• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Układ pozapiramidowy

    Przeczytaj także...
    Gałka blada (łac. globus pallidus) – część kresomózgowia. Bocznie od gałki bladej znajduje się skorupa (putamen), gałka blada wraz ze skorupą tworzą jądro soczewkowate (nucleus lentiformis). Gałkę bladą od skorupy oddziela pionowo ustawiona blaszka istoty białej, blaszka rdzenna boczna (lamina medullaris lateralis).Płat czołowy (lobus frontalis) – parzysta część kresomózgowia ograniczona od tyłu bruzdą środkową, a od dołu bruzdą boczną półkuli mózgu.
    Hemibalizm (łac. hemibalismus, z gr. ἡμι- = "pół" + βάλλειν = "rzucać", ang. hemiballismus) – rzadki zespół neurologiczny, charakteryzujący się występowaniem ograniczonych do jednej połowy ciała gwałtownych, obszernych ruchów części proksymalnych (dosiebnych) kończyn. Ma zazwyczaj postać wymachów kończyną o dużej amplitudzie. Klasycznie hemibalizm wiązano z uszkodzeniem przeciwstronnego jądra niskowzgórzowego (Luysa) przez zawał lub krwotok, ale podobny zespół objawów może towarzyszyć uszkodzeniu innych jąder podstawy, wzgórza lub istoty białej półkul mózgu. Przyczyny uszkodzenia to najczęściej choroby naczyniowe (udar niedokrwienny, udar krwotoczny), hiperosmolarna nieketonowa encefalopatia cukrzycowa, guzy, zmiany demielinizacyjne.

    Układ pozapiramidowy (układ podkorowy, układ ruchowy prążkowiowy, łac. systema extrapyramidale) wraz z układem piramidowym bierze udział w wykonywaniu przez organizm czynności ruchowej. Jeśli jednak układ piramidowy zajmuje się czynnościami, które wymagają od nas skupienia (np. nauka jazdy na rowerze, nauka pisania), to układ pozapiramidowy powoli przejmuje i automatyzuje czynności, które wcześniej były pod kontrolą układu piramidowego. Układ pozapiramidowy jest więc układem wspomagającym, odciążającym nas od skupiania się nad codziennymi czynnościami, umożliwiający nam pewną automatyzację. Współdziała w wyzwalaniu ruchów dowolnych i regulowaniu napięcia mięśni szkieletowych.

    Jądro ogoniaste (łac. nucleus caudatus) – parzyste skupisko istoty szarej mózgu, jedno z jąder podstawy. Należy do prążkowia (striatum). Leży w sąsiedztwie komory bocznej, w ścianie bocznej rogu przedniego (cornu anterius), dalej biegnie w ścianie dolnej części środkowej komory bocznej i kończy się na powierzchni górnej rogu dolnego (cornu inferius). W ścianie rogu przedniego wymiar poprzeczny jądra jest najszerszy – jest to tzw. głowa jądra ogoniastego (caput nuclei caudati). Dalej położona część jądra to trzon (corpus nuclei caudati), przechodzący w ogon (cauda nuclei caudati).Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.

    Anatomia[]

    W układzie pozapiramidowym wyróżnia się następujące składowe anatomiczne:

  • prążkowie (jądro ogoniaste + skorupa)
  • gałkę bladą
  • jądro niskowzgórzowe
  • jądra wzgórza: brzuszne przednie, brzuszne boczne i środkowo-pośrodkowe
  • istotę czarną
  • jądro czerwienne
  • jądro niskowzgórzowe Luysa
  • jądro konarowo-mostowe
  • niektóre jądra wzgórza
  • kora okolicy przedruchowej płata czołowego w 6 i 8 polach Brodmana
  • Połączenia tych struktur:

    Wzgórze (łac. thalamus, ang. thalamus) - część międzymózgowia znajdująca się pod spoidłem wielkim. Przylega do niego podwzgórze.Balizm (łac. balismus, z gr. βάλλειν = "rzucać") – neurologiczny zespół dyskinetyczny, polegający na występowaniu zamaszystych, gwałtownych ruchów kończyn. Wyraźnie zaznaczona jest przewaga mięśni proksymalnych (dosiebnych). Obraz przypomina ciężką postać pląsawicy. Jest związany z uszkodzeniem jądra niskowzgórzowego Luysa. Ruchy balistyczne występują zwykle po przeciwnej stronie do uszkodzenia (hemibalizm).
  • między korą nową a prążkowiem
  • między jądrem środkowo-pośrodkowym wzgórza a prążkowiem
  • między istotą czarną a prążkowiem
  • między prążkowiem a gałką bladą i częścią siatkowatą istoty czarnej
  • między jądrem niskowzgórzowym a gałką bladą i zwrotnie, między gałką bladą a jądrem niskowzgórzowym
  • między gałką bladą a jądrami wzgórza
  • między gałką bladą a jądrem konarowo-mostowym (informacje GABA-ergiczne)
  • między istotą czarną (częścią siatkowatą) a jądrami brzusznym bocznym i przyśrodkowym grzbietowym wzgórza
  • między jądrami wzgórza brzusznym bocznym i środkowo-pośrodkowym a korą ruchową (pole 4)
  • między jądrami wzgórza brzusznym przednim i brzusznym bocznym a korą przedruchową (pole 6)
  • między jądrami wzgórza brzusznym bocznym i brzusznym przednim a korą przedruchową (pole 6)
  • między jądrem konarowo-mostowym a gałką bladą i istotą czarną.
  • Patologia[]

     Osobny artykuł: Zespół pozapiramidowy.

