• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wachsz - rzeka

    Przeczytaj także...
    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Muksu - rzeka w okręgu autonomicznym Górski Badachszan, w Tadżykistanie. Lewy dopływ Wachsz. Utworzona przez rzeki lodowcowe Seldare i Sauksaj. Długość Muksu wynosi 88 km, powierzchnia zlewni 7070 km², a średni przepływ 100 m³/s.
    Góry Ałajskie, Ałaj (kirg.: Алай кырка тоосу, Ałaj kyrka toosu; tadż.: кӯҳсори Олой, kuhsori Oloj; ros.: Алайский хребет, Ałajskij chriebiet) – góry w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie. Rozciągają się z zachodu na wschód na długości ok. 400 km i szerokości 70−80 km. Od północy ogranicza je Kotlina Fergańska, od południa zaś Dolina Ałajska. Najwyższy szczyt, Tamdykul, znajduje się na granicy kirgisko-tadżyckiej i ma wysokość 5539 m n.p.m. (według innych źródeł 5544 m n.p.m.). Góry zbudowane są ze skał piaskowo-gliniastych i krystalicznych z łupkami metamorficznymi. Na przedgórzach dominuje roślinność półpustynna, nieco wyżej występują suche stepy. Do wysokości 3000 m n.p.m. pojawiają się łąki stepowe i lasy, tzw. arcza, które spotykane są głównie na stokach północnych. Powyżej 3000 m n.p.m. przeważają łąki typu alpejskiego. W partiach szczytowych roślinność zanika i występują wieczne śniegi oraz lodowce górskie.

    Wachsz (także Kyzyłsu, Surchob; tadż. وخش, ros. Вахш) - rzeka w południowo-wschodnim Kirgistanie i w północno-zachodnim Tadżykistanie. Długość - 786 km, powierzchnia zlewni - 39,1 tys. km², średni przepływ - 156 m³/s. Wody Wachszu pochodzą głównie z topnienia wysokogórskich lodowców. Najwyższe stany wód występują w lipcu i sierpniu. Największe dopływy - Muksu i Obichingu (lewe). Nazwy Kyzyłsu i Surchob oznaczają "czerwona rzeka", odpowiednio w języku perskim i kirgiskim.

    Sarband (dawniej Kalininabad; tadż. i ros. Сарба́нд) - miasto we wschodnim Tadżykistanie (wilajet chatloński), 120 km od Duszanbe, nad rzeką Wachsz. Posiada 10 908 mieszkańców (2003). Zakłady chemiczne.Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

    Wachsz ma źródła w górach zamykających od wschodu Dolinę Ałajską, łączących Góry Ałajskie w paśmie Ałaju z Górami Zaałajskimi w Pamirze. Rzeka płynie na zachód szeroką, wysoką (ponad 2000 m n.p.m.) Doliną Ałajską między Górami Ałajskimi na północy a Górami Zaałajskimi na południu. Na tym odcinku nosi nazwę Kyzyłsu. Na zachodnim krańcu Doliny Ałajskiej Wachsz wypływa na terytorium Tadżykistanu, gdzie z początku nosi nazwę Surchob. Rzeka stopniowo zmienia kierunek na południowo-wschodni i między coraz niższymi górami spływa do rozległej doliny Amu-darii. Koło miejscowości Pandżi Pojon (Niżnyj Piandż) Wachsz łączy się z rzeką Pandż, która stanowi tu granicę tadżycko-afgańską, tworząc Amu-darię.

    Kirgistan, Republika Kirgiska (kirgiski Кыргызстан, Кыргыз Республикасы trl. i trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; ros. Киргизия, Киргизская Республика trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaâ Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Riespublika; w okresie radzieckim w języku polskim pod nazwą Kirgizja, po ogłoszeniu niepodległości przejściowo również jako Kyrgystan) – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).Norak (tadż. Нoрaк; dawniej używana nazwa Nurek) – miasto w Tadżykistanie (wilajet chatloński), nad Wachszem, 70 km na południowy wschód od Duszanbe. Zostało założone w roku 1960 w związku z pracami budowlanymi przy Zaporze Nureckiej. Populacja szacowana jest na 18 735 mieszkańców (2009). W mieście działa Nurecka Elektrownia Wodna o mocy 2700 MW.

    Dolina Wachszu rozgranicza pasmo Ałaju od masywu Pamiru. Biegnie głównie przez wysokie góry i obfituje w głębokie wąwozy. Nad Wachszem leżą tadżyckie miasta Nurek, Sarband i Kurgontepa.

    Na tadżyckim odcinku Wachszu stworzono łańcuch dziewięciu sztucznych jezior zaporowych, z których największe to Rogun (10,5 mld m³) i Nurek (11,6 mld m³). Ten system hydroenergetyczny wytwarza 90% energii elektrycznej produkowanej w Tadżykistanie.

