• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ulica Wawelska w Warszawie

    Przeczytaj także...
    Pomnik Lotnika (funkcjonowała także nazwa Pomnik Lotników) – pomnik ku czci polskich lotników znajdujący się na rondzie u zbiegu ulic Żwirki i Wigury, Wawelskiej i Raszyńskiej, będący rekonstrukcją pomnika z pl. Unii Lubelskiej zburzonego w 1944 r. Jest to postać pilota wspartego o śmigło ustawiona na kilkumetrowym cokole, z twarzą zwróconą ku ul. Żwirki i Wigury.Styl międzynarodowy – prąd architektury modernistycznej, z którym często jest ona utożsamiana, rozwijający się od około 1922 w Europie, a później na całym świecie.
    Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.
    Nowatorski gmach siedziby GUS w kształcie litery „Y” (fotografia z 1964)

    Ulica Wawelska w Warszawie – jedna z głównych ulic dzielnicy Ochota, biegnąca od alei Niepodległości do ul. Grójeckiej. Stanowi fragment Trasy Łazienkowskiej.

    Historia[]

    Wytyczona po roku 1880 na skraju dawnego Mokotowskiego Pola Wojennego (obecnego Pola Mokotowskiego), utworzonego jako miejsce ćwiczeń wojskowych w roku 1818. Mokotowskie Pole Wojenne liczyło wtedy około 200 hektarów powierzchni; dziś w większości już zabudowane – tylko 65 hektarów. Daje to obraz ogromu wolnej przestrzeni, która otaczała nowo powstałą ulicę.

    Rzeź Ochoty – fala masowych pogromów, grabieży, podpaleń, rozstrzeliwań i gwałtów, jakie przetoczyły się przez warszawską dzielnicę Ochota w czasie powstania warszawskiego w dniach 4–25 sierpnia 1944 roku. Największe zbrodnie popełniono w szpitalach Ochoty, w budynku Instytutu Radowego, Kolonii Staszica i obozie przejściowym na tzw. Zieleniaku (róg ul. Grójeckiej i Opaczewskiej). Ich sprawcą był głównie, tłumiący powstanie warszawskie w ramach sił niemieckich, pułk brygady SS RONA (Rosyjska Ludowa Armia Wyzwoleńcza). Ogółem śmierć w powstaniu poniosło ok. 10 tysięcy mieszkańców Ochoty.Ulica na warszawskiej Ochocie wytyczona wraz z pobliską Aleją Wielkopolski w latach 1932-1935 według projektu Zygmunta Helwiga jako wschodnia granica Zieleńca Wielkopolskiego.

    Pierwszą trwałą zabudową Wawelskiej były domy Kolonii Staszica i Lubeckiego; w tym okresie wybudowano między ul. Langiewicza a Wawelską osiedle Stowarzyszenia Urzędników PKO – adres Wawelska 66-74.

    W latach 20. i 30. XX wieku wystawiono przy Wawelskiej szereg monumentalnych gmachów: pod numerem 15 według projektu Zygmunta Wóycickiego i Tadeusza Zielińskiego w latach 1925-27 powstał gmach Instytutu Radowego – placówki o charakterze medycznym założonym przez Marię Skłodowską-Curie. Ona właśnie kładła kamień węgielny pod budowę przyszłego Instytutu, oraz ofiarowała dla jego celów 1 gram radu. W dniu jego otwarcia zasadziła w jego ogrodzie również dwa głogi i jawor, po kilkudziesięciu latach uznany za pomnik przyrody i nazwany na jej cześć „Marią”. Kontynuatorem działalności Instytutu Radowego obecnie jest Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Po śmierci założycielki przed gmachem wystawiono pomnik Marii Skłodowskiej-Curie dłuta Ludwiki Nitschowej, odsłonięty 5 września 1935 roku.

    UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.Krajowa Szkoła Administracji Publicznej – państwowa szkoła z siedzibą w Warszawie, wyłączona z systemu szkolnictwa wyższego, działająca na podstawie ustawy o Krajowej Szkole Administracji Publicznej z 14 czerwca 1991 r.

    W roku 1933 ukończono budowę gmachu Szkoły Nauk Politycznych według projektu Romualda Gutta – obecnie w tym budynku działa Krajowa Szkoła Administracji Publicznej (Wawelska 56).

    W okresie 1931-32 pod numerem 46, u zbiegu z ulicą Łęczycką wystawiono funkcjonalistyczny gmach Gimnazjum Państwowego Żeńskiego projektu Tadeusza Nowakowskiego. Obecnie mieści się w nim gimnazjum i VII Liceum Ogólnokształcące im. J. Słowackiego.

    W roku 1936 ukończono budowę modernistycznego gmachu Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych – Wawelska 52-54. Posiada on trzy fasady od strony ulic Reja, Krzyckiego i Wawelskiej. Był budowany w dwóch etapach: w roku 1928 – według projektu architekta Stefana Tomorowicza i w latach 1934-1936 – według projektu architekta Jana Zabłockiego.

