• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ulica Krochmalna w Warszawie

    Przeczytaj także...
    Grossaktion in Warschau – niemiecka nazistowska operacja likwidacji getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją zamieszkujących getto Żydów. Akcję rozpoczęto 22 lipca 1942 roku. Była to kluczowa część Operacji Reinhard przeprowadzanej przez SS- und Polizeiführer Otto Globocnika. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatz na terenie getta, skąd w większości przypadków byli kierowani do obozu zagłady w Treblince. Największa liczba przewiezionych Żydów przypadła na okres pomiędzy żydowskimi świętami: Tisza be-Aw (23 lipca) i Jom Kippur (21 września).Nagroda Nobla w dziedzinie literatury – nagroda uważana za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodę literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.
    Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
    .mw-parser-output .street-course__cell{background-size:20px;background-repeat:repeat-y}.mw-parser-output .street-course__cell--street{background-image:url("https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Ikona_ulica.svg")}.mw-parser-output .street-course__cell--pedestrain{background-image:url("https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Deptak.svg")}.mw-parser-output .street-course__cell--grass{background:#73d216}
    Ulica Krochmalna w okresie funkcjonowania małego getta
    Ulica Krochmalna widziana z al. Jana Pawła II

    Ulica Krochmalna – ulica w warszawskiej dzielnicy Wola biegnąca od alei Jana Pawła II do ulicy Żelaznej. Krótki odcinek ulicy znajduje się także po zachodniej stronie Żelaznej.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Jan Henryk Klawe (ur. 1792 w Baniach na Pomorzu, zm. 14 września 1874 w Warszawie) – piekarz, piwowar, działacz społeczny, filantrop.

    Pierwotnie biegła od placu Żelaznej Bramy do ulicy Karolkowej. Po II wojnie światowej została skrócona z obu stron, a jej dawnemu zachodniemu odcinkowi nadano nazwy: Kotlarska i Jaktorowska.

    Opis[ | edytuj kod]

    Dawna droga narolna nazywana Lawendową lub Lawendowską, prawdopodobnie od licznych ogrodów. Zaczynała się przy ulicy Gnojnej (po 1918 przemianowanej na Rynkową) przy placu Żelaznej Bramy i biegła na zachód do okolic obecnej ulicy Towarowej.

    Obecna nazwa została nadana w 1770 i związana była z działającą tutaj wytwórnią krochmalu. W tym samym roku ulicę przecięto Okopem Lubomirskiego. Pod koniec XVIII wieku przy ulicy znajdowało się ok. 40 domów i 4 browary. Pod koniec XIX wieku była zamieszkana głównie przez ludność żydowską. Na wschodnim odcinku ulicy działało osiem domów modlitwy oraz mykwa.

    Zły – wielowątkowa powieść kryminalna Leopolda Tyrmanda, której akcja toczy się w Warszawie na początku lat 50. XX wieku.Tadeusz Dołęga-Mostowicz (ur. 10 sierpnia 1898 w Okuniewie na Witebszczyźnie, zginął 20 września 1939 w miejscowości Kuty na Pokuciu) – polski pisarz, prozaik, scenarzysta. Autor kilkunastu powieści, m.in. Kariera Nikodema Dyzmy, zekranizowanej w serialu telewizyjnym o tym samym tytule.

    W 1846 Błażej Haberbusch i Jan Henryk Klawe zakupili działający przy ulicy stary browar Ludwika Suchockiego, co dało początek spółce Haberbusch i Schiele. Po rozbudowie w latach 1880–1890 stała się ona największym producentem piwa w Królestwie Polskim.

    Przy ulicy, pod numerem 10, w 1908 zamieszkała rodzina Isaaca Bashevisa Singera, późniejszego laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Wiosną 1914 Singerowie przeprowadzili się do sąsiedniej kamienicy nr 12. Do klimatów Krochmalnej Singer będzie wielokrotnie powracał w swoich utworach, m.in. w Szoszy.

    Stefania Wilczyńska (ur. 1886 w Warszawie, zm. 6 sierpnia 1942 w Treblince) – wychowawczyni i pedagog, bliska współpracownica Janusza Korczaka.Dom Sierot – warszawski sierociniec dla dzieci żydowskich, założony przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską, działający pomiędzy 1912 a 1942.

    Ulica była siedliskiem skrajnej nędzy, przestępczości i nierządu, w szczególności na swoim wschodnim odcinku.

    W latach 1911–1912 pod nr 92 wzniesiono budynek Domu Sierot, założonego przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską.

    W latach 20. XX wieku pod numerem 48 działała czteroklasowa szkoła średnia męska (założona w 1905). W okresie międzywojennym Krochmalna była jedną z najbardziej zaniedbanych ulic śródmieścia Warszawy. W 1939 przy ulicy znajdowało się 92 budynków frontowych, w tym ponad 50 kamienic o wysokości od dwóch do sześciu kondygnacji.

