• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Uskok przesuwczy

    Przeczytaj także...
    Wojciech Jaroszewski (ur. 3 lutego 1935 roku w Poznaniu, zm. 24 grudnia 1993 roku w Warszawie) – polski geolog, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, znawca Tatr, działacz turystyczny. Wnuk Tadeusza Smoluchowskiego – polskiego chemika i alpinisty.Uskok transformacyjny (uskok transformujący) – granica tektoniczna między dwiema płytami litosfery, które przemieszczają się poziomo względem siebie i równocześnie rozchodzą się. Przecina grzbiet oceaniczny i strefę spreadingu. Na odcinku pomiędzy dwoma oddalającymi się od siebie fragmentami grzbietu oceanicznego obie płyty poruszają się w przeciwnych kierunkach (odwrotnie niż przy uskokach przesuwczych), co wywołuje wiele płytkich trzęsień ziemi. Na odcinkach poza fragmentami grzbietu oba fragmenty płyty przemieszczają się zgodnie w poziomie (może wystąpić niewielki ruch w pionie), a pęknięcie utworzone przez uskok transformujący "zabliźnia się". Ślad uskoku transformującego w obrębie płyty może być widoczny przez setki, a nawet tysiące kilometrów od grzbietu śródoceanicznego, tworząc oceaniczną strefę spękań (od ang. fracture zone).
    Ekspansja dna oceanicznego (spreading) w geologii – proces rozrastania się dna oceanicznego w rejonie grzbietu śródoceanicznego.
    Uskoki (C – uskok przesuwczy)

    Uskok przesuwczy (uskok listwowy) – uskok, na którym przemieszczenie zachodzi równolegle do rozciągłości powierzchni uskokowej, w odróżnieniu od uskoków zrzutowych – normalnych i odwróconych. Zuskokowane bloki przesuwają się równolegle do uskoku, nie odsuwając się od siebie. Uskoków przesuwczych nie należy mylić z uskokami transformacyjnymi, związanymi ze zjawiskiem spreadingu (rozrostu) dna oceanicznego.

    Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).Uskok alpejski (ang. Alpine Fault) – uskok dekstralny (prawoprzesuwczy), który biegnie niemal przez całą Wyspę Południową w Nowej Zelandii. Stanowi jednocześnie uskok transformacyjny, który jest granicą pomiędzy płytą pacyficzną i indoaustralijską. Trzęsienia ziemi występujące wzdłuż uskoku oraz związane z nimi ruchy skorupy ziemskiej doprowadziły do wypiętrzenia się Alp Południowych. Wypiętrzanie na południowy wschód od uskoku spowodowane jest ruchem zbieżnym płyt tektonicznych w tym miejscu.

    Podział uskoków przesuwczych[ | edytuj kod]

    Ze względu na składowe ruchu wyróżniamy:

  • uskok lewoprzesuwczy (uskok lewoskrętny, uskok sinistralny) – zwrot ruchu względnego wywołuje rotację lewoskrętną (przeciwną ruchowi wskazówek zegara)
  • uskok prawoprzesuwczy (uskok prawoskrętny, uskok dekstralny) – zwrot ruchu względnego wywołuje rotację prawoskrętną (zgodną z ruchem wskazówek zegara)
  • Uskoki zrzutowo-przesuwcze[ | edytuj kod]

    Rzeczywiste uskoki często mają zarówno składową zrzutową, jak i przesuwczą, tzn. ruch zachodzi ukośnie względem rozciągłości uskoku.

    International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

    Są to uskoki zrzutowo-przesuwcze, wśród których możemy wyróżnić:

  • uskok normalno-przesuwczy – powierzchnia uskokowa nachylona w stronę skrzydła zrzuconego
  • uskok inwersyjno-przesuwczy – powierzchnia uskokowa nachylona w stronę skrzydła wiszącego
  • uskok progowo-przesuwczy – powierzchnia uskokowa pionowa
  • Uskoki te mogą być zarówno prawoskrętne, jak i lewoskrętne, np. uskok progowo-przesuwczy, prawoskrętny.

    Najszybsze uskoki zrzutowo-przesuwcze to:

    1. Uskok alpejski wędrujący w tempie 30 mm/rok
    2. Uskok San Andreas wędrujący w tempie 25 mm/rok
    3. Uskok Północnoanatolijski wędrujący w tempie 20 mm/rok
    4. Uskok Denali wędrujący w tempie 10 mm/rok
    5. Uskok Ałtyn Tag wędrujący w tempie 9 mm/rok

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Wojciech Jaroszewski: Tektonika uskoków i fałdów, Wydanie drugie, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1980, ​ISBN 83-220-0085-5​, s. 96-97
    2. Jennifer Hackett. Najszybsze uskoki. „Świat Nauki”. nr. 7 (299), s. 11, lipiec 2016. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Wojciech Jaroszewski, Leszek Marks, OCLC 830183626.
  • Wojciech Jaroszewski: Tektonika uskoków i fałdów, Wydanie drugie, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1980, ​ISBN 83-220-0085-5​, s. 96-97, 167-175




  • Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.