    Ulica Grójecka – główna ulica warszawskiej dzielnicy Ochota, biegnąca od pl. Artura Zawiszy do wiaduktu linii kolei radomskiej na granicy z dzielnicą Włochy, gdzie przechodzi w al. Krakowską. Według stołecznej drogówki, jest jedną z najniebezpieczniejszych w Warszawie ulic. W 2012 doszło na niej do 24 wypadków. Ulica na warszawskiej Ochocie wytyczona w roku 1922 jako jedna z głównych ulic Kolonii Staszica. Zabytkowa zabudowa ulicy pochodzi z lat 1922-24 i nawiązuje formą do staropolskich dworów. Bliźniacze domki tworzące zabudowę ulicy są dziełem działających w Warszawie i znanych z innych realizacji architektów: Antoniego Dygata, Konstantego Jakimowicza i Mariana Kontkiewicza. W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy pod numerami 3 oraz 8-10; w okresie powojennym przebudowano także bliźniacze wille pod numerem 15/17. Z zachowanej zabudowy należy wymienić:

    Wewnątrz gmachu znajduje się tablica pamiątkowa z inskrypcją:

    Tablica owa zdemontowana podczas okupacji niemieckiej i ukryta w szybie windy, przetrwała okres PRL w Muzeum Leśnictwa w Gołuchowie – wróciła na swoje miejsce dopiero 6 czerwca 1990 r. W dniach powstania warszawskiego i tuż po nim gmach był miejscem tragicznego pogromu pacjentów i personelu placówki z rąk zbrodniarzy z SS RONA, w tym także palenia żywcem obłożnie chorych ludzi po uprzednim oblaniu ich spirytusem – wydarzenia te przeszły do historii jako rzeź Ochoty. Naprzeciwko, pod numerem 5, na miejscu zniszczonego w czasie wojny stadionu Warszawianki w latach 19541956 powstał stadion Sportowego Klubu Robotniczo-Akademickiego "SKRA" wraz z zespołem budynków – dzieło architektów Mikołaja Kokozowa i Jerzego Wasilewskiego z zespołem (Konstanty Kokozow, Stefan Hołówko, Wacław Zarębski, Bogumił Płachecki, Tadeusz Iskierka).

    Rosyjska Wyzwoleńcza Armia Ludowa (ros. Русская освободительная народная армия) – kolaboracyjna formacja zbrojna złożona z Rosjan podczas II wojny światowej.Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

    II wojna światowa przyniosła spore zniszczenia w zabudowie ulicy: ucierpiały domki Stowarzyszenia Urzędników PKO między ul. Klementyny Hoffmanowej a Józefa Korzeniowskiego.

    Do historii powstania warszawskiego przeszedł zespół kamienic przy Wawelskiej 60, Mianowskiego 15 i Uniwersyteckiej 1 – tzw. Reduta Wawelska.

    11 sierpnia 1944 Niemcy opanowali ostatni budynek na Ochocie – kamienicę przy ulicy Wawelskiej 60. Załoga oddziału ppor. Jerzego Gołembiewskiego "Stacha" starała się ewakuować kanałami wzdłuż Wawelskiej w kierunku Kolonii Staszica. W kanałach został na zawsze dowódca ppor. Jerzy Gołembiewski "Stach", a rozproszeni żołnierze jego oddziału dotarli do pozycji batalionu "Golski" w Śródmieściu. W bramie głównej (Wawelska 60) znajduje się pamiątkowa tablica i obok fragment napisu za szybą: "MIN NIE ZNALEZIONO" z roku 1945.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Kolonia Lubeckiego to zabytkowe osiedle na warszawskiej Ochocie. Zajmuje obszar ograniczonym ulicami Filtrową, Krzywickiego, Wawelską, Grójecką i placem Narutowicza. Kolonia Lubeckiego mieści się w dwóch osiedlach wydzielonych przez MSI: Starej Ochocie i Filtrach Na osiedle składają się w większości luźno pobudowane, międzywojenne kamienice o dość jednolitym charakterze z dużą ilością zieleni.

    W latach 1948–1951 według konkursowego projektu Romualda Gutta przy współpracy m.in. Zbigniewa Wasiutyńskiego pod numerem 1/3 wybudowano siedzibę Głównego Urzędu Statystycznego. Nietypowy rzut budynku składającego się z trzech skrzydeł mających wspólny, centralny punkt styczny, przypomina nieco literę „Y”. Wyprzedził on późniejsze rozwiązania tego typu m.in. w paryskiej siedzibie UNESCO.

    Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe" – państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, niebędąca przedsiębiorstwem w rozumieniu prawa, działająca na terenie Polski. Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną dbając przy tym o stan zarządzanych terenów, tj. o zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych.SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).

