• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Uskok tektoniczny

    Przeczytaj także...
    Fałd – ciągła deformacja tektoniczna polegająca na wygięciu plastycznym pierwotnie płasko ułożonych warstw skalnych bez przerwania ich ciągłości. Wyróżnia się dwie formy fałdu, przeważnie sąsiadujące ze sobą: antykliny i synkliny (łęki). Antyklina posiada w swoim jądrze utwory starsze, natomiast synklina posiada w swoim jądrze utwory młodsze. Zwykle antyklina jest wypukła ku górze, a synklina wklęsła ku górze, ale nie dotyczy to fałdów leżących, przewalonych, silnie przechylonych i pionowych.Wojciech Jaroszewski (ur. 3 lutego 1935 roku w Poznaniu, zm. 24 grudnia 1993 roku w Warszawie) – polski geolog, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, znawca Tatr, działacz turystyczny. Wnuk Tadeusza Smoluchowskiego – polskiego chemika i alpinisty.
    Uskok transformacyjny (uskok transformujący) – granica tektoniczna między dwiema płytami litosfery, które przemieszczają się poziomo względem siebie i równocześnie rozchodzą się. Przecina grzbiet oceaniczny i strefę spreadingu. Na odcinku pomiędzy dwoma oddalającymi się od siebie fragmentami grzbietu oceanicznego obie płyty poruszają się w przeciwnych kierunkach (odwrotnie niż przy uskokach przesuwczych), co wywołuje wiele płytkich trzęsień ziemi. Na odcinkach poza fragmentami grzbietu oba fragmenty płyty przemieszczają się zgodnie w poziomie (może wystąpić niewielki ruch w pionie), a pęknięcie utworzone przez uskok transformujący "zabliźnia się". Ślad uskoku transformującego w obrębie płyty może być widoczny przez setki, a nawet tysiące kilometrów od grzbietu śródoceanicznego, tworząc oceaniczną strefę spękań (od ang. fracture zone).
    Parametry uskoku.png

    Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

    Zapadlisko – fragment skorupy ziemskiej obniżony wzdłuż uskoków. Zapadliska powstają często na przedpolu gór o budowie płaszczowinowej. Wyróżnia się zapadliska przedgórskie (np. Zapadlisko przedkarpackie) lub na obszarze orogenu zapadlisko śródgórskie (np. Zapadlisko Saary, Zapadlisko Zakarpackie).Ekspansja dna oceanicznego (spreading) w geologii – proces rozrastania się dna oceanicznego w rejonie grzbietu śródoceanicznego.

    Z uskokami związane jest powstawanie zrębów i zapadlisk (np. rowów tektonicznych).

    Uskok przesuwczy (uskok listwowy) – uskok, na którym przemieszczenie zachodzi równolegle do rozciągłości powierzchni uskokowej, w odróżnieniu od uskoków zrzutowych – normalnych i odwróconych. Zuskokowane bloki przesuwają się równolegle do uskoku, nie odsuwając się od siebie. Uskoków przesuwczych nie należy mylić z uskokami transformacyjnymi, związanymi ze zjawiskiem spreadingu (rozrostu) dna oceanicznego.Uskok kłodnicki – uskok tektoniczny w województwie śląskim przebiegający przez Gliwice, Zabrze, Rudę Śląską i południowe Katowice.

    Podział skrzydeł uskoku[ | edytuj kod]

  • Skrzydło zrzucone – masy skalne przemieszczone wzdłuż powierzchni uskoku w dół
  • Skrzydło wiszące – masy skalne przemieszczone w górę
  • Skrzydło spągowe – skrzydło znajdujące się pod powierzchnią uskokową
  • Skrzydło stropowe – skrzydło znajdujące się nad powierzchnią uskokową
  • Podział uskoków[ | edytuj kod]

