• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Vastitas Borealis

    Przeczytaj także...
    Okres hesperyjski – średni okres w historii geologicznej Marsa. Rozpoczął się ok. 3,7 miliarda lat temu, kiedy zakończyło się Wielkie Bombardowanie i wcześniejszy okres noachijski. Jego długość trwania jest niepewna, jako że absolutne datowanie formacji geologicznych na Marsie jest bardzo trudne - zakończył się prawdopodobnie 3 miliardy lat temu, ale być może trwał aż do 2 miliardów lat temu.Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej –11 stopni Celsjusza). Obejmuje około ⁄5 Alaski, większość północnej Kanady i ⁄3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i na Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp. Wieczną zmarzlinę odkryto również w północno-wschodniej Polsce, w okolicy Suwałk na głębokości 357 metrów poniżej poziomu gruntu. Jest to pozostałość po zmarzlinie z okresu ostatniego zlodowacenia, która przetrwała dzięki specyficznym warunkom geologicznym, tak zwanej suwalskiej anomalii geotermiczno-hydrogeochemicznej.
    Maskon (z ang. mass concentrations) – skupisko masy, ośrodek o większej niż przeciętna gęstości, znajdujący się względnie płytko pod powierzchnią ciała niebieskiego. Maskony zostały zaobserwowane na Księżycu, Marsie i Merkurym.
    Krajobraz Vastitas Borealis zarejestrowany przez lądownik Phoenix; widoczne są wielokątne spękania, wskazujące na obecność lodu w warstwie przygruntowej

    Vastitas Borealis (łac. Pustkowie Północne) – rozległy obszar nizinny na północnej półkuli Marsa, otaczający płaskowyż Planum Boreum, na którym znajduje się północny biegun planety. Jest on położony 4-5 km poniżej średniego promienia planety, od położonych w kierunku południowym wyżyn oddziela go w wielu miejscach wyraźna skarpa. Znajduje się na nim znacznie mniej kraterów, niż na wyżynach półkuli południowej, co wskazuje, że obszar ten jest młodszy. W obszar Vastitas Borealis wcinają się wulkaniczne wyżyny Tharsis i Elysium. W pobliżu Planum Boreum znajduje się największe pole wydm na Marsie, nazwane Olympia Undae.

    Fala uderzeniowa – cienka warstwa, w której następuje gwałtowny wzrost ciśnienia gazu, rozchodząca się szybciej niż dźwięk. Fale uderzeniowe powstają podczas silnego wybuchu, ruchu ciała z prędkością ponaddźwiękową (np. samolot).Viking 2 – bezzałogowa sonda kosmiczna wysłana na Marsa przez amerykańską agencję kosmiczną NASA, druga z programu Viking. Wystrzelona 9 września 1975, weszła na orbitę okołomarsjańską 7 sierpnia 1976, a jej człon lądujący dotarł na powierzchnię planety 3 września 1976.

    Przypuszcza się, że w odległej przeszłości planety (w okresie noachijskim i hesperyjskim) obszary Vastitas Borealis pokrywał ocean, nazywany Oceanus Borealis. Woda również obecnie występuje na Vastitas Borealis, ale w postaci wiecznej zmarzliny pod powierzchnią gruntu, co potwierdził lądownik Phoenix prowadzący badania w tym obszarze w 2008 roku. Na Vastitas Borealis, na równinie Utopia Planitia, wylądowała również sonda Viking 2.

