• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Uruk



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Rim-Sin I, Rimsin I (1822-1763 p.n.e. według chronologii średniej) – król Larsy, syn Kudur-Mabuka, brat i następca Warad-Sina. Rozszerzył królestwo Larsy na całą południową Babilonię, odbijając w pierwszej połowie swego panowania z rąk Babilończyków m.in. Isin i Uruk. Do klęski w 1763 r. p.n.e. główny przeciwnik Hammurabiego w walce o hegemonię w Babilonii.Okres lub Kultura Uruk – okres dziejów starożytnej Mezopotamii obejmujący większą część IV tysiąclecia p.n.e., przy czym dokładniejszy zakres czasowy jego istnienia jest dyskusyjny - niektórzy badacze zamykają go w l. 3750 - 3150 p.n.e., inni w l. 4000-3100 p.n.e., a jeszcze inni w l. 4300-3450 p.n.e. Nazwa okresu pochodzi od starożytnego miasta Uruk, na terenie którego odkryto po raz pierwszy liczne znaleziska tej kultury. Jej zasięg terytorialny obejmował przede wszystkim tereny południowej Mezopotamii, a twórcami byli najprawdopodobniej Sumerowie.
    Historia[ | edytuj kod]

    Stanowisko Warka zasiedlone było od końca V tys. p.n.e. do czasów arabskiej inwazji w VII w. n.e. Gdy zostało ono zasiedlone, Eufrat i Tygrys nie łączyły się jeszcze ze sobą, jak ma to miejsce współcześnie (wpadają do Zatoki Perskiej jako jedna rzeka – Szatt al-Arab), a wybrzeże Zatoki Perskiej leżało ok. 80 km bardziej na pn-zach. niż obecnie. Samo zaś stanowisko znajdowało się na obszarze dobrze nawodnionym, bagnistym, zalewowym.

    Sin-kaszid (akad. Sîn-kāšid) – władca mezopotamskiego miasta Uruk, panujący w latach 1865-1833 p.n.e., współczesny Nur-Adadowi z miasta Larsa. Najprawdopodobniej był uzurpatorem, gdyż w żadnej z jego inskrypcji nie jest wymieniane imię jego ojca. Używany przez niego tytuł "król Amnanu" wskazuje, iż wywodził się z plemienia Amnanu, które zaczęło się wówczas osiedlać w południowej Mezopotamii. Pozostawił po sobie liczne inskrypcje. Znany jest głównie ze swej działalności budowlanej w mieście Uruk, gdzie kazał m.in. odnowić i rozbudować kompleks świątynny E-anna.Zatoka Perska (per. خليج فارس – Chalidż-e Fars, arab. الخليج العربي – Al-Chalidż al-Arabi) – zatoka Morza Arabskiego, wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu. Tradycyjnie nazywana jest zatoką, ale ze względu na jej powierzchnię (233 000 km²) można by ją uznać także za morze śródlądowe. Z Morzem Arabskim połączona jest poprzez Cieśninę Ormuz i Zatokę Omańską.

    Najwcześniejsze warstwy na stanowisku Warka nie zostały dokładnie przebadane, głównie z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych. Najstarsze odkryte ślady zasiedlenia pochodzą z późnej fazy okresu Ubajd (koniec V tys. p.n.e.). Na obszarze dzielnicy E-ana odkryto pozostałości struktur z cegieł mułowych pochodzących z tego okresu. Odnaleziono też charakterystyczną dla tego okresu malowaną ceramikę i narzędzia z wypalonej gliny.

    Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.Temenos – w starożytnej Grecji wydzielony, nietykalny obszar poświęcony bóstwu albo przeznaczony do celów kultu (np. demonów, zmarłych przodków, muz, herosów). W okresie archaicznym Grecy zaczęli odchodzić od temenosów na rzecz stałych, budowanych początkowo z drewna, a potem z kamienia świątyń.

    Stanowisko pierwotnie składało się z dwóch osiedli, Kulaby i Uruk, otaczających dwa sanktuaria, jedno poświęcone męskiemu bóstwu Anu, a drugie – żeńskiemu bóstwu Inana. Kulaba leżała w obszarze późniejszej dzielnicy ziguratu boga Anu, a Uruk bardziej na wschód, w obszarze późniejszej dzielnicy E-ana. Najpóźniej w czasie trwania okresu Uruk oba osiedla połączyły się, tworząc miasto Uruk.

