• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ulaid

    Przeczytaj także...
    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Armagh (irl. Ard Mhacha) – miasto w południowej części Irlandii Północnej, stolica hrabstwa o tej samej nazwie. Miasto zamieszkuje 14 590 mieszkańców (2001).
    Antrim (irl. Contae Aontroma) – jedno z sześciu hrabstw położonych w irlandzkiej prowincji Ulster, wchodzących w skład brytyjskiej Irlandii Północnej. Położone w północno-wschodniej części wyspy, nad Oceanem Atlantyckim i Morzem Irlandzkim. Hrabstwo graniczy z hrabstwami Londonderry oraz Down, oraz przez Lough Neagh z hrabstwami Tyrone i Armagh.
    Ulaid zredukowany do północno-wschodniego terenu (ok. 900 r.)

    Ulaid, Ulad lub Ulaidh (irl.: Coiced Ulaid – „piąta część Ulatów”, ang. Ulster) – dawna prowincja w północnej części Irlandii stanowiąca w okresie wczesnośredniowiecznym jedno z 5 celtyckich królestw-federacji. Był to obszar zamieszkany przez iryjski plemię Ulatów, leżący obecnie w Irlandii Północnej, ze stolicą w Emain Macha koło dzisiejszego Armagh.

    Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, stgr. Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaudios Ptolemaios; ur. ok. 100, zm. ok. 168) – astronom, matematyk i geograf greckiego pochodzenia. Urodzony w Tebaidzie, kształcił się i działał w Aleksandrii należącej wówczas do Imperium rzymskiego około II wieku n.e.Dál nAraidi lub Dál nAraide (zlatyniz. Dalaradia) – średniowieczne irlandzkie królestwo ludu Cruithni i dynastia na wschód od Jeziora Neagh w Ulsterze na terenie obecnego południowego hrabstwa Antrim w Irlandii Północnej.

    Nazwa została prawdopodobnie wspomniana w Geografii Ptolemeusza Klaudiusza (ok. 100-ok. 168), greckiego geografa, jako Volunti (Ούολουντοι). Ci graniczyli z ludem Dairini. Użycie słowa cóiced, sugeruje istnienie w jakimś punkcie historii pentarchii, czyli pięciu prowincji: Ulaid, Connachta (Connacht), Laigin (Leinster), Mumu (Munster) oraz centralne królestwo Mide. Największa z irlandzkich epopei, Uprowadzenie byków z Cooley, została prawdopodobnie spisana przez średniowiecznych mnichów w ostatnim skrawku niepodległego Ulaidu. Wychwalali oni chwałę Ulatów, a przemilczali istnienie piątej prowincji Mide, rządzonej przez Milezjan. Opisuje ona bohaterskie walki Ulatów z Connachtem, które były historyczne, w przeciwieństwie do wymienionych tam bohaterów.

    Epos (gr. έπος, epos = słowo), także: ‘epopeja’, ‘poemat heroiczny’, czasem również ‘poemat epicki’ – jeden z głównych i najstarszych gatunków epiki.Antrim Mountains – płaskowyż w północno-wschodniej części Irlandii (Irlandia Północna). Stanowi przedłużenie kaledońskich masywów południowej Szkocji. Zbudowany jest ze skał osadowych (wapienie, kreda), pokrytych pokrywami lawowymi ze schyłku orogenezy alpejskiej. Najwyższym wzniesieniem na płaskowyżu jest Trostan sięgający 554 m n.p.m. Klimat jest umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Obszar pokrywają w znacznej części wrzosowiska i torfowiska. W środkowej, obniżonej części leży jezioro Lough Neagh. W północnej części znajduje się klifowe wybrzeże ze słynną Groblą Olbrzyma (Giant’s Causeway) – jedną z największych atrakcji turystycznych wyspy.

    Terytorium Ulaidu rozciągało się do rzeki Boyne na południu oraz do obecnego hrabstwa Leitrim na zachodzie. Ulaid, pomimo strat terytorialnych, posiadał znaczące terytorium, głównie w hrabstwach Antrim, Down i Louth, chociaż granice ich były zmienne. Na wschodzie zachowały się trzy niewielkie królestwa obejmowanie wspólną nazwą Ulaid. Pierwszym z nich była Dál Riata, leżąca na płaskowyżu Antrim Mountains, w północno-wschodniej części Irlandii. Ulaid był zdominowany głównie przez ród Dál Fiatach, rezydujący w Downpatrick (hrabstwo Down). Z tego powodu termin rí Ulad (król Ulatów) oznaczał także „króla Dál Fiatach”. Królowie ci walczyli ze swymi rywalami do władzy, z ludem Cruithni, na którego czele stały dynastie Dál nAraidi (południowa część ob. hr. Antrim) i Uí Echach Cobo (zachodnie hr. Down). Dál nAraidi byli nawet w pewnych okresach także królami Ulaidu. Niektórzy jej zwolennicy posuwali się nawet do prób manipulacji historii, opisując dynastię jako jedynych od wieków „prawdziwych Ulaid” (na fír Ulaid). Pozostała zachodnia część prowincji znalazła się pod kontrolą Airgíalla i północnych dynastii Uí Néill. W 1177 rozpoczął się powolny anglonormański podbój Ulaidu, zakończony w 1201.

