• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Upust płuczący

    Przeczytaj także...
    Urządzenie upustowe – to w hydrotechnice element budowli hydrotechnicznej, umożliwiające przeprowadzenie wód przez stopień wodny oraz regulację wielkości przepływu. Na jednym stopniu piętrzącym często stosuje się różne urządzenia upustowe. Zestaw urządzeń upustowych dla danego stopnia wodnego projektuje się tak, aby mogły przeprowadzić określoną wielkość przepływu, tj. przepływu powodziowego o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia. Część urządzeń upustowych danego stopnia powinna zapewniać możliwość przeprowadzenia różnych ciał stałych, np. kry lodowej, śryżu czy innych pływających przedmiotów, a także rumowiska (upusty płuczące). Ponadto stosuje się urządzenia upustowe umożliwiające całkowite opróżnienie zbiornika. Urządzenia upustowe mogą być wyposażone w zamknięcia lub być urządzeniami bez zamknięć eksploatacyjnych. Stosowane są następujące podstawowe rodzaje urządzeń upustowych:Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.
    Korona budowli – to górna płaszczyzna korpusu danej budowli. Wyróżnienie w budowlach tej części korpusu wiąże się z koniecznością jej odpowiedniego i prawidłowego ukształtowania oraz zabezpieczenia. Ma to szczególne znaczenie w budowlach hydrotechnicznych, w których może nastąpić przelanie się wód przez koronę budowli, co doprowadzić może do rozmycia całego lub części korpusu budowli i w konsekwencji do katastrofy budowlanej. Korona budowli jest powierzchnią płaską (płaszczyzną), poziomą, albo o niewielkim spadku umożliwiającym prawidłowe zebranie i odprowadzenie wód opadowych. Spadek na koronie może być dobrany jako: poprzeczny, podłużny lub równocześnie poprzeczny i podłużny. Dobór szerokości korony i jej niezbędnego wniesienia ponad przyległy teren lub określony poziom wody, zależny jest od wielu czynników takich jak: rodzaj budowli, jej przeznaczenie, klasa (kategoria, itp.), konstrukcja korpusu, sposób jej wykorzystania użytkowego i wiele innych, co normuje szereg przepisów techniczno–budowlanych.
    Upust płuczący, jako przęsło jazu z zamknięciem w postaci zasuwy, pomiędzy jazem elektrowni II a elektrownią II we Wrocławiu.

    Upust płuczący – element budowli hydrotechnicznej, którego zadaniem jest umożliwienie przeprowadzenia (przeniesienie, przesunięcie) rumowiska ze stanowiska górnego budowli do jej stanowiska dolnego. Upusty płuczące wykonywane są jako specjalne otwory lub przęsła jazu i wyposażone w odpowiednio dobrane zamknięcia.

    Wody powierzchniowe – wody występujące na powierzchni ziemi, łatwe do bezpośredniego ujęcia (czerpania). Dzielimy je na:Budowla piętrząca – rodzaj budowli hydrotechnicznej umożliwiający stałe lub okresowe piętrzenie wody (a także innych substancji płynnych lub półpłynnych), ponad przyległy teren albo akwen. Podstawowym aktem prawnym w Polsce definiującym wymagania techniczno-budowlane dla budowli piętrzących jest wydane na podstawie odpowiedniej delegacji ustawowej, zawartej w Prawie budowlanym, rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie.

    Podczas normalnej eksploatacji budowli hydrotechnicznej zamknięcia upustu płuczącego pozostają zamknięte, czyli brak jest przepływu wody umożliwiającej likwidację rumowiska zgromadzonego w stanowisku górnym poniżej korony budowli. Otwarcie tych zamknięć i tym samym spowodowanie przepływu przez nie wody oraz przenoszenie rumowiska pomiędzy stanowiskami, następuje okresowo, w razie potrzeby i tylko w określonych, sprzyjających warunkach, tj. przy odpowiednio dużych przepływach. Ponieważ poziom korony takiej sekcji budowali piętrzącej lub krawędzi dolnej otworu upustu płuczącego, znajduje się poniżej korony roboczych przęseł jazów lub innych budowli piętrzących, bądź poniżej, albo na równi, z dolnymi krawędziami ujęć wody lub urządzeń wodnych ujmujących wodę dla elektrowni wodnych, przy dużych, intensywnych oraz skoncentrowanych przepływach następuje przesunięcie przez taki upust zgromadzonego w stanowisku górnym stopnia wodnego rumowiska.

    Koryto rzeki – najniższa część doliny rzeki, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby – akumulacja niesionego materiału, a jeśli meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto stanowi fragment łożyska rzeki.Frakcja, frakcja granulometryczna – populacja ziaren (cząstek) o określonej wielkości (średnicy zastępczej) występująca w osadzie lub skale osadowej (gruncie).