    Samawa (arab. السماوة) – miasto w południowym Iraku, nad Eufratem, ośrodek administracyjny muhafazy Al-Musanna, 280 km na południowy wschód od Bagdadu. Około 250 tys. mieszkańców.Seleucydzi lub też Seleukidzi – dynastia hellenistyczna wywodząca się od jednego z dowódców Aleksandra Wielkiego, Seleukosa, który w wyniku wojen diadochów został władcą (w 312 p.n.e.) wielonarodowego, ogromnego imperium rozciągającego się od Azji Mniejszej na zachodzie do granic Indii na wschodzie. Już w III wieku p.n.e. w państwie pojawiły się tendencje separatystyczne, które skutkowały stopniowym zmniejszaniem się terytorium. Imperium Seleucydów przetrwało do roku 63 p.n.e., kiedy Pompejusz przyłączył jego resztki (obejmujące już tylko Syrię i Cylicję) do Rzymu (tereny wschodnie opanowali Partowie w II wieku p.n.e.).

    Dominacja Uruk nad innymi miastami zaczęła się już w okresie Uruk, nazwanym od tego miasta. W czasie tego liczącego tysiąc lat okresu, w IV tys. p.n.e., Uruk stało się najważniejszym miastem-państwem oraz centrum handlowym, kultowym i administracyjnym w całej południowej Mezopotamii.

    Pod względem architektonicznym okres Uruk znany jest w Uruk najlepiej z serii monumentalnych budowli o charakterze kultowym lub administracyjnym, odkrytych na obszarze dwóch centrów kultowych – w dzielnicy E-ana i w dzielnicy z ziguratem boga Anu. Do najstarszych z nich należą świątynia wapienna (ang. the Limestone Temple), kamienny budynek (ang. the Stone Building, niem. Steingebäude) i świątynia kamiennych stożków (ang. the Stone Cone Temple, niem. Steinstifttempel), pochodzące z warstwy Uruk V i datowane na ok. 3600 p.n.e. Wiele nowych monumentalnych budowli wzniesiono w późnej fazie okresu Uruk (warstwa Uruk IV), pod koniec IV tys. p.n.e., m.in. budynek Riemchen, budowle A – E, czy wielki dziedziniec (niem. Grosser Hof). Do ich dekoracji użyto tysięcy malowanych stożków glinianych, przymocowanych do ścian tak, by ich pomalowane na różne kolory główki tworzyły wzór (tzw. mozaika sztyftowa).

    Ak(k)ad, Ak(k)ade, Agade (zapisywane w piśmie klinowym A-ga/ka3-de3) – starożytne miasto w Mezopotamii, stolica imperium akadyjskiego za czasów panowania Sargona Wielkiego i jego następców; nierozpoznane archeologicznie.Zig(g)urat, zik(k)urat (sum. u6-nir; akad. ziqqurratu poch. od czasownika zaqāru – budować wysoko; asyr. siqqurratu) – charakterystyczna dla architektury sakralnej Mezopotamii wieża świątynna o zmniejszających się schodkowo kolejnych tarasach.
    Fazy rozwojowe dzielnicy świątynnej E-ana (warstwy VI – III)
    Okres Uruk, warstwy VI – V
    Okres Uruk, warstwa IV
    Okres Dżemdet Nasr, warstwa III

    W tym okresie Uruk było główną siłą ekonomiczną i polityczną w regionie, której wpływy sięgały północnej Syrii na zachodzie i Iranu na wschodzie. To w tym kontekście wynaleziono pierwszy na świecie system pisma, tzw. protoklinowe pismo piktograficzne, używane w Uruk pod koniec IV tys. p.n.e. (warstwa Uruk IV), by następnie rozprzestrzenić się na obszarze całej Mezopotamii, ewoluując później w pismo klinowe. Późny okres Uruk kończy się okresem Dżemdet Nasr, który reprezentowany jest w Uruk przez warstwę III.

    Księga Ezechiela – księga prorocka Starego Testamentu. Autor księgi, Ezechiel (יחזקאל, Jechezkel) piętnował wady rodaków oraz przepowiadał upadek Królestwa Judzkiego, podkreślając jednak przyszłe odrodzenie ojczyzny.E-ana, E-anna (sum. é.an.na, tłum. „Dom niebios”) – ceremonialna nazwa świątyni boga Anu i bogini Inany/Isztar w mieście Uruk.