    Downpatrick (irl. Dún Pádraig) - miasto w Irlandii Północnej leżące 33 km na południe od Belfastu. Stolica i siedziba rady hrabstwa Down. W 2001 roku miasto zamieszkiwało 10316 osób. Ponad 80% ludności stanowią katolicy.Dalriada (Dál Riata) - królestwo celtyckie (szkockie) rozciągające się na wybrzeżach Irlandii i dzisiejszej Szkocji, a właściwie Hebrydów Wewnętrznych i Argyll. Istniało już w V w n.e., pierwotnie jako podkrólestwo irlandzkie należące do królestwa Ulaid, a następnie rozprzestrzeniło się na Argyll i Hebrydy Wewnętrzne. Do Dalriady należała wyspa Iona. Dalriada walczyła z Piktami i Nortumbrią, a od VIII wieku broniła się też przed wikingami. Od najazdu Normanów na Irlandię (IX w n.e.) irlandzka część królestwa utraciła znaczenie, natomiast część szkocka rozwijała się, by w 843 roku, połączyć się (za sprawą króla Kennetha I) z Piktami tworząc królestwo Alby i dać podwaliny dzisiejszej Szkocji.

    Do końca XVI wieku obszar pozostawał jednak pod rządami rodzimych rodów i utrzymywał znaczną niezależność oraz celtycki charakter. Intensywna kolonizacja angielska i szkocka nastąpiła od połowy XVII wieku. Napływowa ludność protestancka dążyła do zachowania związków z Wielką Brytanią. W efekcie w 1921 roku do Wolnego Państwa Irlandzkiego włączone zostały tylko 3 z 9 hrabstw tej krainy.

    Królowie Ulsteru – legendarni starożytni oraz historyczni średniowieczni władcy na terenie Ulaidu (ob. Ulster), jednego z pięciu regionów Irlandii. Pierwsi legendarni królowie pochodzili z dynastii Milezjan, z linii Íra, syna Mileda, ze stolicą w Emain Macha. Według tradycji, w r. 331 n.e. trzej bracia Collasowie, pochodzący z Connachtu, dokonali najazdu i podboju centralnych okręgów Ulsteru, znanych później, jako Airgíalla. Z dawnego królestwa Ulatów pozostały tylko szczątki. Synowie Nialla I od Dziewięciu Zakładników, arcykróla Irlandii, dokonali podboju pozostałych zachodnich rubieży.Milezjanie, zwani też Synami Mila Espaine (zob. Milesius) - w mitologii irlandzkiej to nazwa określająca potomków Mila Espaine.

    Zobacz też[]

  • Królowie Ulaidu
  • Ulster
  • Przypisy

    1. Marcin Kamler (red.): Europa. Regiony i państwa historyczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 382. ISBN 83-01-13291-4.

    Bibliografia[]

  • Grzybowski S., Historia Irlandii, Ossolineum, wyd. III, Wrocław 2003, s. 20, 35, 40-41, ISBN 83-04-04677-6.
  • Ó Cróinín D., Ireland 400-800, [w:] A New History of Ireland, Vol. I: Prehistoric and Early Ireland, ed. By D. Ó Cróinín, Oxford University Press, New York 2008, s. 182-234, ISBN 978-0-19-922665-8.
  • Ó Cróinín D., Irlandia średniowieczna (400-1200), przekł. i red. J. Szaciłło, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010, ISBN 978-83-235-0638-6.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Ancient Uladh
  • Ulaid Cycle w Timeless Myths
  • Fort Navan – starożytny zabytek, istniejący od późnej epoki brązu, w hrabstwie Armagh, na terenie Irlandii Północnej, dawne grodzisko Emain Macha (współczesny irlandzki Eamhain Mhacha), starożytna i średniowieczna stolica królestwa Ulaidu.Dál Fiatach – średniowieczne irlandzkie królestwo i dynastia we wschodnim Ulaidze na terenie obecnego hrabstwa Down w Irlandii Północnej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Down (irl. Contae An Dúin) – jedno z sześciu hrabstw położonych w irlandzkiej prowincji Ulster, wchodzących w skład brytyjskiej Irlandii Północnej. Położone w północno-wschodniej części wyspy, nad Morzem Irlandzkim. Hrabstwo graniczy z hrabstwami Antrim oraz Armagh.
    Język irlandzki, język iryjski (Gaeilge) – język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Język narodowy Irlandczyków uznany został za język urzędowy niepodległej Irlandii (obok angielskiego). W 2011 około 1,77 miliona anglojęzycznych mieszkańców Irlandii zadeklarowało, że posiada jakąkolwiek znajomość swojego języka narodowego, wyniesioną głównie ze szkolnych lekcji. Na co dzień jako języka narodowego i ojczystego używa ok. 77 tys. osób, z czego ponad 66 tysięcy w regionach Gaeltacht, zaś liczba osób deklarujących używanie języka rzadziej niż codziennie wynosi ponad 700 tysięcy.
    Irlandia Północna – prowincja, jedna z części składowych Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jej stolicą jest Belfast.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.021 sek.