• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Unitarianizm



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Inkwizycja, Inquisitio haeretica pravitatis, Sanctum officium (łac. Inquisitio – śledztwo, badanie) – nazwa systemu śledczo-sądowniczego Kościoła katolickiego działającego od XIII do XIX wieku, utworzonego w celu wyszukiwania, nawracania i karania heretyków w oparciu o postanowienia ujęte w dokumentach soborowych, synodalnych oraz bullach papieskich.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

    Unitarianizm – obok luteranizmu, kalwinizmu, anglikanizmu i anabaptyzmu, jeden z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów „unus”, czyli jeden i „unitas”, czyli jedność. Odrzuca on dogmat o Trójcy Świętej. Unitarianizm uważa, że Bóg jest jedną osobą. Nurt ten stoi w opozycji do trynitaryzmu.

    Johann Campanus (ur. ok. 1500, zm. ok. 1575) – działacz reformacyjny aktywny w pierwszej połowie XVI wieku, zaliczany do nurtu anabaptystycznego. William Whiston (ur. 9 grudnia 1667 w Norton-juxta-Twycross, zm. 22 sierpnia 1752 w Lyndon) – angielski matematyk, historyk, teolog; zwolennik arianizmu.

    Historia[ | edytuj kod]

    Do kręgu prekursorów unitarianizmu należał hiszpański lekarz i teolog Miguel Servet. Poglądy Serveta przyjęli włoscy unitarianie jak Bernardino Ochino, Leliusz Socyn, Faust Socyn, Giorgio Biandrata, Francesco Stancaro czy Giovanni Valentino Gentile. W Siedmiogrodzie idee unitariańskie głosił Ferenc Dávid, założony przez niego w roku 1568 Kościół Unitariański na Węgrzech istnieje do dziś. Jakub Paleolog prowadził działalność we Włoszech, Czechach, Siedmiogrodzie i Polsce.

    Adam (hebr. אדם; arab. آدم - "człowiek" / "mężczyzna"), dosł. "czerwony", od koloru ziemi, z której został ulepiony) i Ewa (hebr. חוה Chawa - "budząca życie"; arab. حواء Hawwaa) – według relacji biblijnych, zawartych w Księdze Rodzaju, pierwsi ludzie. Podobną historię zawiera tradycja manichejska; wzbogacona o dodatkowe elementy została też zawarta w Koranie.Jan Kalwin, fr. Jean Cauvin albo również Jean Calvin (ur. 10 lipca 1509 w Noyon, zm. 27 maja 1564 w Genewie) – teolog, kaznodzieja, pisarz i organizator życia duchowego w Szwajcarii okresu reformacji. Twórca jednej z doktryn religijnych - ewangelicyzmu reformowanego, przyjętej przez kościoły ewangelicko-reformowane, prezbiteriańskie, a następnie przez część kongregacjonalnych, opierającej się głównie na predestynacji oraz symbolicznej, a nie realnej w odróżnieniu od poglądu powszechnie panującego w Kościele Katolickim, obecności Jezusa Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej. Nazywany "teologiem par excellence"; "Arystotelesem Reformacji"; "Akwinatą Kościoła reformowanego"; "najbardziej chrześcijańskim mężem swej epoki" czy też "drugim patriarchą reformacji".

    Otwarte wyznawanie unitarianizmu wiązało się z narażeniem na proces sądowy i śmierć. Servet pod naciskiem Jana Kalwina został przez władze Genewy skazany na karę śmierci i spłonął na stosie w roku 1553; Gentile został ścięty w Bernie w roku 1566; Dávid za swoje wierzenia zmarł w więzieniu w roku 1579, zaś Paleolog z wyroku trybunału inkwizycyjnego został ścięty w Rzymie w roku 1585.

    Potępienie – według religii chrześcijańskiej okres pośmiertny, antagonistyczny do zbawienia. Potępienie jest uważane za wieczną karę dla tych, którzy złamią przykazania nadane przez Boga i zejdą na drogę zła. Lecz gdy w chwili śmierci osoba umierająca będzie żałować za swoje grzechy, zostanie zbawiona, ale żal musi być szczery.Racjonalizm genetyczny, natywizm - pogląd dotyczący natury źródeł poznania (genezy poznania), przeciwstawiający się empiryzmowi genetycznemu. Według racjonalistów genetycznych umysł ludzki dzięki samej swojej konstrukcji posiada wiedzę lub uposażenie mentalne, która jest wcześniejsza od doświadczenia (przede wszystkim zmysłowego). Wiedza ta ma charakter pewny i poprzedza wszelkie poznanie nie tylko w sensie czasowym (jako "wiedza wrodzona"), ale przede wszystkim jako warunek wszelkiego poznania.