    W okresie wczesnodynastycznym (ok. 3000–2350 p.n.e.) Uruk utrzymało dominującą pozycję. Pierwsza faza tego okresu (ED I) była jednak czasem radykalnych zmian. Uruk – jak świadczą liczne znaleziska – wciąż się rozwijało, zwiększając liczbę mieszkańców. W tym czasie wzniesiony został – w późniejszej tradycji przypisywany Gilgameszowi – nowy mur miejski z cegły mułowej o długości ok. 10 km. Pozostałości tego muru są wciąż widoczne. Odsłonięto niewiele budowli z tego okresu, głównie domy mieszkalne. Wydaje się, że w okresie ED II liczba mieszkańców obniżyła się i zasiedlona była tylko zachodnia część miasta. Pod koniec fazy ED III, w 2 połowie III tys. p.n.e., władca Uruk Lugalzagesi podbił całą południową Mezopotamię, co dało mu środki do rozpoczęcia wielkiego programu budowlanego w Uruk (tzw. Stampflehmgebäude w E-anie, z którego dotychczas jedynie fundamenty zostały odkryte, oraz duży taras w północnej części miasta są przypisywane właśnie jemu). Wydaje się, że oba projekty nie zostały ukończone, najprawdopodobniej dlatego, że władca ten został pokonany przez Sargona Wielkiego, założyciela dynastii akadyjskiej. Po zwycięstwie Sargon rozkazał zniszczyć mury Uruk. W swej nowej stolicy Agade, w dzielnicy Ulmasz, wzniósł świątynię bogini Isztar, przez co Uruk jako ośrodek kultu Isztar bardzo stracił w tym czasie na znaczeniu. Monumentalne konstrukcje Lugalzagesiego zostały porzucone. Nieliczne znaleziska z tego okresu wskazują, że nastąpił wyraźny spadek liczby mieszkańców, którzy jak się wydaje zamieszkiwali jedynie północną część miasta.

    Kasyci (Kaššu, Kaszszu, Kaszu) to jeden ze starożytnych ludów, który zamieszkiwał rejon gór Zagros, a w latach ok. 1600-1100 p.n.e. władał Mezopotamią. Jego pochodzenie nie jest do końca jasne. Niektórzy badacze wywodzą Kasytów z południowo-zachodniego Iranu, ale teza ta nie jest dostatecznie uzasadniona. Źródła babilońskie podają, że Kasyci byli federacją kilku nomadycznych plemion.Larsa (być może biblijne Ellasar, Genesis 14:1) – starożytne miasto-państwo w południowej Mezopotamii, obecnie stanowisko archeologiczne Tell Senkereh w Iraku.
    Mapa południowej Mezopotamii z zaznaczonymi ważniejszymi miastami (okres rządów dynastii akadyjskiej i III dynastii z Ur
    Fragment fasady kasyckiej świątyni Kara-indasza w Uruk; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie
    Mapa Uruk w okresie panowania Seleukidów i Partów
    Uruk – ruiny świątyni E-ana i ziguratu

    Północna część miasta pozostała zamieszkana w następnym okresie – okresie nowosumeryjskim. Po krótkim okresie niezależności, kiedy Utuhengal z Uruk rządził Sumerem, miasto stało się częścią królestwa władców z III dynastii z Ur. Ur-Nammu, pierwszy król tej dynastii, rozpoczął intensywne prace budowlane w Uruk, głównie w E-ana, świętej dzielnicy bogini Isztar. W tym czasie wzniesiony został zigurat. Po upadku państwa III dynastii z Ur (ok. 2000 rok p.n.e.), Uruk włączone zostało najpierw do królestwa z Isin, a następnie do królestwa z Larsy. W połowie XIX w. p.n.e. pochodzący z Uruk Sin-kaszid uniezależnił miasto od Larsy i założył w nim rodzimą dynastię królewską. Jego panowanie (ok. 1864–1833 p.n.e.) było okresem ożywionej działalności budowlanej w mieście – wzniesiony został nowy pałac oraz świątynie różnych bóstw (w tym świątynia poświęcona bogini Inanie/Isztar). Za rządów nowej dynastii Uruk stało się stolicą małego królestwa, obejmującego sąsiednie miasta Durum, Bit-Szu-Sin, Nasarum i Usarpara. Królestwo to pozostawało w sojuszu z królestwem Babilonu, rządzonym przez władców z dynastii starobabilońskiej. Nie uchroniło to jednak Uruk przed najazdem Rim-Sina I z Larsy, który ok. 1802 r. p.n.e. zdobył i podporządkował sobie miasto, które we władaniu Larsy pozostawało do 1763 r. p.n.e., kiedy została ona pokonana przez Hammurabiego z Babilonu, a Uruk przeszło pod panowanie władców babilońskich. Za rządów Samsu-iluny, syna i następcy Hammurabiego, Uruk wraz z wieloma innymi miastami południowej Babilonii zbuntowało się. Rebelię udało się stłumić – Samsu-iluna zdobył Uruk i rozkazał zburzenie jego murów. Wkrótce miasto wyludniło się i zostało opuszczone (nie odkryto żadnych znalezisk z drugiej połowy okresu starobabilońskiego i początku okresu kasyckiego).