    Budowa Trasy Łazienkowskiej w latach 1971-1974 zmieniła zarówno funkcję Wawelskiej, jak też jej ład przestrzenny.

    Wiele dawnych przecznic straciło połączenie z ulicą, zaś zabudowa początkowego odcinka ulicy zmieniła nie tylko numerację, ale i adres. I tak, dawny adres Wawelska 2 to obecnie Armii Ludowej 28; dawnym numerem 8 Wawelskiej jest narożny dom osiedla Ognisko (projektu Romana Felińskiego) po parzystej stronie alei Niepodległości – obecnie przyporządkowany numeracji tej ostatniej (nr 210); Nr 10 to narożne skrzydło domu spółdzielni "U siebie", obecnie z adresem Alei Niepodległości (212); Wawelska 12 to obecnie Sędziowska 1; Dawny gmach Kierownictwa Marynarki Wojennej, pierwotnie Wawelska 7 A, obecnie nosi adres Żwirki i Wigury 105, itp.

    Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska – centralny organ administracji rządowej ds. ochrony środowiska oraz ochrony przyrody, wykonujący swoje zadania przy pomocy Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.Klub Sportowy Warszawianka – polski wielosekcyjny klub sportowy z siedzibą w Warszawie, założony 21 stycznia 1921 roku, a formalnie zarejestrowany 27 listopada 1921 roku. Jeden z najbardziej zasłużonych warszawskich klubów.

    Ważniejsze obiekty[]

  • Stadion RKS Skra (nr 5)
  • Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania (nr 14)
  • park im. Marii Skłodowskiej-Curie
  • jeden z budynków Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie – dawny Instytut Radowy, wraz z pomnikiem przyrody jaworem Maria (nr 15)
  • Pomnik Marii Skłodowskiej-Curie
  • VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego (nr 46)
  • Ministerstwo Środowiska (dawny gmach Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, także Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska i Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (nr 52/54)
  • Krajowa Szkoła Administracji Publicznej (nr 56)
  • Pomnik Lotnika
  • Tablice Tchorka upamiętniające zbrodnie na ludności cywilnej podczas rzezi Ochoty (nr 15 i 66/74)
  • Przypisy

    1. Tomasz Demiańczuk: Drzewo posadzone przez noblistkę (pol.). Urząd m.st. Warszawy, 2015-05-28. [dostęp 2015-05-28].
    2. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 36. ISBN 83-60350-00-0.
    Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania – uczelnia niepubliczna wpisana do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych pod nr 62, prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie zezwolenia z dnia 24-07-1995 r. nr DSW 3-0145-184/2/AM/95. Jej założycielem jest "Gaudeamus" Sp. z o.o. WSEiZ. Uczelnia ma strukturę wydziałową, na 3 wydziałach (Architektury, Ekologii i Zarządzania) studiuje ponad 3,5 tys. studentów.Maria Salomea Skłodowska-Curie (ur. 7 listopada 1867 w Warszawie, zm. 4 lipca 1934 w Passy) – uczona polsko-francuska, fizyk, chemik, dwukrotna noblistka.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kolonia Staszica to zabytkowe osiedle na warszawskiej Ochocie, wybudowane w latach 1922-1925 według projektu Antoniego Dygata, Mariana Kontkiewicza, A. Paprockiego i J. Referowskiego. Zajmuje obszar ograniczony ulicami Nowowiejską, Aleją Niepodległości, Wawelską i Krzywickiego.
    Ulica Uniwersytecka – ulica w Warszawie, w dzielnicy Ochota. Wytyczona w latach dwudziestych XX w. jako jedna z arterii promieniście zbiegających się na placu Narutowicza. Centralna ulica kompleksu kolonia Lubeckiego.
    Tablice pamiątkowe Tchorka w Warszawie – tablice o wspólnym wzorze, stworzone na podstawie projektu Karola Tchorka z 1949 roku, upamiętniające znajdujące się w Warszawie miejsca walk i męczeństwa z czasów II wojny światowej.
    Jan Zabłocki (ur. ok. 1757-?) – major 12. Regimentu Pieszego Koronnego od 1790 roku, uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, odznaczony Orderem Virtuti Militari.
    Ludwika Nitschowa, z domu Kraskowska (ur. 6 grudnia 1889 w Radłowie, zm. 28 marca 1989 w Warszawie) – polska rzeźbiarka.
    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.
    Pomnik Marii Skłodowskiej-Curie – pomnik z 1935 roku, znajdujący się na skwerze na rogu ul. Wawelskiej i Skłodowskiej-Curie przy Instytucie Onkologii. Przedstawia polską dwukrotną noblistkę Marię Curie-Skłodowską, odkrywczynię radioaktywnych pierwiastków radu i polonu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.