Wilkinson Microwave Anisotropy Probe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z WMAP)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa rozkładu temperatur mikrofalowego promieniowania tła uzyskana przez WMAP (wersja z 2012 roku)

Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) – misja amerykańskiej agencji NASA mająca za zadanie wykonanie pomiarów temperatury promieniowania reliktowego wraz z jej rozkładem kątowym. Była to następna po COBE misja kosmologiczna.

NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act, zastępując poprzednika – National Advisory Committee for Aeronautics. Jest wydziałem Departamentu Obrony USA i jest mu bezpośrednio podległa.Kształt Wszechświata jest jednym z zakresów zainteresowania kosmologii. Kosmologowie i astronomowie rozumieją przez to pojęcie zarówno lokalną geometrię jak i geometrię całości Wszechświata. Geometria globalna w skrócie zwana jest topologią, chociaż ściśle rzecz biorąc wybiega poza dziedzinę topologii.

Misja została nazwana na cześć dr. Davida Wilkinsona, członka grupy naukowej sondy i pioniera w dziedzinie badania mikrofalowego promieniowania tła.

Satelita WMAP został wyniesiony w kosmos 30 czerwca 2001 roku przez rakietę nośną Delta II 7425-10 i wszedł na orbitę Lissajous wokół punktu libracyjnego L2 układu Ziemia-Słońce znajdującego się w odległości ok. 1,5 miliona km od Ziemi.

Głównym celem WMAP było wykonanie mapy różnic temperatur mikrofalowego promieniowania tła, powstałego gdy Wszechświat miał ok. 376 000 lat. Mapę tę zaprezentowano dnia 11 lutego 2003 na podstawie danych zebranych w ciągu pierwszego roku działania satelity. Kolejne, dokładniejsze mapy i dopasowania parametrów kosmologicznych, opublikowano w 2006, 2008, 2010 i 2012 roku, po trzech, pięciu, siedmiu i dziewięciu latach zbierania danych obserwacyjnych.

Model Lambda-CDM (Λ-CDM, ang. Lambda-cold dark matter) – jeden z najpowszechniej uznawanych modeli kosmologicznych. Jego nazwa pochodzi od dwóch głównych składników Wszechświata: stałej kosmologicznej (oznaczanej przez Λ) i zimnej ciemnej materii. Model ten wyjaśnia mikrofalowe promieniowanie tła (CMB), obserwowaną strukturę wielkoskalową oraz przyspieszanie ekspansji Wszechświata.Bariony – w fizyce cząstek elementarnych rodzina cząstek elementarnych silnie oddziałujących fermionów (o spinie połówkowym). Bariony są podrodziną cząstek silnie oddziałujących nazywanej hadronami. Barionem jest proton czy neutron wspólnie nazywane nukleonami.

Misja zakończyła zbieranie danych w sierpniu 2010 roku. We wrześniu 2010 roku silniki satelity zostały odpalone po raz ostatni i umieściły WMAP na „cmentarnej” orbicie okołosłonecznej.

Następcą misji WMAP był satelita Europejskiej Agencji Kosmicznej Planck, uruchomiony w 2009 roku.

Dane z WMAP przyczyniły się do upowszechnienia obecnego standardowego modelu kosmologicznego. Zgodnie z tym modelem i według pierwszych obserwacji WMAP wiek Wszechświata to ok. 13,75 miliarda lat, zaś w jego skład wchodzi tylko ok. 4,5% materii barionowej oraz ok. 23% ciemnej materii i ok. 72% ciemnej energii, opisywanej przez tzw. stałą kosmologiczną. Dane zebrane przez WMAP do 2008 roku potwierdziły również istnienie kosmicznego tła neutrin.

Kosmologia obserwacyjna jest działem astronomii, a dokładnie astrofizyki. Zajmuje się badaniem Wszechświata, jego kształtu i ewolucji (do największej możliwej skali, po horyzont cząstek). Kosmologia obserwacyjna bazuje na kosmologii teoretycznej, tworzącej formalizmy matematyczne w postaci matematycznych modeli Wszechświata.Wielki Wybuch (ang. Big Bang) – model ewolucji Wszechświata uznawany za najbardziej prawdopodobny. Według tego modelu ok. 13,772 (±0,059) mld lat temu dokonał się Wielki Wybuch – z bardzo gęstej i gorącej osobliwości początkowej wyłonił się Wszechświat (przestrzeń, czas, materia, energia i oddziaływania).

Dane z 2013 roku zebrane przez Plancka nieco się różnią – wiek Wszechświata szacowany jest na 13,82 miliarda lat, a jego skład to 4,9% materii barionowej, 26,8% hipotetycznej ciemnej materii i 68,3% ciemnej energii.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Wielki Wybuch
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Probe retires to a place in the Sun (ang.). Nature, 2010-10-13. [dostęp 2013-03-22].
    2. Planck reveals an almost perfect Universe (ang.). European Space Agency, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-21].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Strona domowa sondy WMAP (ang.)
  • NSSDC Master Catalog (ang.)




  • Warto wiedzieć że... beta

    David Todd Wilkinson (ur. 13 maja 1935 Hillsdale w stanie Michigan, zm. 5 września 2002 w Princeton) – światowej sławy pionier w dziedzinie kosmologii. Specjalizował się w badaniu mikrofalowego promieniowania tła (CMB), pozostałego po Wielkim Wybuchu. Doktorat z fizyki zrobił w 1962 pod opieką Richarda Crane’a.
    Program Explorer – program różnorakich amerykańskich satelitów prowadzących pomiary różnych rodzajów promieniowania i pól magnetycznych. Rejestrowały mikrometeoroidy. Wykonały badania geodezyjne atmosfery Ziemi oraz obserwacje radioastronomiczne.
    Cosmic Background Explorer (pol. Badacz Tła Kosmicznego, inne nazwy: COBE, Explorer 66) – pierwszy sztuczny satelita zbudowany specjalnie do badań kosmologicznych. Został wystrzelony przez NASA 18 listopada 1989 roku. Wyposażono go w przyrząd do wyszukiwania nieregularności mikrofalowego promieniowania tła.
    Wiek Wszechświata – w standardowym modelu kosmologicznym (jednorodnym i izotropowym) – czas, który upłynął od Wielkiego Wybuchu (czyli czas kosmiczny w chwili obecnej).
    Punkt libracyjny (punkt libracji, punkt Lagrange’a) – miejsce w przestrzeni, w układzie dwóch ciał powiązanych grawitacją, w którym ciało o pomijalnej masie może pozostawać w spoczynku względem ciał układu. Punkt libracyjny nazywany jest także punktem Lagrange’a od nazwiska jego odkrywcy Josepha Lagrange’a.
    Widzialny (obserwowalny) Wszechświat – obszar Wszechświata, wraz ze znajdującą się w nim materią, który jest możliwy do zaobserwowania z Ziemi na chwilę obecną. Widzialny Wszechświat jest ograniczony z uwagi na fakt, iż światło lub inne sygnały są w stanie dotrzeć do ziemskiego obserwatora z okresu nie wcześniejszego od początku Wielkiego Wybuchu.
    BIBSYS – katalog centralny dwóch norweskich bibliotek uniwersyteckich, przekształcony w organizację non-profit, która skupia norweskie biblioteki uniwersyteckie i naukowe wraz z Biblioteką Narodową.

    Reklama