    Antu – mezopotamska bogini, w mitologii babilońskiej uważana za małżonkę boga niebios – Anu. Głównym miejscem kultu boskiej pary było miasto Uruk, gdzie oddawano im cześć początkowo w świątyni E-ana, a później w świątyni Bit resz. W wersji standardowej akadyjskiego Eposu i Gilgameszu Anu i Antu przedstawiani są jako rodzice bogini Isztar:Mozaika sztyftowa (nazywana inaczej ćwiekową) – mozaika, jaką pokrywano ściany świątyń w IV tys. p.n.e. w południowej Mezopotamii. Mozaiki te wykonywane były za pomocą małych stożków z wypalonej gliny o długości 7-8 cm, których podstawa malowana była na czerwono, biało lub czarno.

    Ślady zasiedlenia w Uruk zaczynają pojawiać się ponownie 250–300 lat później (ok. 1450 r. p.n.e.). Kasycki władca Kara-indasz wzniósł małą świątynię poświęconą Inanie we wschodniej części obszaru z ziguratem. W niszach w ścianach świątyni umieszczone zostały wykonane z modelowanych cegieł przedstawienia górskich bóstw i bogiń. Wydaje się, że zamieszkana była wówczas jedynie południowa część miasta. Ślady zasiedlenia z okresu panowania II dynastii z Isin odkryto jedynie na obszarze E-any. W 1 połowie I tys. p.n.e. ponownie rozpoczęły się intensywne prace budowlane w E-ana, prowadzone zarówno przez władców nowoasyryjskich, jak i nowobabilońskich (np. Sargon II wzniósł nowy mur temenosu wokół dzielnicy z ziguratem i odnowił sam zigurat).

    William Kenneth Loftus (ur. 13 listopada 1820 w Linton w Anglii, zm. 27 listopada 1858 na morzu) – brytyjski geolog, archeolog, podróżnik i odkrywca.Inan(n)a (sum. inana), Isztar (akad. ištar) – w mitologii mezopotamskiej bogini wojny i miłości, z czasem główna i jedyna licząca się bogini panteonu mezopotamskiego; jej kult rozpowszechnił się szeroko na całym obszarze starożytnego Bliskiego Wschodu – w Syrii i Fenicji (Asztarte) oraz Anatolii (Szauszka); w Babilonii czczona głównie w Uruk w świątyni E-anna ("Dom nieba").

    Okres panowania Achemenidów był kontynuacją późnobabilońskiej kultury, która w okresie panowania Seleukidów rozkwitła ponownie pomimo wpływów hellenistycznych, nim przestała istnieć w okresie partyjskim. Wydaje się, że za panowania Seleukidów miastem Uruk rządziło trzech władców. Imię pierwszego nie jest znane, pozostali nosili babilońsko-greckie imiona: Anu-uballit Nikarchos i Anu-uballit Kefalon. Odbudowa ziguratu w E-anie i olbrzymiego ceglanego tarasu (210 × 200 m.) we wschodniej części miasta są przypisywane pierwszemu władcy. Dwóch kolejnych władców wzniosło dwa wielkie kompleksy świątynne: jeden dla Isztar zwany E-eszgal (205 × 198 m.), a drugi dla Anu i Antu zwany Bit resz (213 × 167 m.). Na północ od Uruk znajdują się trzy tumulusy, które mogą zawierać groby trzech wspomnianych władców. Po podbiciu Mezopotamii przez Partów Uruk popadł w zapomnienie, gdy babilońska kultura powoli zanikła. Ostatnia znana tabliczka zapisana pismem klinowym w babilońskim języku znaleziona w Uruk pochodzi z 108 roku p.n.e. Wielkie świątynie okresu seleukidzkiego popadły w ruinę. Na miejscu Bit resz powstała niewielka świątynia, w której odkryto inskrypcje w języku greckim, wzniesiona przez kupców z regionu Mosulu i poświęcona nieznanemu bliżej bogu Gareusowi. Po okresie partyjskim nastąpił okres sasanidzki, którego ślady, głównie w postaci monet, odkryto w południowej części miasta. Znaleziska te urywają się w IV w. n.e. Do opuszczenia miasta przez ostatnich mieszkańców przyczyniło się najprawdopodobniej przesunięcie koryta Eufratu bardziej na zachód.

