Uzbekistan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Były prezydent Uzbekistanu Islom Karimov na znaczku pocztowym z uzbeckimi dziećmi
Centrum Taszkentu
Siedziba parlamentu w Taszkencie
Teatr Nawoj w Taszkencie
Jezioro Aralskie na granicy Uzbekistanu i Kazachstanu

Uzbekistan (uzb. Oʻzbekiston, Republika Uzbekistanu – Oʻzbekiston Respublikasi) – państwo położone w Azji Środkowej, członek Wspólnoty Niepodległych Państw. Jest krajem podwójnie śródlądowym.

Taszkent (uzb.: Toshkent; uzb. cyr.: Тошкент; ros.: Ташкент, Taszkient) – stolica Uzbekistanu, w Azji Środkowej, położona nad rzeką Chirchiq na przedgórzu Tienszanu. Zamieszkuje ją 2,18 mln mieszkańców (2008), szacunki nieoficjalne (wliczając niezarejestrowaną ludność napływową) dają 2,6 – 3,2 mln. Jest głównym ośrodkiem przemysłowym i kulturalno-naukowym kraju, jednym z największych miast Azji Środkowej.Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.

Geografia[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Uzbekistanu.

Uzbekistan leży w Azji Środkowej między dwiema wielkimi rzekami – Amu-darią i Syr-darią. Powierzchnia w większości równinna. Około 20% powierzchni kraju stanowią góry i przedgórza. Na wschodzie i północnym wschodzie kraju leżą Góry Ałajskie i Tienszan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt kraju – Hazrat Sulton, osiągający wysokość 4634 m n.p.m. Między nimi leży urodzajna, nawadniana Kotlina Fergańska, której część należy do Uzbekistanu. Środkową część kraju zajmuje Nizina Turańska z rozległą pustynią Kyzył-kum, na której terenami osadniczymi są nieliczne oazy i doliny rzek Syr-darii, Zarafszanu, Kaszka-darii i Amu-darii. Zachodni skraj zajmuje równie pustynny płaskowyż Ustiurt. Do Uzbekistanu należy południowa część dawnego Jeziora Aralskiego.

Wilajet (tur. – vilâyet, z arab.: ولاية – wilāyah), także wilaja – w imperium osmańskim od 1864 roku nazwa prowincji; to samo znaczenie w języku malajskim. Nazwa pochodzi od arabskiego waliyah (zarządzać).In statu nascendi – łaciński zwrot, który oznacza dosłownie "w trakcie powstawania", "w trakcie rodzenia się", którego znaczenie zmienia się zależnie od użytego kontekstu.

Klimat kontynentalny skrajnie suchy, z ciepłymi zimami (temperatura wahająca się w przedziale 3 do 10 °C) i gorącym, suchym latem, z temperaturami sięgającymi nawet 45 °C. Mała ilość opadów (do 200 mm na terenach równinnych), nie sprzyja rozwojowi rolnictwa, i czyni koniecznym nawadnianie pól uprawnych.

Góry Ałajskie, Ałaj (kirg.: Алай кырка тоосу, Ałaj kyrka toosu; tadż.: кӯҳсори Олой, kuhsori Oloj; ros.: Алайский хребет, Ałajskij chriebiet) – góry w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie. Rozciągają się z zachodu na wschód na długości ok. 400 km i szerokości 70−80 km. Od północy ogranicza je Kotlina Fergańska, od południa zaś Dolina Ałajska. Najwyższy szczyt, Tamdykul, znajduje się na granicy kirgisko-tadżyckiej i ma wysokość 5539 m n.p.m. (według innych źródeł 5544 m n.p.m.). Góry zbudowane są ze skał piaskowo-gliniastych i krystalicznych z łupkami metamorficznymi. Na przedgórzach dominuje roślinność półpustynna, nieco wyżej występują suche stepy. Do wysokości 3000 m n.p.m. pojawiają się łąki stepowe i lasy, tzw. arcza, które spotykane są głównie na stokach północnych. Powyżej 3000 m n.p.m. przeważają łąki typu alpejskiego. W partiach szczytowych roślinność zanika i występują wieczne śniegi oraz lodowce górskie.Uzbekistan jest średniej wielkości państwem azjatyckim należącym do byłych republik radzieckich. Ten równinny kraj cechujący się suchym i surowym klimatem, tak jak sąsiednie kraje jest zamieszkiwany głównie przez wyznawców islamu. Główną grupę etniczną stanowiąc Uzbecy, a poza nimi Rosjanie. Kraj należy do ubogich państw świata, gdzie podstawę gospodarki stanowi rolnictwo.