    Do Polski unitarianizm dotarł w latach 50. XVI wieku za pośrednictwem unitarian uchodzących z Włoch przed prześladowaniami. W latach 1562–1563 wyznający go bracia polscy, stworzyli własny zbór, tzw. zbór reformowany mniejszy, który powstał w wyniku różnicy poglądów na słuszność dogmatu o Trójcy w małopolskim Kościele reformowanym. Ośrodkiem działania braci polskich, wśród których najbardziej znani byli Piotr z Goniądza, Grzegorz Paweł z Brzezin czy Szymon Budny był Raków gdzie w latach 1602–1638 działała słynna Akademia Rakowska. Odrzucali oni panujące wówczas powszechnie porządki feudalne i sami uprawiali ziemię. Niektórzy sprzeciwiali się również służbie wojskowej, a na znak pacyfizmu nosili drewniane miecze. Po likwidacji Akademii Rakowskiej z inicjatywy biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, mimo prześladowań prowadzili swoją działalność w Rzeczypospolitej do roku 1658 gdy zostali zmuszeni pod karą śmierci w ciągu dwóch lat udać się na banicję lub zmienić wiarę. Ostatnie wspólnoty braci polskich zanikły w roku 1803 w Prusach Książęcych.

    Akademia Rakowska (nazwa łacińska: Gymnasium Bonarum Artium) – szkoła średnia braci polskich, istniała w Rakowie w latach 1602-1638.Martin Cellarius, właśc. Martin Borrhaus (ur. 1499 w Stuttgarcie, zm. 11 października 1564 w Bazylei) – XVI-wieczny niemiecki działacz reformacyjny.

    Wśród teologów odrzucających Trójcę byli: Wolfgang Fabricius Capito (1478–1541), Martin Cellarius (1499–1564), Johannes Campanus (ok. 1500–1575), John Biddle (1615–1662), Thomas Emlyn (ok. 1663–1741) czy Theophilus Lindsey (1723–1808). Znanymi unitarianami byli np.: książę Siedmiogrodu Jan Zápolya (1540–1571), poeta John Milton (1608–1674), fizyk Isaac Newton (1642–1727), matematyk William Whiston (1667–1752), chemik Joseph Priestley (1733–1804) czy poeta i dziennikarz José María Blanco White (1775–1841). W Stanach Zjednoczonych wiarę w Trójcę odrzucali Henry Grew (1781–1862), George Storrs (1796–1879) czy Charles T. Russell (1852–1916).

    Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.Raków – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Raków. Położona nad rzeką Czarną Staszowską przy zalewie Chańcza w kierunku południowo-wschodnim od Kielc i w odległości 15 km na północny zachód od Staszowa. Dawne miasto, w XVII w stanowiło ważny ośrodek polskiego arianizmu.

    Socynianizm[ | edytuj kod]

    W drodze ewolucji poglądów, do których przyczynił się reformator i myśliciel religijny Faustyn Socyn, dotychczasowe silne wpływy anabaptyzmu powoli były wypierane przez elementy racjonalistyczne. Od jego nazwiska polski unitarianizm określany był często socynianizmem i pod taką nazwą znany był poza granicami. Socyn w swoich pracach twierdził, wbrew tradycji kościelnej, że grzech pierworodny obecnie nie istnieje, gdyż obciążył tylko Adama. Uznał więc, że chrzest jest sprawą drugorzędną i można go przyjąć lub nie. Człowiek ma wolną wolę, a zatem Bóg nie ma przedwiedzy, czyli nie zna przyszłych ludzkich uczynków.

    Grzegorz Paweł z Brzezin, także: Gregorius Paulus Brzezinensis, Paweł Zagrobelny (Zagroblny, Zagrobny; łac. Sagroblini), Brezinius Masovita; mylnie nazywany: Gregorius Pauli (ur. ok. 1525 w Brzezinach, zm. w 1591 w Pińczowie) – pisarz i teolog ariański, polemista, jeden z głównych twórców i propagatorów radykalnego nurtu braci polskich; autor pierwszych w historii dzieł teologicznych w języku polskim, które przyczyniły się do rozwoju literackiej polszczyzny.Objawienie - pojęcie odnoszące się do religii objawionych. Dla wyznawców danej religii jest to przesłanie lub wydarzenia, poprzez które Bóg daje się poznać jednostkom lub grupom ludzi.

    Zdaniem Socyna do zbawienia potrzebna jest wiara w niewielką ilość tzw. prawd koniecznych, które nie mogą być sprzeczne z zasadami rozumu (tak jak nie jest sprzeczne objawienie). Jeśli więc w doktrynie religijnej znajdą się dogmaty sprzeczne z rozumem to znaczy, że doktryna jest w tych punktach nieprawdziwa. Socyn głosił człowieczeństwo Jezusa, który został wybrany przez Boga do realizacji jego celów; zaprzeczał dogmatowi Trójcy Świętej oraz karom wiecznym: piekłu, potępieniu czy mękom, które jego zdaniem są tylko przenośniami.

    Giovanni Valentino Gentile (ur. około 1520 w Scigliano, zm. 10 września 1566 w Bernie) – włoski działacz reformacyjny, propagator antytrynitaryzmu m.in. w Polsce, teolog i pisarz.Joseph Priestley (ur. 13 marca 1733 w Birstall, zm. 6 lutego 1804 w Northumberland) – angielski chemik, filozof, duchowny i pedagog.