    Dotyczy to także większych (i tym samym cięższych) jego frakcji, dzięki dużej sile unoszenia rumowska dla dużych i skoncentrowanych przepływów wody w cieku. Tym samym zwiększa się dostępna objętość w zbiorniku wodnym, wcześniej wypełnionym częściowo przez rumowisko zatrzymane w wyniku budowy budowli piętrzącej przegradzającej koryto rzeki i tym samym uniemożliwiającej swobodny przepływ wody w cieku oraz swobodne unoszenie rumowiska. Upusty płuczące umożliwiają więc przywrócenie ruchu rumowiska zakłóconego przez sztucznie wprowadzoną do koryta rzeki przeszkodę, jaką jest dany stopień wodny.

    Przepływ - ruch płynu, podstawowe pojęcie z zakresu kinematyki płynów. W ujęciu ogólnym przepływ można scharakteryzować tzw. metodą Eulera przez podanie pola prędkości płynu, czyli zależności prędkości od współrzędnych przestrzennych i czasu.Objętość – miara przestrzeni, którą zajmuje dane ciało w przestrzeni trójwymiarowej. W układzie SI jednostką objętości jest metr sześcienny, jednostka zbyt duża do wykorzystania w życiu codziennym. Z tego względu najpopularniejszą w Polsce jednostką objętości jest jeden litr (l) (1 l = 1 dm = 0,001 m³).

    W ujęciach powierzchniowych wód zaleca się, aby korona progu wlotu roboczego ujęcia znajdowała się co najmniej 0,3 m ponad dno cieku, koronę urządzeń upustowych i upustów płuczących. Ma to na celu ograniczenie ilości rumowiska wnoszonego do ujęcia przez przepływającą wodę, a okresowe wypłukiwanie rumowiska za pomocą upustów płuczących pozwala na opróżnianie z rumowiska odkładającego się poniżej wlotu do ujęcia.

    Budowla hydrotechniczna – budowla służąca gospodarce wodnej, kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z wód. Pojęcie budowli hydrotechnicznej obejmuje także urządzenia i instalacje techniczne związane z daną budowlą. Budowle hydrotechniczne można podzielić na:Zasuwa – w hydrotechnice rodzaj zamknięcia płaskiego stosowanego na budowlach hydrotechnicznych jako zamknięcie główne dla urządzeń upustowych, a także jako inne zamknięcia, np. jako zamknięcia kanałów obiegowych. Zasuwy mogą być podzielone według różnych kryteriów. Jednym z podstawowych jest sposób otwarcia i zamknięcia zasuwy: stosowane są zasuwy podnoszone i opuszczane. Ponadto stosuje się rozwiązania zmierzające do umożliwienia bardziej elastycznego sterowania przepływem: oprócz zasuw stanowiących jednolite wrota, stosuje się także zasuwy wielodzielne, przeważnie dwudzielne, oraz połączenie zasuwy z innymi typami zamknięć, np. zasuwa z klapą umieszczoną na górze zasuwy, przeznaczoną do przepuszczania przez stopień wodny kry i śryżu. Samo zamknięcie wykonane jako zasuwa może pełnić różne dodatkowe funkcje: np zasuwa zastosowana jako zamknięcie śluzy komorowej może służyć także do napełniania lub opróżnia komory tej śluzy (samodzielnie lub w połączeniu z innymi systemami napełniania i opróżniania komory).