Uzbekistan jest krajem podwójnie śródlądowym. Łączna długość granic z poszczególnymi sąsiadami wynosi 6221 km (Afganistan 137 km, Kazachstan 2203 km, Kirgistan 1099 km, Tadżykistan 1161 km, Turkmenistan 1621 km). Do największych miast należą: Taszkent, Samarkanda, Namangan, Andiżan, Buchara, Fergana, Chiwa.

Reporterzy bez Granic (fr. Reporters Sans Frontières, RSF, ang. Reporters Without Borders, RWB, hiszp. Reporteros Sin Fronteras, RSF) - międzynarodowa organizacja pozarządowa, propagująca i monitorująca prawo do wolności prasy na całym świecie. Nazwa organizacji kojarzy się z organizacją Lekarze bez Granic (fr. Médecins Sans Frontières).Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.

Historia[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Uzbekistanu.

W I tysiącleciu p.n.e. terytorium dzisiejszego Uzbekistanu znajdowało się w obrębie starożytnych królestw Baktrii i Sogdiany (znajdujące się w Uzbekistanie miasto Samarkanda było niegdyś centrum tego ostatniego). Od VI w. p.n.e. rządzili tutaj przedstawiciele perskiej dynastii Achemenidów. Obszar ten został następnie podbity przez Aleksandra Macedońskiego. Po jego śmierci rządzili tu Seleucydzi. Wielkiego znaczenia nabrał tzw. Jedwabny Szlak, będący swoistą linią łączności pomiędzy cywilizacjami Chin, Indii, Bliskiego Wschodu i Europy. W połowie III wieku p.n.e. władzę objęły miejscowe rody, następnie część ziem znalazła się w imperium Kuszanów. W VIII wieku Uzbekistan dostał się pod panowanie Arabów. Ich najazd doprowadził do upadku rozwijającej się od czasów Aleksandra kultury, która, odmieniona za przyczyną głębokiej islamizacji, mogła odrodzić się dopiero w IX w. W X wieku następuje opuszczenie ziem przez wojska arabskie i objęcie rządów przez irańską dynastię Samanidów. W latach 1220–1221 nastąpił tragiczny w skutkach najazd wojsk Czyngis-chana, który pozostawił po sobie wiele zniszczeń. Dopiero w XIV wieku Mongołowie zostają wyparci przez Timura, a terytorium obecnego Uzbekistanu wkracza na drogę szybkiego rozwoju. W końcu XV wieku terenem udaje się zawładnąć przedstawicielom koczowniczych plemion uzbeckich, które osiedliły się między Amu-darią a Syr-darią ok. 1430. Poszczególne chanaty były stopniowo podbijane przez Rosję carską w XIX wieku, która o wpływy na tym terenie rywalizowała z Imperium brytyjskim. W 1924 powstała Uzbecka Socjalistyczna Republika Radziecka, która weszła w skład ZSRR. 31 sierpnia 1991 ogłoszona została deklaracja niepodległości.