    Obóz zagłady w Treblince (również Treblinka II, niem. Vernichtungslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka) – niemiecki nazistowski obóz zagłady istniejący w latach 1942–1943 w lasach nad Bugiem, przy linii kolejowej Siedlce – Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się w pobliżu obozu.Leopold Tyrmand, (ur. 16 maja 1920 w Warszawie, zm. 19 marca 1985 w Fort Myers na Florydzie) – polski pisarz i publicysta, popularyzator jazzu w Polsce.

    W listopadzie 1940 wschodni odcinek Krochmalnej do ulicy Wroniej znalazł się w granicach warszawskiego getta. Ulica została z niego wyłączona wraz z całym tzw. małym gettem w sierpniu 1942, w trakcie wielkiej akcji likwidacyjnej (wywózki Żydów do obozu zagłady w Treblince).

    Podczas powstania warszawskiego u wylotu ulicy przy ul. Żelaznej wzniesiono barykadę. W 1944 zabudowa została zniszczona przez Niemców z wyjątkiem kilku domów przy ulicy Żelaznej oraz na odcinku pomiędzy ulicami Karolkową i Towarową.

    Haberbusch i Schiele – istniejąca w latach 1846-1948 spółka prowadząca zakład produkcji piwa, który mieścił się na ul. Krochmalnej 59 w Warszawie.Jego założycielami i właścicielami byli Błażej Haberbusch, Konstanty Schiele i Henryk Klawe.Barykada (fr. barricade) – doraźna fortyfikacja przegradzająca w całości przejazd danym szlakiem komunikacyjnym, zbudowana w miejscu uniemożliwiającym jego bezpośrednie obejście, zbudowana z materiałów dostępnych na miejscu lub zgromadzonym specjalnie w tym celu. Barykada z uwagi na jej charakter musi być broniona przed jej rozebraniem lub sforsowaniem przez przeciwnika.

    W związku z przewidywaną w planie sześcioletnim likwidacją ulic i zabudowy pomiędzy ulicami Żelazną i Towarową, ulicę Krochmalną przegrodzono budynkiem szkolnym (obecnie siedziba Szkoły Podstawowej nr 221). Ta koncepcja została później zarzucona, a część ulicy pomiędzy Żelazną i Wronią została włączona do terenu zajmowanego przez rozbudowujący się browar.

    Ulica Karolkowa w Warszawie - jedna z głównych ulic osiedla Czyste, biegnąca od zbiegu ulic Szarych Szeregów i Przyokopowej do ul. Józefa Mireckiego.Plac Za Żelazną Bramą (plac Żelaznej Bramy) – plac w Warszawie położony na terenie Śródmieścia Północnego, obok Hal Mirowskich, pl. Mirowskiego i Ogrodu Saskiego.

    Po 1969 ulicę zabudowano blokami Osiedla Za Żelazną Bramą. W 1970 fragment przedwojennej Krochmalnej pomiędzy ul. Karolkową a Towarową przemianowano na Jaktorowską, a odcinkowi pomiędzy Towarową i Wronią nadano nazwę ulicy Kotlarskiej.

    W 2018 pod nr 1 (róg ul. Ciepłej) odsłonięto tablicę upamiętniającą Isaaca Bashevisa Singera.

    Ulica w kulturze popularnej[ | edytuj kod]