    Świątynia Inany / Innin w Uruk, E-anna ("Dom nieba") – przybytek, zbudowany na cześć bogini Inany na wzgórzu Eanna przez kasyckiego króla Babilonii, Kara-Indasza, na przełomie XIV–XV wieków p.n.e.Sargon II, właśc. Szarru-kin II (akad. Šarru-kīn, biblijny Sargon) – władca Asyrii, który panował w latach 722-705 p.n.e. W wyniku przewrotu wojskowego w czasie oblężenia Samarii obalił Salmanasara V. Ojciec Sennacheryba, założyciel dynastii Sargonidów. Jego żoną była królowa Atalia.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. R. Borger, Assyrisch-babylonische Zeichenliste, Neukirchen-Vluyn 1978, s. 107 (niem.).
    2. Boehmer 1997 ↓, s. 294.
    3. Księga Rodzaju 10:10; Księga Ezechiela 4:9; Boehmer 1997 ↓, s. 294; Bienkowski i Millard 2000 ↓, s. 312.
    4. Bienkowski i Millard 2000 ↓, s. 312.
    5. Zapis nazwy stanowiska według ustaleń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej; Nazewnictwo Geograficzne Świata, zeszyt 2 (Bliski Wschód), Warszawa 2004, s. 44.
    6. Bienkowski i Millard 2000 ↓, s. 313.
    7. Boehmer 1997 ↓, s. 295.
    8. Boehmer 1997 ↓, s. 295–296.
    9. Boehmer 1997 ↓, s. 296.
    10. Bryce 2013 ↓.
    11. Boehmer 1997 ↓, s. 296–297.
    Anu (sum. An, akad. Anu, Anum) – w mitologii mezopotamskiej "Bóg-Niebo", "ojciec wszystkich bogów", "król Anunnaków", bóg stojący formalnie na czele panteonu sumeryjskiego i babilońskiego, tworzący wraz ze swym synem Enlilem "Panem Powietrza" i Enkim "Panem Ziemi" wielką trójcę bogów.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Okres Ubajd – nazwa ostatniego okresu prehistorii w Mezopotamii, trwającego od ok. 6200 p.n.e. do ok. 3800 p.n.e., powstała od nazwy stanowiska archeologicznego Tall al-Ubajd w południowym Iraku. Terminu tego użył po raz pierwszy Leonard Woolley na określenie długiego okresu w prehistorii Mezopotamii charakteryzującego się występowaniem malowanej, monochromatycznej ceramiki, ktorej przykłady odkrył w trakcie swych wykopalisk w Tall al-Ubajd i Ur.
    Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) – komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.
    E-eszgal (sum. é.èš.gal) lub E-irigal (sum. é.iri12.gal) – ceremonialna nazwa mezopotamskiej świątyni bogini Isztar i bogini Nanaji, znajdującej się w mieście Uruk w schyłkowym okresie istnienia tego miasta.
    Robert Johann Koldewey (ur. 10 sierpnia 1855, zm. 4 lutego 1925), niemiecki architekt i archeolog, sławę przyniosły mu prowadzone przez niego wykopaliska w Babilonie (w latach 1889-1917), których celem było przebadanie całości miasta.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Babilon (sum. ká.dingir.ra /"brama boga"/; akad. Bāb-ilim /"brama boga"/ lub Bāb-ilāni /"brama bogów"/; gr. Βαβυλών Babylōn; bibl. בָּבֶל Bābel; arab. بابل Bābil) – starożytne miasto położone w Mezopotamii, nad Eufratem, dawna stolica Babilonii; obecnie stanowisko archeologiczne Atlal Babil w Iraku.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.061 sek.