Rak (łac. carcinoma, z łac. cancer – "rak, krab", z gr. καρκινος /karkinos/ – "rak, krab morski") – nazwa grupy chorób nowotworowych będących nowotworami złośliwymi wywodzącymi się z tkanki nabłonkowej.Fergana (uzb.: Fargʻona, uzb. cyr.: Фарғона; ros.: Фергана, Fiergana) – miasto we wschodnim Uzbekistanie, w Kotlinie Fergańskiej, siedziba administracyjna wilajetu fergańskiego. W 1989 roku liczyło ok. 200 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu paliwowego (rafineria ropy naftowej), petrochemicznego i chemicznego (nawozy azotowe, włókna chemiczne, tworzywa sztuczne), lekkiego (jedwabniczy, włókienniczy, obuwniczy) oraz spożywczego. W mieście działają dwa uniwersytety i dwa teatry.

W latach 90. w kraju wybuchło powstanie dżihadystyczne wywołane przez Islamski Ruch Uzbekistanu. Jego głównym celem było utworzenie w Uzbekistanie państwa muzułmańskiego, następnie w całej Azji Centralnej, w której miałby zostać utworzony ponadnarodowy kalifat. Radykalne poglądy ruchu zdobyły poparcie Al-Kaidy.

Stanowisko Premiera Uzbekistanu zostało ustanowione na początku 1992 roku. Pierwszą osobą, która go objęła był Abdulxashim Mutalov.Ustiurt (kaz.: Үстірт, Üstyrt; uzb.: Ustyurt platosi; karakałp.: Үстирт, U’stirt; turkm.: Üstýurt platosy; ros.: плато Устюрт, płato Ustiurt) – płaskowyż w zachodnim Kazachstanie, Uzbekistanie i częściowo Turkmenistanie, położony między zapadliskami między półwyspem Mangystau a Jeziorem Aralskim i deltą Amu-darii. Obejmuje powierzchnię ok. 200 tys. km² i wznosi się średnio na wysokość 150–200 m n.p.m. Najwyżej położony punkt osiąga 370 m n.p.m. Płaskowyż obniża się gwałtownie ku otaczającym nizinom i zapadliskom tworząc urwiste, wysokie na 60–350 m krawędzie, tzw. czinki. Zbudowany jest głównie z wapieni i innych skał osadowych. Lekko falista równina pokryta jest półpustynną roślinnością piołunowo-słonoroślową.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




Warto wiedzieć że... beta

Świadkowie Jehowy w krajach Azji – artykuł zawiera listę wspólnot Świadków Jehowy w krajach Azji. Większe wspólnoty zostały opisane w osobnych hasłach. Świadków Jehowy jest w Azji (z Rosją) ok. 843 tysiące aktywnych głosicieli (natomiast bez Rosji - ok. 674 608) (2012).
Samarkanda (uzbec. Samarqand, tadżyc. Самарқанд, pers. سمرقند, ros. Самарканд) – miasto w Uzbekistanie, w Azji Środkowej, ok. 353 tys. mieszkańców (2008). Czwarte pod względem ludności miasto Uzbekistanu i stolica wilajetu samarkandzkiego. Ważny ośrodek przemysłowy i naukowy (6 szkół wyższych). W 2001 roku miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Syr-daria (w starożytności Jaksartes) – rzeka w Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kazachstanie. Długość 2212 km, powierzchnia dorzecza 219 tys. km².
Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, OBWE (ang. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) – organizacja międzynarodowa uznawana za organizację regionalną w rozumieniu rozdziału VIII Karty Narodów Zjednoczonych. Jej celem jest zapobieganie powstawaniu konfliktów w Europie. Oprócz państw europejskich jej członkami są także Stany Zjednoczone, Kanada, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Mongolia. OBWE powstała 1 stycznia 1995 w wyniku przekształcenia Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w organizację.
Samolot transportowy – samolot dostosowany do przewozu towarów i przesyłek pocztowych, także duży samolot, służący do przewozu sprzętu wojskowego, oddziałów desantowych, grup rannych itp.
Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Reklama