• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wałczenie

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Samogłoska przymknięta tylna niezaokrąglona to typ samogłoski spotykany w językach naturalnych. Symbol, który przedstawia ten dźwięk w międzynarodowym alfabecie fonetycznym, to ɯ (odwrócone m).
    Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku spółgłoskowego, występującego w niektórych językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.

    Wałczenie – wymowa ł jak u niezgłoskotwórczego (w zapisie fonetycznym [w]), spotykana w języku polskim od XVI−XVII wieku. Wymowa taka pojawiła się początkowo na wsi (chłopi) i wśród warstw niewykształconych, a obecnie jest ogólnie przyjętą normą. Przedniojęzykowo-zębowe ł, zwane scenicznym, (w zapisie fonetycznym [ɫ]) występuje współcześnie jedynie w gwarach kresowych, na scenie rzadko.

    Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.Kaszubienie – właściwość kaszubszczyzny, polegająca na stwardnieniu szeregu spółgłosek dziąsłowo-podniebiennych (ciszących) ć, ś, ź, dź w szereg spółgłosek zębowych (syczących) c, s, z, dz. Jest to proces w dużym stopniu podobny do mazurzenia.

    Przechodzenie welaryzowanego l ([ɫ]) w półsamogłoskę [w] jest częstym zjawiskiem w różnych językach, gdyż głoski te są do siebie bardzo podobne z akustycznego punktu widzenia. Ponieważ głoska [l] na wygłosie sylaby ma większą tendencję do bycia welaryzowaną niż na nagłosie, zjawisko to częściej zachodzi w tej pozycji. Podobnym zjawiskiem jest przechodzenie spalatalizowanego l ([ʎ]) w półsamogłoskę [j].

    Estuary English (EE, New London Voice) - odmiana wymowy języka angielskiego używana współcześnie głównie w południowo-wschodniej Anglii. Termin ten (dosłownie: "Angielski ujścia rzeki") został wprowadzony w 1984 przez brytyjskiego lingwistę Davida Rosewarne. Estuary English jest mieszaniną cech charykterystycznych dla Cockney i Received Pronunciation.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

    Wokalizacja, czyli proces przechodzenia [l] i [ɫ] w samogłoskę lub półsamogłoskę występuje w wielu językach indoeuropejskich:

  • w języku polskim
  • w niektórych dialektach języka angielskiego (np. w Estuary English) [l] jest zastępowane przez [o], [ʊ] lub [w] w pozycji przed spółgłoską lub w wygłosie; por. też wymowę w literackim języku angielskim: folk [fəʊk] 'lud', yolk [jəʊk] 'żółtko'
  • w językach romańskich – wielokrotnie
  • w języku niderlandzkim połączenia olt old przeszły w out oud
  • w brazylijskiej odmianie języka portugalskiego zamiast standardowego [ɫ] na końcu sylaby wymawia się [w], np. Gilberto brzmi [ʒiwˈbɛxtu]
  • w języku serbsko-chorwackim wygłosowe [l] przeszło w [ɔ]: čital > čitao
  • w języku słoweńskim [l] w wygłosie lub przed spółgłoską przechodzi w [w], np. igral wymawiane jest [iˈgraw], a igralka [iˈgrawka]
  • w języku białoruskim [l] w niektórych pozycjach przechodzi w [w], np. рабіў wymawiane jest [ra'biw], воўк ['vowk]
  • w języku francuskim [l] w wygłosie lub przed [s] przechodziło w [w], łącząc się następnie z poprzedzającą samogłoską w [o]: chastel > château, nationals > nationaux
  • w języku bułgarskim [l] (spółgłoska dziąsłowo-zębowa laminalna boczna) u młodszych osób bywa wymawiana jako [ɫ], [w] lub [ɯ]
  • Zobacz też[]

  • bylaczenie
  • jabłonkowanie
  • kaszubienie
  • mazurzenie
  • Przypisy

    1. .gwarypolskie.uw.edu.pl
    2. Erik R. Thomas: Sociophonetics. An Introduction. Palgrave Macmillan, 2011, s. 128. ISBN 978-0-230-22456-8. (ang.)
    3. Denitsa Dimitrova: Lateral consonants in Bulgarian and German: Effects of the historical development of Bulgarian and the phonotactical interferences between both languages on the acquisition of the German palatized lateral [l] from Bulgarians. W: 3rd International Scientific Conference Contemporary research in phonetics and phonology: methods, aspects and problems. Abstracts. Ryga: LU Latviešu valodas institūts/Latvijas Universitāte, 2016, s. 16. ISBN 978-9984-742-82-3. (ang.)
    Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).Bylaczenie – zjawisko fonetyczne dialektu północnokaszubskiego, polegające na stwardnieniu spółgłoski ł w l. Występuje ono w gwarach bylackich – puckiej, chałupskiej i oksywskiej, a także częściowo w słowińskiej, co tłumaczono wpływem języka niemieckiego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Akcent (od łac. accentus, zaśpiew), właśc. akcent wyrazowy – wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu.
    Spółgłoski półotwarte (półsamogłoski) powstają, gdy dochodzi do zbliżenia narządów mowy, ale nie do powstania szczeliny.
    Sylaba (stgr. συλλαβή syllabḗ) (zgłoska) – element struktury fonologicznej aktu komunikacyjnego, który pomimo pozornej oczywistości wciąż nie ma ustalonej jednoznacznej definicji. Prób zdefiniowania podejmowało się wielu badaczy.
    Język niderlandzki (nid. Nederlandse taal, Nederlands, niekiedy również określany jako język holenderski, język flamandzki) – język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie i dawnych Antylach Holenderskich, czyli Bonaire, Curaçao, Sabie, Sint Eustatius, Sint Maarten i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego i duńskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankońskich).
    Spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna to rodzaj dźwięku spółgłoskowego, reprezentowany w transkrypcji fonetycznej IPA i X-SAMPA symbolem [w] (w slawistycznym alfabecie fonetycznym symbolem [u̯ ]). Głoska ta jest niesylabicznym odpowiednikiem samogłoski [u].
    Język portugalski (port. língua portuguesa, português) – język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Gwineę Równikową, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą, Republikę Zielonego Przylądka oraz Timor Wschodni. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.
    Welaryzacja (od łac. velum – ‘podniebienie miękkie’) to proces koartykulacyjny, polegający na utworzeniu podczas artykulacji dźwięku dodatkowego zwężania poprzez wzniesienie tyłu języka w kierunku podniebienia miękkiego. Stopień tego wzniesienia oraz jego kierunek (bardziej lub mniej tylny) mogą wahać. Określenie to sygnalizuje równocześnie, że podstawowe miejsce artykulacji jest inne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.075 sek.