  • W powieści Zły (1955) Leopolda Tyrmanda na ulicy Krochmalnej znajduje się warsztat inżyniera Alberta Wilgi, a w kamienicy Anny Koźmińskiej na rogu Żelaznej i Krochmalnej – bar IV kategorii „Słodycz”, należący do Warszawskich Zakładów Gastronomicznych.
  • W powieści Kariera Nikodema Dyzmy (1932) Tadeusza Dołęgi-Mostowicza na ulicy Krochmalnej dokonano zabójstwa Józefa Boczka.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 388. ISBN 83-01-08836-2.
    2. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 97.
    3. Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 24. ISBN 978-83-620020-26-3.
    4. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 158. ISBN 978-83-62189-08-3.
    5. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 98.
    6. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 59. ISBN 83-88372-20-3.
    7. Maria Klawe-Mazurowa, Z Meklemburgii do Warszawy, dzieje potomków Jana Henryka Klawe., 2017, s. 191-194, ISBN 978-83-945874-0-6.
    8. Michał Krasucki: Warszawskie dziedzictwo postindustrialne. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2011, s. 233. ISBN 978-83-931723-5-1.
    9. Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 28–29. ISBN 978-83-620020-26-3.
    10. Isaac Bashevis Singer: Szosza. Warszawa: Wydawnictwo Saggitarius, 1991, s. 92–95. ISBN 83-00-03555-9.
    11. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 65. ISBN 83-88372-20-3.
    12. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 5. Idźkowskiego-Kawęczyńska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1999, s. 68. ISBN 83-909794-6-2.
    13. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 133.
    14. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 62. ISBN 83-88372-20-3.
    15. Mapa Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na marzec 2001 na tle dawnego planu miasta, opracowanie kartograficzne Paweł E. Weszpiński, współczesna treść tematyczna (przebieg ulic i ostańce) Robert Marcinkowski [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2001. ISBN 83-87632-83-X.
    16. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 113. ISBN 978-83-63444-27-3.
    17. Zabytki Woli i zabytki Pragi. „Stolica”, s. 5, maj 2019. 
    18. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 64. ISBN 83-88372-20-3.
    19. Tablica upamiętniająca noblistę Izaaka Bashevisa Singera. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 28 sierpnia 2018. [dostęp 2018-09-07].
    20. Leopold Tyrmand: Zły. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1990, s. 322, 222. ISBN 83-07-01982-6.
    21. Tomasz Urzykowski: Kamienica z powieści „Zły” Leopolda Tyrmanda została zabytkiem. W: Gazeta Stołeczna [on-line]. 2 kwietnia 2019. [dostęp 2019-06-02].
    22. Tadeusz Dołega-Mostowicz: Kariera Nikodema Dyzmy. Warszawa: Bellona, s. 239. ISBN 978-83-11-13083-8.
    Za Żelazną Bramą – warszawskie osiedle mieszkaniowe leżące częściowo na obszarze Mirowa podzielone jest pomiędzy Wolę a Śródmieście. Nazwa pochodzi od nieistniejącej już Bramy Żelaznej, będącej wejściem do Ogrodu Saskiego. Żelazna brama stała na Osi Saskiej po zachodniej stronie dzisiejszego pasa dzielącego jezdnie ul. Marszałkowskiej. Historycznymi, XIX-wiecznymi granicami osiedla są ulice: Chłodna, Żabia, Skórzana, Graniczna i Ogród Saski.Ulica Jaktorowska w Warszawie - jedna z głównych ulic osiedla Czyste, biegnąca od ul. Towarowej do ul. Karolkowej, do roku 1970 zachodni odcinek ul. Krochmalnej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Aleja Jana Pawła II – jedna z najważniejszych ulic Warszawy, biegnąca od Alej Jerozolimskich do alei Wojska Polskiego.
    Okopy Lubomirskiego w Warszawie – okopy wzniesione wokół Warszawy i na Pradze z rozkazu marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego w 1770; zastąpiły Wał Zygmuntowski.
    Królestwo Polskie (ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje), potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka – kadłubowe państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, a później do 1918 r. jako część składowa Imperium Rosyjskiego. Zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Wbrew obiegowym opiniom Królestwo Polskie było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba Monarchy (każdorazowy Imperator Rosji był jednocześnie Królem Polski i pod takim tytułem występował w Królestwie) oraz polityka zagraniczna, należąca do prerogatyw królewskich. Koroną królestwa była Polska Korona Cesarska. 26 lutego 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową.
    Getto warszawskie – getto dla ludności żydowskiej w Warszawie utworzone przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasach II wojny światowej.
    Kariera Nikodema Dyzmy – powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza z 1932, której akcja toczy się w Warszawie i Koborowie końca lat dwudziestych, u początku rządów Józefa Piłsudskiego oraz sanacji.
    Mykwa (Mykłe) (hebr. מקווה) – w judaizmie zbiornik z bieżącą wodą (niekiedy basen) do ablucji oraz mycia naczyń skalanych nieczystością rytualną. Od średniowiecza łączona była z łaźnią, również określaną tym tytułem.
    Błażej Haberbusch (ur. 1806 r. w Monachium, zm. 1878 r. w Warszawie) - mistrz piwowarski sprowadzony do Polski przez Jana Schoeffera, właściciela browaru w Warszawie w celu warzenia nieznanego wcześniej w Polsce piwa bawarskiego. Podpisywał się nazwiskiem Haberbosch. Błażej Haberbusch poślubił Annę Klawe i miał wraz z nią trzech synów Henryka, Karola i Aleksandra. W 1846 r. wraz z ze swoim teściem Henrykiem Klawe (właściciel dobrze prosperującej piekarni przy ul. Marszałkowskiej) oraz Konstantym Schiele (drugi zięć H. Klawe) wykupili browar Schoeffer i Glimpf i założyli rodzinną spółkę Haberbusch, Schiele i Klawe.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.916 sek.