. Szczelina nie tworzy się wzdłuż linii środkowej języka, lecz z boku. Układ warg jest nieprawidłowy, rozchylają się one w miejscu przechodzenia powietrza.
  • Wyróżnia się dwa rodzaje seplenienia bocznego:
  • ze zwarciem przednim – język układa się tak, jak przy głosce [l], powietrze przepływa bokiem, prawą lub lewą stroną.
  • ze zwarciem tylnym – kiedy środek języka unosi się ku podniebieniu i zwiera się z nim z jednej lub z obydwu stron.
  • Zniekształceniu ulegają głoski szeregów: [s,z,c,dz]; [sz,ż,cz,dż]; [ś,ź,ć,dź]. Czasem bywa zniekształcony tylko jeden szereg.
  • Seplenienie wargowo-zębowe (sigmatismus labio-dentalis) – polega na tworzeniu się szczeliny pomiędzy dolną wargą a krawędzią górnych siekaczy. Układ podobny jest, jak przy wymowie głoski [f].
  • Seplenienie przyzębowe (sigmatismus addentalis) – powstaje przy płaskim ułożeniu przodu języka. Wzdłuż języka nie tworzy się rowek. Powietrze przechodzi szerokim strumieniem. Brzmienie głosek jest przytępione.
  • Reranie[ | edytuj kod]

    Reranie (rotacyzm) to nieprawidłowa realizacja głoski [r]. Głoska ta bywa opuszczana, zastępowana przez inne głoski, np. [j] lub [l] lub dwugłoskę [rl], wymawiana w sposób obcy polskiej fonetyce.

    Wady wrodzone – odstępstwa od normy budowy anatomicznej. Dzielone są zwykle na wady duże, powodujące poważne następstwa dla zdrowia i niekiedy uniemożliwiające przeżycie urodzonego z wadą dziecka, i wady małe (małe anomalie), mające głównie znaczenie kosmetyczne. Określane są one często jako cechy dysmorficzne (dysmorfie).Zgryz – pojęcie dynamiczne określające stosunek łuków zębowych szczęki i żuchwy w każdej pozycji żuchwy, jest indywidualny dla każdego osobnika.

    Rodzaje rerania[ | edytuj kod]

  • [r] języczkowe – artykulacja polega na wibracji języczka, przy uniesionym podniebieniu miękkim; język pozostaje bierny.
  • [r] policzkowe, czyli boczne – drga jeden policzek pod wpływem strumienia powietrza skierowanego w bok.
  • [r] wargowe – drgają obie wargi lub warga górna.
  • [r] międzyzębowe – przy artykulacji czubek języka jest wsunięty między zęby.
  • [r] podniebienne – następuje zbliżenie podniebienia miękkiego do tylnej części języka.
  • [r] gardłowe – nasada języka zbliża się do tylnej ściany gardła.
  • Jąkanie[ | edytuj kod]

    Jąkanie stanowi osobną grupę wad wymowy. Powstaje zwykle w wieku przedszkolnym, a ujawnia się wtórnie lub nasila w okresie dojrzewania. W toku kształtowania się wady wymowy, jej rozumienie rozwija się szybciej niż umiejętność wysławiania. Reagując zwykle emocjonalnie, dziecko nie może należycie wyrazić swoich myśli. Czuje, że nie potrafi mówić płynnie, że musi powtarzać wyrazy dopóty, dopóki nie zjawi się inny wyraz, który nie sprawi mu trudności. Powstaje dysproporcja pomiędzy tym, co dziecko chciałoby, a co może powiedzieć. Jest to źródło napięć, które pogłębia się przy braku rozumnej pomocy i życzliwości otoczenia. W warunkach pomyślnych jąkanie z czasem ustępuje.

    Tyłozgryz – wada zgryzu polegająca na dotylnym przesunięciu dolnego łuku zębowego względem górnego. Do tyłozgryzów zaliczamy także tyłożuchwie.Wibracje (łac. vibratio "drganie") - wstrząsy danego ciała o niskiej amplitudzie i częstotliwości kilkunastu-kilkudziesięciu Hz.