    Uskoki
    Od góry:• uskok przesuwczy
    (o pionowej powierzchni uskokowej)
    • uskok normalny
    • uskok odwrócony
  • Ze względu na działające naprężenia:
  • uskoki normalne (powstałe na skutek rozciągania skorupy ziemskiej)
  • uskoki odwrócone (naprężenia ściskające)
  • uskoki przesuwcze (naprężenia ścinające)
  • prawoskrętne
  • lewoskrętne
  • Ze względu na nachylenie i kierunek przemieszczenia:
  • uskoki zrzutowe – przesunięcie w płaszczyźnie pionowej
  • normalne
  • odwrócone
  • uskoki przesuwcze – przesunięcie w płaszczyźnie poziomej
  • normalnoprzesuwcze
  • inwersyjnoprzesuwcze
  • uskoki progowe – przesunięcie w powierzchni pionowej
  • uskoki rotacyjne – wielkość przemieszczenia może się zmieniać wzdłuż biegu powierzchni uskokowej
  • nożycowe
  • zawiasowe
  • nasunięcia – uskoki o powierzchniach nachylonych pod bardzo małym kątem, w których masy skalne są przemieszczone na znaczną odległość
  • Ze względu na nachylenie powierzchni uskokowej:
  • uskoki poziome: kąt upadu (α) = 0°
  • uskoki połogie: 0°< α < 45°
  • uskoki strome: 45° < α < 90°
  • uskoki pionowe: α = 90°
  • Ze względu na stosunek uskoków do regionalnej rozciągłości struktur:
  • uskoki podłużne – równoległe do struktur
  • uskoki poprzeczne – przecinające struktury pod kątem prostym
  • uskoki diagonalne – skośne względem struktur
  • Ze względu na stosunek wieku powierzchni uskokowej do wieku przemieszczenia:
  • Uskoki pierwotne
  • Uskoki wtórne (odmłodzone)
  • Uskoki transformujące: przecinające grzbiety śródoceaniczne, odkryte w połowie XX w. w związku z badaniami dna oceanicznego (przede wszystkim stref spreadingu).
  • Uskoki w Polsce[ | edytuj kod]

  • Uskok kłodnicki
  • Uskok środkowej Odry
  • Sudecki uskok brzeżny
  • Nasunięcie ramzowskie
  • Uskok roztoczański
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • sieć regmatyczna
  • strefa Teisseyre’a-Tornquista
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Wojciech Jaroszewski, Leszek Marks, OCLC 830183626.
  • Grzbiet śródoceaniczny – silnie wydłużona wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona zazwyczaj pośrodku oceanów, oddzielająca od siebie dwa baseny oceaniczne.Rów tektoniczny (graben) - rodzaj obniżenia geologicznego, obejmujący wąski i podłużny fragment skorupy ziemskiej, który zapadł się wzdłuż równoległych do siebie uskoków normalnych. Natomiast część skorupy, która została wypiętrzona i znajduje się ponad rowem nosi nazwę zrębu lub horstu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Sieć regmatyczna - hipotetyczna sieć trwałych uskoków w płytach litosfery Ziemi, wykazujących pewne stałe kierunki względem osi obrotu Ziemi i istniejących być może od pierwszych momentów istnienia skorupy ziemskiej w obecnym kształcie.
    Uskok brzeżny sudecki – strefa nieciągłości oddzielająca Sudety od Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, a pod względem geologicznym Sudety od bloku przedsudeckiego. Biegnie w kierunku ESE–WNW. Ciągnie się od okolic Vidnavy (Czechy) do Złotoryi. Dalszy przebieg uskoku na wschód i na zachód jest hipotetyczny. W czasie orogenezy alpejskiej, wzdłuż płaszczyzny uskoku, nastąpiło podniesienie Sudetów w stosunku do przedpola, jednak jego historia jest prawdopodobnie dużo starsza.
    Uskok środkowej Odry, dyslokacja środkowej Odry, strefa uskokowa środkowej Odry – walna strefa nieciągłości oddzielająca blok dolnośląski, a dokładniej blok przedsudecki i peryklinę Żar od monokliny przedsudeckiej.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Fleksura (przegięcie) to ciągła dyslokacja tektoniczna pośrednia pomiędzy fałdem a uskokiem. Powstaje wskutek przemieszczenia warstw skalnych bez przerwania ich ciągłości. Bardzo często występuje jako przedłużenie uskoku.
    Skały – duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i metamorficzne.
    Zrąb tektoniczny (horst) – struktura tektoniczna ograniczona przynajmniej z dwóch lub więcej stron uskokami i wypiętrzona wzdłuż nich względem otoczenia. Przykładem wielkoskalowego zrębu są Sudety, Góry Skandynawskie, Góry Jabłonowe, Góry Smocze, Tienszan i góry Ural.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.