    Socynianizm był jednym z najbardziej znienawidzonych wyznań, i to nawet w krajach tradycyjnie uchodzących za tolerancyjne jak Polska czy Siedmiogród. Przykładowo jedynym wyznaniem, które nie wzięło udziału w konfederacji warszawskiej w 1573 roku (którą to można określić jako wewnętrzny pokój pomiędzy wszystkimi wyznaniami – podpisał ją nawet jeden biskup katolicki) byli właśnie bracia polscy. Ostatecznym skutkiem było wygnanie braci polskich („arian”) z Polski w 1658 roku. Osiedlili się głównie w Holandii, gdzie rozwinęli szeroko swoją działalność naukową i religijną, publikując m.in. Bibliotheca Fratrum Polonorum.

    Franciszek Stankar, właśc. Francesco Stancaro (ur. w 1501 w Mantui, zm. 12 listopada 1574 w Stopnicy) – włoski teolog i lektor hebrajskiego, ksiądz katolicki. Działalność reformacyjna skłoniła go do porzucenia stanu duchownego. Wspierał tworzenie się wspólnot kalwińskich oraz antytrynitarzy (zwanych od jego nazwiska stankarystami) w Polsce.Bernardino Ochino (także: Tommassini, ur. w 1487 w Sienie, zm. w 1564 w Slavkovie) – włoski zakonnik, mówca i asceta, po przyjęciu protestantyzmu - działacz reformacyjny, propagator antytrynitaryzmu m.in. w Polsce, teolog i pisarz.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Piotr z Goniądza, znany także pod pseudonimami: Giezek, Giszka, Gonaesius, Gonedzius, Gonetzius, Goniądz, Petrus Gonesius, Petrus de Goniącz, Piotr Giezka z Goniądza, Piotr z Goniędza, a wyjątkowo jako: Coniza, Conyza, Koniński, Lithuanus (ur. ok. 1530 w Goniądzu, zm. 15 października lub 13 września 1573 w Węgrowie) – początkowo ksiądz katolicki, następnie pastor, pisarz i teolog protestancki, autor pierwszych dzieł teologicznych i politycznych w języku polskim, założyciel i przywódca braci polskich.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Jerzy Blandrata (właściwie: Giorgio Biandrata, ur. ok. 1515/1516 w Saluzzo, zm. 5 maja 1588 w Gyulafehérvár) – włoski lekarz, teolog, działacz reformacyjny (ewangelicko reformowany i antytrynitarski) w Polsce i na Litwie.
    Trójca Święta, Święta Trójca – chrześcijański dogmat stwierdzający, że Bóg jest Bogiem Trójjedynym, istniejącym jako trzy Osoby - po grecku hypostazy - pozostając jednocześnie jednym Bytem. Wszystkie trzy Osoby są rozumiane jako mające tę samą jedną istotę czyli naturę, a nie jedynie podobne natury. Od początku trzeciego wieku doktryna Trójcy zaczęła być formułowana następująco: jest "jeden Bóg istniejący w trzech Osobach i jednej substancji, Ojciec i Syn, i Duch Święty". Wiara w Trójcę jest wyznawana przez wszystkie Kościoły katolickie, prawosławne, oraz wszystkie główne wyznania wyrastające z nurtu reformacji takie, jak luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, metodyzm i prezbiterianizm. Dogmat o Trójcy Świętej jest więc uważany za „centralną prawdę wiary teologii chrześcijańskiej”.
    Grzech pierworodny – w teologii chrześcijańskiej oznacza pierwszy grzech Adama i Ewy w raju popełniony pod wpływem pokusy szatana. Polegał on na uniesieniu się pychą i okazaniu nieposłuszeństwa wobec Boga poprzez spożycie z drzewa poznania dobra i zła owocu zakazanego.
    Anglikanizm – jedna z gałęzi chrześcijaństwa, która powstała w Anglii w XVI wieku. Anglikanizm w części wywodzi się z tradycji protestanckiej, jednak w dużym stopniu zachował teologiczną więź z katolicyzmem.
    Bracia polscy (zwani również arianami, socynianami, antytrynitarzami) – wspólnota religijna, która wyodrębniła się w latach 1562–1565 z polskiego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, stanowiąca najbardziej radykalny odłam reformacji w Polsce powstały dzięki uchodźcom z południowej i zachodniej Europy (głównie włoscy antytrynitarze), prześladowanych przez katolicką inkwizycję oraz teologów ewangelickich. W 1658 uchwałą sejmu polskiego zostali oskarżeni o popieranie Szwedów podczas Potopu, a następnie zobligowani do przejścia na katolicyzm lub do opuszczenia Polski. Po wygnaniu z Polski kontynuowali działalność przede wszystkim w Siedmiogrodzie i Niderlandach. Ich ostatnie wspólnoty za granicą zanikły w 1803.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.05 sek.