    Przypisy

    1. 28. Co to są, gdzie występują i do czego służą "upusty płuczące" (pol.). W: BUDOWLE I URZĄDZENIA HYDROTECHNICZNE, PYTANIA OPRACOWANE NA EGZAMIN 2010 [on-line]. www.is.pw.edu.pl – Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Warszawska. [dostęp 2011-11-14].
    2. Dz. U. z 2007 r. Nr 86, poz. 579 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie
    Metr – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został zdefiniowany 26 marca 1791 roku we Francji w celu ujednolicenia jednostek odległości. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.Ciek – ogólne określenie wszelkiego rodzaju wód powierzchniowych liniowych, płynących pod wpływem siły ciężkości, płynące stale lub w ciągu dłuższych okresów w wyżłobionych przez siebie łożyskach otwartych. Pojęcie cieku należy łączyć z płynącą wodą i korytem przez nią wyżłobionym.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Ujęcie wody – zespół budowli i powiązanych z nimi urządzeń, przeznaczonych do poboru wody dla potrzeb gospodarczych i bytowych. Ujęcia wody ze względu na źródło, z którego pobierana jest woda, można podzielić na ujęcia wód podziemnych i ujęcia wód powierzchniowych.
    Zbiornik antropogeniczny - zbiornik utworzony w wyniku działalności człowieka (synonimicznie określany jako: zbiornik wodny, jezioro antropogeniczne, jezioro sztuczne). Istnieje wiele klasyfikacji zbiorników antropogenicznych jednak najczęściej stosowane odwołują się do kryterium uwzględniającego sposób powstania misy zbiornikowej. Wyróżnia się: zbiorniki zaporowe, zbiorniki poeksploatacyjne, zbiorniki w nieckach z osiadania, zbiorniki zapadliskowe, zbiorniki groblowe, sadzawki, zbiorniki poregulacyjne, baseny i inne sztuczne najczęściej poligenetyczne. Zbiorniki antropogeniczne posiadają zwykle charakter wielofunkcyjny i pełnią wiele ważnych zadań gospodarczych, chociaż ich wykorzystanie zależy przede wszystkim od wielkości zbiornika i jakości retencjonowanej w nim wody. Do najczęściej spotykanych należą funkcje: przyrodnicze, krajobrazowe, przeciwpowodziowe, hodowlane, zaopatrzenia w wodę (do celów komunalnych, rolniczych, przemysłowych), transportowe, energetyczne, turystyczno-rekreacyjne, przeciwpożarowe, militarne, obronne, osadnicze i kilka innych.
    Stanowisko – w hydrotechnice, to odcinek cieku wodnego, zawarty pomiędzy dwoma kolejnymi stopniami wodnymi położonymi na danym cieku wodnym. Pojęcie to obejmuje także przypadki krańcowe, tzn. stanowisko dolne ostatniego (dolnego) stopnia wodnego na danym cieku, obejmuje dolny odcinek cieku poniżej stopnia i odpowiednio stanowisko górne pierwszego na cieku stopnia wodnego, obejmuje odcinek cieku powyżej tego pierwszego stopnia wodnego. Szczególnie czytelnym podziałem na stanowiska charakteryzuje się rzeka skanalizowana, tj. rzeka zestopniowana, której każdy odcinek znajduje się w zasięgu oddziaływania określonego stopnia wodnego, np. Odra od Koźla (górny, pierwszy stopień wodny) do Brzegu Dolnego (dolny, ostatni stopień wodny – Stopień wodny Brzeg Dolny), obejmujący 187 km odcinek tej rzeki. Również na kanałach wodnych, żeglugowych występuje podział na odpowiednie odcinki – stanowiska − rozdzielone kolejnymi śluzami lub innymi urządzeniami, np. Północna Droga Wodna we Wrocławiu (kolejno: Śluza Bartoszowice, Śluza Zacisze, Śluza Różanka, Śluzy Rędzin). W przypadku zapór górne stanowisko obejmuje zbiornik wodny utworzony poprzez budowę danej zapory, a dolne to urządzenia wypadowe dla tej zapory. W przypadku kaskady zapór na cieku może również występować ciąg następujących po sobie stanowisk, np. istniejący zalążek planowanej niegdyś kaskady górnego Sanu, tj. Zapora Solińska (górne stanowisko: Jezioro Solińskie, dolne stanowisko: Jezioro Myczkowskie), Zapora Myczkowska (górne stanowisko: Jezioro Myczkowskie, dolne stanowisko: San).
    Woda (tlenek wodoru; nazwa systematyczna IUPAC: oksydan) – związek chemiczny o wzorze H2O, występujący w warunkach standardowych w stanie ciekłym. W stanie gazowym wodę określa się mianem pary wodnej, a w stałym stanie skupienia – lodem. Słowo woda jako nazwa związku chemicznego może się odnosić do każdego stanu skupienia.
    Zamknięcie budowli piętrzącej w hydrotechnice to element składowy pewnej budowli piętrzącej, stanowiący z nią całość techniczno-użytkową, spełniający funkcję podstawową piętrzenia wody na cieku z możliwością jej przepuszczenia przez stopień – przez zamknięcie, a także mogący spełniać inne dodatkowe funkcje. Zamknięcia są elementem ruchomym budowli. Stosowane są na jazach, śluzach wodnych, w zaporach i innych budowlach piętrzących. Często w odniesieniu do danego obiektu stosuje się nazwę pochodną właśnie od rodzaju zastosowanego zamknięcia, np. jaz segmentowy, jaz sektorowy. Także w odniesieniu do jazów z zamknięciami, w odróżnieniu od jazów stałych, stosuje się określenie jaz ruchomy.
    Jaz Elektrowni Wodnej Wrocław II (Wielka Tama) – jaz położony we Wrocławiu na rzece Odra, a dokładniej na jej odnodze, tzw. Odrze Północnej, w ramach Wrocławskiego Węzła Wodnego. Jaz ten wchodzi razem ze Śluzą Mieszczańską, Jazem Elektrowni Wodnej Wrocław I i innymi budowlami, w skład Mieszczańskiego Stopnia Wodnego – Śródmiejskiego Węzła Wodnego Dolnego. Jaz ściśle współpracował z elektrownią wodną II (Północą) – utrzymywał na jej potrzeby odpowiedni poziom piętrzenia, niezbędny do uzyskania jak największej produkcji energii elektrycznej; oraz współpracował z jazem i elektrownią wodną I (Południową). Położony jest w 1,2 km biegu rzeki Odry Północnej. Jaz ten wybudowany został w 1942 roku. W 1959 roku został na stopniu wodnym zwiększony poziom piętrzenia o 96 cm, lecz w przeciwieństwie do Jazu Elektrowni Wodnej Wrocław I nie wymagało to jakiejkolwiek przebudowy, a jedynie zmiany położenia zamknięć (klap). Obecnie, w związku z udostępnieniem przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu dla potrzeb żeglugi Śródmiejskiego Węzła Wodnego, jazy elektrowni piętrzą także wodę dla żeglugi i powstałych tu przystani jachtowych (np. Marina Topacz) oraz pasażerskich.

    Reklama