    Jąkanie polega na zaburzeniu koordynacji pracy narządów: fonacyjnego, oddechowego i artykulacyjnego, wraz ze wzmożonym napięciem mięśni. Skurcze mięśni fonacyjnych uniemożliwiają zwarcie więzadeł głosowych, które zaciskają się, a głos wydobywa się z trudem.

    Rodzaje jąkania[ | edytuj kod]

  • kloniczne – powtarzanie pierwszej sylaby w wyrazie np. ma – ma – mama (powtarzanie sylab),
  • toniczne – wypychanie na siłę słowa np. m – m – mama (powtarzanie głosek),
  • kloniczno–toniczne (mieszane skurcze).
  • Klasyfikacja[ | edytuj kod]

    W literaturze można znaleźć wiele propozycji dotyczących klasyfikacji zaburzeń wymowy. Według Haliny Spionek, zaburzenia powinno się rozstrzygać z dwóch punktów widzenia:

    Zaburzenia mowy – grupa zaburzeń obejmująca różne rodzaje trudności w zakresie mowy. Obejmują trudności w wysławianiu się, wady mowy, używanie niewłaściwych słów, a więc związane są z artykulacją, fonacją, tonem głosu, płynnością itd. Utrudnia to zrozumienie przekazu mówionego. Zaburzenia mowy związane mogą być także z ogólniejszymi zaburzeniami funkcji językowych.Środowisko – ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody, obejmującej również elementy ożywione.
  • od strony objawów, zwracając uwagę na dźwiękową postać, mianowicie wymowę,
  • od strony przyczyn i mechanizmów, które prowadzą do owych odstępstw.
  • Pierwsze podejście dąży do opisu wymowy u danego dziecka, charakterystyki, w jaki sposób realizuje ono dane szeregi głosek oraz poszczególne głoski.
    Drugie podejście dąży do ustalenia, skąd pochodzi dane odstępstwo. Wymaga ono przede wszystkim dalszych podziałów, a zwłaszcza odróżnienia spraw pochodzenia obwodowego i ośrodkowego.
    Zaburzenia obwodowe to te, w których przyczyna leży na obwodzie, to znaczy w obrębie analizatora słuchowego lub w narządach, które wykonują ruchy mowne i odbierają czucie tych ruchów, a więc w nieprawidłowej budowie analizatora artykulacyjnego. Brak dokładnej sygnalizacji z obwodu, powoduje, że dziecko nie może trafić językiem w odpowiednie miejsce artykulacji, czasem musi pomagać sobie palcami.
    Zaburzenia ośrodkowe mają swoje przyczyny w nieprawidłowej strukturze i funkcji ośrodkowego układu nerwowego, konkretnie w ośrodkach mowy w mózgu. Sprawa może dotyczyć ośrodków odbiorczych lub nadawczych, lub ich wzajemnej współpracy. W ten sposób mogą ulegać zakłóceniu analiza i synteza, tak w sferze odbioru, jak i jej wytwarzania. Utrudnione jest również różnicowanie dźwięków mowy, a także różnicowanie kinestetyczne wykonywanych ruchów artykulacyjnych.

    Języczek (łac. uvula) – wyrostek na tylnym brzegu podniebienia miękkiego. Języczek zazwyczaj zwisa ku dołowi, dotykając prawie nasady języka, ale w czasie połykania ustawia się poziomo ku tylnej ścianie gardła.Słuch – zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Narządy słuchu nazywa się uszami. Słuch jest wykorzystywany przez organizmy żywe do komunikacji oraz rozpoznawania otoczenia.

    Irena Styczek zaproponowała klasyfikację zaburzeń mowy według przyczyn zewnątrz i wewnątrzpochodnych. W pierwszej kategorii nie stwierdza się defektów anatomicznych, czy psychoneurologicznych, które by można uznać za przyczyny, a zatem winne jest tu środowisko, jego niekorzystne wpływy w postaci zaniedbań, stresów, złych wzorców. Do przyczyn wewnątrzpochodnych autorka zalicza:

    Kora mózgu - struktura mózgu, w części kresomózgowia, zbudowana z istoty szarej, którą stanowią komórki neuronów. Jest największą częścią płaszcza, pokrywa obydwie półkule kresomózgowia. Tworzy ją około 10 mld komórek nerwowych ułożonych w sześciu warstwach o różnej grubości. Dominują w niej komórki piramidalne (najbardziej charakterystyczne dla kory), gwiaździste (głównie w czwartej warstwie) oraz wrzecionowate (w najgłębszej warstwie kory). Kora mózgu osiąga grubość do 4,5 mm. Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy mniejszej objętości posiada większą powierzchnię czynną - 2 500 cm u człowieka , co odpowiada powierzchni kuli o średnicy 28 cm.Jąkanie (alalia syllabaris) − zaburzenie mowy, charakteryzujące się częstymi powtórzeniami lub przedłużeniami dźwięków, sylab czy słów, bądź częstymi zawahaniami lub pauzami zakłócającymi rytmiczny przepływ mowy. Jąkanie powinno być klasyfikowane jako zaburzenie tylko wtedy, gdy jego nasilenie jest na tyle duże, że zakłóca płynność mowy. Termin jąkanie jest głównie powiązany z bezwiednymi powtórzeniami dźwięków, ale obejmuje także odbiegające od normy wahania czy pauzy przed rozpoczęciem mowy, określane przez jąkających się jako bloki, oraz przeciąganie pewnych dźwięków, najczęściej samogłosek i półsamogłosek. Dla wielu jąkających się powtórzenia są podstawowym problemem. Bloki i przedłużenia dźwięków są tylko wyuczonymi mechanizmami, mającymi pomagać w ukrywaniu powtórzeń, ponieważ strach przed nimi w czasie publicznych wystąpień jest najczęściej główną przyczyną psychologicznego niepokoju. Termin jąkanie jest powszechnie stosowany niezależnie od stopnia nasilenia zaburzenia: obejmuje osoby z ledwie postrzegalnymi trudnościami, u których jest to zaburzenie w dużej mierze kosmetyczne, a także osoby z niezwykle dotkliwymi symptomami, w przypadku których komunikacja werbalna jest bardzo utrudniona, czasami niemal niemożliwa.
  • uszkodzenie struktur korowych, powodujące częściową lub całkowitą utratę mowy lub jej rozumienia, brak rozwoju mowy i zaburzenia w jej rozwoju;
  • uszkodzenie jąder podkorowych, ośrodków i dróg nerwowych lub nerwów obwodowych, powodujące brak rozwoju mowy lub zaburzenia mowy zwane anartrią lub dysartrią;
  • upośledzenie umysłowe, powodujące dysglosję;
  • zaburzenia sfery emocjonalnej, powodujące wady mowy zwane dysfemią;
  • zaburzenia osobowości, wywołujące wady mowy zwane dysfrazją;
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów mowy, powodujące dysglosję.
  • Zupełnie inne podejście klasyfikacyjne przedstawia Leon Kaczmarek. Za podstawę podziału przyjmuje on tekst przekazu słownego. W każdej wypowiedzi wyróżnić można trzy części składowe: treść, formę językową i substancję. Stąd wyróżnia się zaburzenia treści, zaburzenia języka i zaburzenia substancji. Zaburzenia treści dotyczyć mogą procesu uogólniania i abstrakcji, logiki w budowanych tekstach oraz ukierunkowania w myśleniu. Zaburzenia języka obejmują przede wszystkim przypadki braku mowy, czyli niemoty, a dalej afazję, alalię, agramatyzm. Zaburzenia substancji występują w dwóch płaszczyznach:

    Anartria (łac. anarthria) to zaburzenie mowy polegające na niemożności tworzenia artykułowanych dźwięków, spowodowane uszkodzeniem aparatu wykonawczego mowy (mięśnie języka, podniebienia miękkiego, krtani, warg) lub nerwów zaopatrujących te mięśnie (nerwy czaszkowe: nerw błędny, nerw podjęzykowy, nerw twarzowy) bądź też uszkodzeniem jąder powyższych nerwów znajdujących się w OUN.Niedosłuch (łac. hypoacusis) – zaburzenie ze strony narządu słuchu polegające na nieprawidłowym przewodzeniu lub odbiorze dźwięków. Częstość występowania niedosłuchu rośnie z wiekiem:
  • suprasegmentalnej tzn. dotyczącej akcentu, melodii i rytmu;
  • segmentalnej tzn. dotyczącej głosek, które obejmują wady wymowy niezależne od pochodzenia oraz błędy wymowy.