    Ocean na Marsie, zwany Oceanus Borealis (co po łacinie oznacza „Ocean Północny”) – hipotetyczny ocean mający w przeszłości pokrywać niziny wokół północnego bieguna Marsa. Rozległa równina Vastitas Borealis, która znajduje się 4–5 km poniżej średniej wysokości powierzchni planety, miałaby stanowić dno zanikłego oceanu. Argumentami na rzecz tej hipotezy są m.in. elementy rzeźby terenu, przypominające dawne linie brzegowe, potężne wąwozy wyrzeźbione przez wielkie masy wody płynącej w dół z wyżyn oraz chemiczne właściwości marsjańskiego regolitu.Pluton (oznaczenie oficjalne: (134340) Pluton) – planeta karłowata, plutoid, najjaśniejszy obiekt pasa Kuipera. Został odkryty w 1930 roku przez amerykańskiego astronoma Clyde’a Tombaugha. Od odkrycia do 2006 r. Pluton był uznawany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. 24 sierpnia 2006 r. Międzynarodowa Unia Astronomiczna odebrała Plutonowi status planety, co oznacza, że w Układzie Słonecznym jest teraz tylko 8 planet. Pluton należy do szerszej grupy obiektów transneptunowych. Płaszczyzna, po której się porusza, jest mocno nachylona do płaszczyzny ekliptyki, z silnie ekscentryczną orbitą, która częściowo przebiega wewnątrz orbity Neptuna. Plutona obiega co najmniej pięć księżyców, z których jeden, Charon, jest tylko o połowę mniejszy od niego.

    Geneza[]

    Topografia północnych nizin Marsa; nazwy jednostek na mapie są nieformalne

    Jedna z hipotez, która może wyjaśniać dychotomię półkul Marsa, zakłada że północne niziny zostały utworzone przez potężne uderzenia ciał niebieskich w Marsa. Większa część równin miałaby być w rzeczywistości dnem największego basenu uderzeniowego w Układzie Słonecznym, nazwanego Borealis Basin. Uczeni z California Institute of Technology twierdzą, że powstał on ok. 3,9 mld lat temu na skutek zderzenia z planetoidą o rozmiarach 1600-2700 km (rzędu średnicy Plutona), która pozostawiła eliptyczny krater o rozmiarach 8500 na 10 600 km. Dodatkowo fala uderzeniowa, która okrążyła planetę spowodowała zniszczenia skorupy na antypodach basenu i doprowadziła do powstania obserwowanych anomalii magnetycznych.

    Isidis Planitia – równina położona w obrębie basenu uderzeniowego Isidis na Marsie. Ze względu na pokrywający ją pył, jest widoczna w teleskopach jako jasna plama na wschód od charakterystycznego ciemnego obszaru Syrtis Major Planum. Basen Isidis o średnicy około 1500 km jest trzecim największym potwierdzonym basenem uderzeniowym na Marsie i jednym z największych w Układzie Słonecznym. Nazwa równiny pochodzi od imienia egipskiej bogini Izydy.Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety zawiera tlenki żelaza. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Występują tu także inne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24h37min22s). Na Marsie znajduje się najwyższa góra w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej obejmuje 40% powierzchni planety i może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest geologicznie i tektonicznie nieaktywny.

    Mapa topograficzna północnych nizin Marsa opublikowana w 2005 wyraźnie pokazuje obniżenia terenu, sięgające ponad 7 km poniżej marsjańskiego poziomu odniesienia. Wyróżniają się na niej kolistym konturem równiny Utopia Planitia, jako całość mająca kształt misy o średnicy 3300 km i Isidis Planitia, rozpoznana jako basen uderzeniowy o średnicy 1500 km. Kształt basenu Borealis nie jest tak ewidentny, przyczyną tego jest zapewne późniejsze powstanie wulkanicznej wyżyny Tharsis i wylewy lawy na ogromną skalę. Jeżeli baseny Borealis i Utopia faktycznie są pochodzenia impaktowego (w drugim przypadku dodatkowo wskazuje na to m.in. obecność maskonu), to są nie tylko największymi basenami uderzeniowymi na Marsie, większymi niż Hellas Planitia, ale też w całym Układzie Słonecznym.