    Linki zewnętrzne[]

  • UNEP - system energetyczny na Wachszu
  • Tadżykistan (Republika Tadżykistanu; tadż: Ҷумҳурии Тоҷикистон, Dżumhurii Todżikiston) – państwo w środkowej Azji ze stolicą w Duszanbe. Tadżykistan graniczy z Uzbekistanem, Kirgistanem, Chinami i Afganistanem.Język tadżycki – etnolekt z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, zazwyczaj uważany za wariant języka perskiego. Jest językiem urzędowym Tadżykistanu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Góry Zaałajskie (kirg.: Чоң Алай кырка тоосу, Czong Ałaj kyrka toosu; tadż.: қаторкӯҳи Паси Олой, ķatorkūḩi Pasi Oloj; ros.: Заалайский хребет, Zaałajskij chriebiet, chin.: 外阿莱山脉; pinyin: Wài’ālái Shānmài) – góry w północnym Pamirze, na granicy Kirgistanu i Tadżykistanu; wschodni skraj leży w Chinach. Góry mają długość ok. 250 km, najwyższym szczytem jest Szczyt Lenina (7134 m n.p.m.), charakteryzują się dużą ilością głębokich dolin rzecznych i występowaniem wielu lodowców (w sumie ok. 550), których powierzchnia całkowita wynosi ok. 1300 km². Poniżej linii wiecznego śniegu występują łąki i stepy górskie. Przez przełęcz Kyzyłart biegnie ważna droga samochodowa, łącząca Kotlinę Fergańską z miastem Chorog.
    Zapora Rogun – nieukończona zapora wodna w Tadżykistanie zbudowana na rzece Wachsz. Pierwotnie planowana na 335 metrów wysokości, o 35 m więcej niż najwyższa obecnie (rok 2011) zapora Nurecka, znajdująca się także na rzece Wachsz. Prace budowlane przy zaporze rozpoczęły się w roku 1976, jednak zostały zawieszone po rozpadzie ZSRR. W 1993 budowa została zniszczona przez powódź, która przelała się przez 45-metrowy wał ziemny i stopniowo go wypłukała.
    Kurgonteppa (tadż Қӯрғонтеппа) – miasto w Tadżykistanie, nad Wachszem; ośrodek administracyjny wilajetu chatlońskiego; 64,4 tys. mieszkańców (2008); ośrodek przemysłowy. Czwarte co do wielkości miasto kraju.
    Pamir (tadż.: Помир, Pomir; pers.: کوه های پامیر, Kōh-e Pāmīr; chiń. upr.: 帕米尔高原; chiń. trad.: 帕米爾高原; pinyin: Pàmǐ’ěr Gāoyuán; ujg.: پامىر ئېگىزلىكى, Pamir ëgizliki) – rozległy region górski w Azji Środkowej; węzeł orograficzny, z którego rozchodzą się góry: Hindukusz, Karakorum, Kunlun i góry systemu ałajskiego, łączącego się z Tienszanem. Przeważająca część Pamiru leży w Tadżykistanie (Górski Badachszan), skrajne części zaś w Chinach i Afganistanie. Region tworzy nieregularny czworobok (ok. 280 km z północy na południe i ok. 400 km z zachodu na wschód) ograniczony od północy Kotliną Ałajską, od wschodu Górami Kaszgarskimi, od południa grzbietem Hindukuszu, a od zachodu doliną rzeki Pandż. Najwyższym szczytem Pamiru jest położony w Tadżykistanie Szczyt Ismaila Samaniego, który osiąga wysokość 7495 m n.p.m. (w latach 1932–62 nosił nazwę Pik Stalina, a w latach 1962–98 Pik Komunizmu).
    Zapora Nurecka (tadżycki: Нерӯгоҳи обии Норак, Nerūgohi obii Norak) – najwyższa na świecie zapora wodna, o wysokości 300 m, zlokalizowana w głębokim wąwozie na rzece Wachsz w Tadżykistanie. Tama usytuowana jest ok. 75 km na wschód od stolicy Tadżykistanu, Duszanbe. W odległości ok. 3 km od zapory, znajduje się miasto Nurek (Norak). Przy zaporze znajduje się elektrownia wodna o mocy ok. 2700 MW. Wody zbiornika są wykorzystywane do nawadniania ok. 650 tys. ha pól.
    Zlewnia – całość obszaru, z którego wody spływają do jednego punktu danej rzeki (jeziora, bagna itp.) lub jej fragmentu. W szczególnym przypadku, kiedy punkt zamykający znajduje się w miejscu ujścia danej rzeki do recypienta, obszar zlewni ograniczony działem wodnym wyznaczonym w ten sposób nazywa się dorzeczem.
    Góry Ałajskie, Ałaj (kirg.: Алай кырка тоосу, Ałaj kyrka toosu; tadż.: кӯҳсори Олой, kuhsori Oloj; ros.: Алайский хребет, Ałajskij chriebiet) – góry w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie. Rozciągają się z zachodu na wschód na długości ok. 400 km i szerokości 70−80 km. Od północy ogranicza je Kotlina Fergańska, od południa zaś Dolina Ałajska. Najwyższy szczyt, Tamdykul, znajduje się na granicy kirgisko-tadżyckiej i ma wysokość 5539 m n.p.m. (według innych źródeł 5544 m n.p.m.). Góry zbudowane są ze skał piaskowo-gliniastych i krystalicznych z łupkami metamorficznymi. Na przedgórzach dominuje roślinność półpustynna, nieco wyżej występują suche stepy. Do wysokości 3000 m n.p.m. pojawiają się łąki stepowe i lasy, tzw. arcza, które spotykane są głównie na stokach północnych. Powyżej 3000 m n.p.m. przeważają łąki typu alpejskiego. W partiach szczytowych roślinność zanika i występują wieczne śniegi oraz lodowce górskie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.