    Z dysfunkcją układu pozapiramidowego wiążą się następujące patologie:

    Dyskinezy – nieskoordynowane i niezależne od woli ruchy kończyn lub całego ciała, wyginanie i prężenie, mimowolne ruchy warg, wysuwanie i chowanie języka. Dyskinezy dzieli się na wczesne i późne.Jądro czerwienne (łac. nucleus ruber, ang. red nucleus) – struktura układu nerwowego znajdująca się w przedniej części śródmózgowia, utworzona ze średnich neuronów tworzących synapsy z włóknami nerwowymi ramion spajających móżdżku, i dużych neuronów wysyłających aksony tworzące drogę czerwienno-rdzeniową. Nazwa pochodzi od różowawej barwy którą odznacza się na świeżych przekrojach mózgowia, mającej związek z obecnością zawierającego żelazo barwnika.
  • choroba Parkinsona
  • parkinsonizm
  • choroba Huntingtona
  • inne dyskinezy pląsawiczopodobne
  • balizm i hemibalizm
  • zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe.
  • Najważniejsze ruchy mimowolne w uszkodzeniu układu pozapiramidowego:

    Przypisy

    1. A. Bochenek, M. Reicher: Anatomia człowieka. T. IV. Warszawa: PZWL, 1981, s. 382. ISBN ISBN 83-200-0368-7.
    2. Ryszard Podemski: Kompendium neurologii. Gdańsk: Via Medica, 2008, s. 23. ISBN 978-83-7555-054-2.

    Bibliografia[]

  • Jądra podstawy i układ pozapiramidowy. W: James D. Fix: Neuroanatomia. Wrocław: Urban & Partner, 1997, s. 337-347. ISBN 83-85842-81-0.
  • Antoni Prusiński: Podstawy neurologii klinicznej. Warszawa: PZWL, 1977, s. 43.
  • Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

    Prążkowie (łac. striatum) - część kresomózgowia, na którą składają się jądro ogoniaste (nucleus caudatus) i skorupa (putamen).Jądro niskowzgórzowe Luysa (łac. nucleus subthalamicus seu Luysi) – część niskowzgórza, parzystej struktury mózgowia, zaliczane do 5 jąder podstawnych. Kształtem przypomina spłaszczone wrzeciono, którego długa oś leży w płaszczyźnie strzałkowej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Zespół pozapiramidowy (ang. extrapyramidal symptoms, EPS) – zespół objawów wynikających z dysfunkcji struktur układu pozapiramidowego. Do objawów pozapiramidowych należą: sztywność mięśniowa, bradykinezja, drżenie, zaburzenia chodu.
    Kwas γ-aminomasłowy (GABA) – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów, który pełni funkcję głównego neuroprzekaźnika o działaniu hamującym w całym układzie nerwowym. Odkryto trzy receptory GABA (podtypu A, B i C). Receptory GABA typu A, obecne niemal na każdej komórce nerwowej, są miejscem działania wielu związków (agonistów receptora GABA).
    Pola Brodmanna - wyróżnione na podstawie cytoarchitektury obszary kory mózgu. Jako pierwszy ich lokalizację określił w 1907 roku niemiecki neurolog Korbinian Brodmann. Opisane przez Brodmanna pola od 1 do 52, z niewielkimi zmianami odpowiadają stosowanemu dziś podziałowi.
    Jądro soczewkowate (łac. nucleus lentiformis lub nucleus lenticularis) – struktura ludzkiego mózgu położona w kresomózgowiu parzystym zbudowana z istoty szarej.
    Istota czarna (łac. substantia nigra) – szeroka blaszka istoty szarej mózgowia, rozmieszczona obustronnie bezpośrednio za odnogami mózgu (crura cerebri). Stanowi część śródmózgowia (mesencephalon). Na przekroju świeżego mózgu ma charakterystyczną, ciemnobrązową barwę, której zawdzięcza nazwę.
    Parkinsonizm – zespół neurologiczny znamienny dla uszkodzeń układu pozapiramidowego, zwłaszcza istoty czarnej i gałki bladej, charakteryzujący się objawami:
    Układ piramidowy (łac. systema pyramidale) – część układu nerwowego kontrolująca ruchy dowolne i postawę ciała. Układ piramidowy ma dwie drogi unerwiające ruchowo mięśnie. Pierwsza z nich to droga korowo-jądrowa, która unerwia mięśnie twarzoczaszki, szyi, a także część mięśnia czworobocznego. Druga to droga korowo-rdzeniowa, która unerwia resztę mięśni organizmu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.