    Anomalia magnetyczna – lokalne różnice między ziemskim polem magnetycznym w danym miejscu a jego wartością teoretyczną, wyliczonymi na podstawie położenia biegunów magnetycznych na Ziemi.Phoenix – bezzałogowy lądownik, będący częścią programu NASA Mars Scout Program, wysłany 4 sierpnia 2007 w kierunku Marsa. 26 maja 2008 wylądował w okolicach okołobiegunowych, w rejonie Vastitas Borealis, na półkuli północnej. Jego celem były obszary, które podejrzewane były o istnienie dużych ilości lodu wodnego tuż pod powierzchnią gruntu.

    Przypisy

    1. Planetary Names: Unda, undae: Olympia Undae on Mars (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. [dostęp 2012-11-08].
    2. Wielka katastrofa na Marsie. „Dziennik”, 2008-06-26 (pol.). [dostęp 2012-11-08]. 
    3. Kenneth L. Tanaka, James A. Skinner, Jr., Trent M. Hare: Geologic Map of the Northern Plains of Mars (ang.). W: Scientific Investigations Map 2888 [on-line]. U.S. Geological Survey, 2005. [dostęp 2012-11-06].
    4. George E. McGill. Buried topography of Utopia, Mars: Persistence of a giant impact depression. „Journal of Geophysical Research”. 94 (B3), s. 2753–2759, 1989. DOI: 10.1029/JB094iB03p02753 (ang.). 

    Linki zewnętrzne[]

  • Ancient Floodwaters and Seas on Mars
  • Układ Słoneczny – układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, ponad 160 znanych księżyców planet, pięć znanych (a prawdopodobnie kilkadziesiąt) planet karłowatych i miliardy (a być może nawet biliony) małych ciał Układu Słonecznego, do których zalicza się planetoidy, komety, meteoroidy i pył międzyplanetarny.Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Okres noachijski – okres w historii geologicznej Marsa, z którego pochodzą najstarsze formacje zachowane na powierzchni planety. Rozpoczął się z powstaniem basenu uderzeniowego Hellas i trwał w czasie Wielkiego Bombardowania, które nawiedziło planety wewnętrzne Układu Słonecznego. Powstanie basenu Hellas miało miejsce pomiędzy 4,1 a 3,8 miliarda lat temu, okresu noachijski zakończył się ok. 3,7 miliarda lat temu.
    Dychotomia (gr. dichotomos = przecięty na dwie części) – dwudzielność; podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości.
    Erg – pustynia piaszczysta z masami lotnego piasku oraz licznymi barchanami lub tzw. piaskami zamarłymi (pokrytymi skorupą solną lub wapienną). Terminu erg używa się także często jako określenie pustyń w północnej części Afryki np. Wielki Erg Zachodni i Wielki Erg Wschodni.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Kalifornijski Instytut Technologiczny(ang. California Institute of Technology, skrót Caltech) – jedna z najlepszych prywatnych uczelni w Stanach Zjednoczonych, położona w Pasadenie w Kalifornii na przedmieściach Los Angeles.
    Tharsis – wyżyna wulkaniczna na Marsie, przy zachodnim krańcu Valles Marineris. Jest to największa formacja tego typu na planecie. W regionie Tharsis znajdują się olbrzymie wulkany tarczowe, największe góry w Układzie Słonecznym.
    Krater uderzeniowy – koliste zagłębienie (lub zniekształcenie) na powierzchni ciała niebieskiego, spowodowane upadkiem meteorytu, planetoidy lub komety. Kratery są najczęściej spotykanymi elementami rzeźby powierzchni ciał o budowie skalistej i skalno-lodowej w Układzie Słonecznym, o ile ciało jest pozbawione atmosfery, a jego powierzchnia nie została przekształcona przez procesy geologiczne. Obserwowalna gęstość występowania kraterów uderzeniowych zawiera informację o wieku struktury geologicznej zawierającej te kratery i o intensywności procesów geologicznych. Na przykład, Io (księżyc Jowisza) jest niemal zupełnie pozbawiony kraterów meteorytowych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.029 sek.