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:
    Migdałek gardłowy (łac. tonsilla pharyngea) lub wyrośla adenoidalne (łac. vegetationes adenoidales), migdałek trzeci – skupisko tkanki chłonnej w gardle, element pierścienia Waldeyera. Migdałek gardłowy znajduje się w części nosowej gardła, w miejscu przejścia stropu w ścianę tylną. Najbardziej rozwinięty jest u dzieci. Z wiekiem ulega zanikowi, choć u dorosłych czasami obecne są jeszcze jego resztki. Ma kształt czworoboku lub owalu, składa się z 4-6 listewek poprzedzielanych bruzdami (zatoki migdałkowe). Przypomina rozdzielone segmenty pomarańczy. W odróżnieniu od migdałka podniebiennego ma on bardziej powierzchownie ułożone grudki chłonne oraz nie posiada krypt. Pokryty jest nabłonkiem wielorzędowym migawkowym. U dzieci migdałek gardłowy ulega przerostowi – jest to zjawisko fizjologiczne. Jednak czasami przerost ten może być na tyle duży, że manifestuje się wystąpieniem objawów klinicznych (przerost patologiczny). W tym przypadku dziecko powinno być poddane adenotomii.
    Rodzice – nazwa jednej z podstawowych relacji w rodzinie. W ogólnym znaczeniu, są to osoby, od których dziecko pochodzi bezpośrednio – ojciec i matka danego dziecka lub dzieci, czyli rodzeństwa. Rodzic to zarówno ojciec jak matka, ale w języku staropolskim oznaczało tylko ojca. Fakt posiadania dziecka przez kobietę i bycia matką to macierzyństwo, a fakt posiadania dziecka przez mężczyznę i bycia ojcem to ojcostwo. Bycie rodzicem to rodzicielstwo. Potocznie, ojciec to także tata (lub tatuś), a matka – mama (lub mamusia).
    Policzek (buccae)– parzysta część twarzy człowieka. W płaszczyźnie poziomej zajmuje okolicę od kąta ust do małżowiny usznej. W płaszczyźnie strzałkowej zajmuje okolicę od łuku jarzmowego do dolnego brzegu żuchwy.
    Analizator – zespół elementów nerwowych służących do odbioru, analizy oraz przekształcanie na wrażenia zmysłowe bodźców, które działają na organizm. Analizator jest elementem organu zmysłu np.: skórny (dotyku), optyczny (wzroku), kinestetyczny (równowagi), akustyczny (słuchu).
    Psychomotoryka − dziedzina zajmująca się teorią i metodami psychologii ruchu. Pojęcie „psychomotoryka“ składa się z dwóch słów psychika i motoryka i w ten sposób opisuje zależność pomiędzy percepcją, ruchem, przeżywaniem, uczeniem się a działaniem. Procesy umysłowe, takie jak emocjonalność czy koncentracja, oraz indywidualne cechy osobowości wpływają na spontaniczność ruchów oraz sposób poruszania się. Ten związek przyczynowo-skutkowy jest nazywany psychomotoryką. W poniższym artykule termin ten oznacza całościową, ukierunkowaną na rozwój koncepcję, która wspiera zarówno rozwój percepcji, jak i ruchu. Pojęcie psychomotoryka wywodzi się etymologicznie od greckiego psyche ‘podmuch, dusza, umysł’ oraz motorikè oznaczającego ‘sprawność ruchową, naukę o ruchu’. W dosłownym tłumaczeniu pojęcie to oznacza ‘poruszanie duszy’. Poza tym psyche w języku starogreckim jest słowem używanym do opisu całej osoby ludzkiej. W tym sensie psychomotoryka jest rozumiana zarówno jako ‘poruszanie duszy’, jak i ‘poruszanie uczuć i ciała’.
    Układ stomatognatyczny - zespół morfologiczno-czynnościowy tkanek i narządów w obrębie jamy ustnej i twarzoczaszki stanowiący funkcjonalną całość i biorący udział w pobieraniu pokarmu (żuciu, wstępnemu trawieniu i połykaniu), artykulacji dźwięków, oddychaniu i wyrażaniu emocji.

    Reklama