• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tyrol - region



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Autochton (stgr. αὐτόχθων autochthon – "z tej ziemi", "tuziemiec", "tubylec") – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru, np. Indianie amerykańscy czy australijscy aborygeni.Powiat Lienz (niem. Bezirk Lienz) – powiat w Austrii, największy w Tyrolu, jest eksklawą. Nazywany Tyrolem Wschodnim. Siedziba powiatu znajduje się w mieście Lienz (nie mylić z Linz).
    Herb Tyrolu
    Tyrol (1888)
    Mapa Tyrolu (1888)

    Tyrol (niem. Tirol, wł. Tirolo) – region geograficzny, historyczny i etnograficzny w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, graniczący z Niemcami i Szwajcarią. Rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy. Główny region turystyczny Austrii. Liczne uzdrowiska, ośrodki wypoczynkowe i sportów zimowych. Rozwinięte energetyka wodna i przemysł drzewny.

    Tyrol (niem. Tirol, wł. Tirolo) – kraj związkowy w zachodniej Austrii. Graniczy z Włochami, Szwajcarią, Vorarlbergiem, Niemcami, Salzburgiem i Karyntią. Jest częścią regionu geograficznego i historycznego Tyrol. Stolicą landu jest Innsbruck.Val Gardena (niem. – Gröden; lad. – Gherdëina) to dolina w Dolomitach w północnych Włoszech. Znany i ceniony ośrodek narciarski, bardzo często gości Puchar Świata w narciarstwie alpejskim mężczyzn, przeważnie w zjeździe i supergigancie na trasie Saslong.

    Historyczny Tyrol dzieli się na:

  • Tyrol Północny – na północ od głównego grzbietu Alp;
  • Tyrol Wschodni – w dolinie górnej Drawy;
  • Tyrol Południowy – na południe od głównego grzbietu Alp;
  • Trydent (niem. Welschtirol, wł. Trentino) – w dolinie Adygi.
  • Dwie pierwsze części znajdują się obecnie w granicach Austrii, jako jej kraj związkowy Tyrol. Dwie ostatnie stanowią natomiast część Włoch, jako region autonomiczny Trydent-Górna Adyga.

    Ladynowie – jedna z grup etnicznych zaliczana do Retoromanów. Zamieszkują Tyrol Południowy: Górną Adygę i Dolomity, Dolinę Badii, Autonomiczną Prowincję Bolzano, emigracja w USA. Liczbę Ladynów szacuje się na 30 – 35 tys. osób.Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny – skała metamorficzna o doskonałej łupkowatości, czyli podzielności na płytki.

    Główne miasta i ośrodki kulturalne Tyrolu to: Innsbruck i Kufstein w Północnym Tyrolu, Bolzano/Bozen, Merano/Meran i Bressanone/Brixen w Południowym Tyrolu, Lienz we Wschodnim Tyrolu oraz Trydent w regionie trydenckim.

    Nazwa regionu pochodzi od średniowiecznego zamku Tirol, położonego w pobliżu Meranu w Południowym Tyrolu.

    Historia[ | edytuj kod]

    W latach 16–15 p.n.e. tereny późniejszego Tyrolu zajęli Rzymianie, dzieląc je między prowincje Recja i Noricum na północy oraz Italię na południu. W VI wieku powstało longobardzkie Księstwo Trydentu, które objęło m.in. południowy fragment Tyrolu z rejonem miast Merano i Bolzano, a północna część weszła w skład Księstwa Bawarii.

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Meran (wł. Merano) – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga, w prowincji Bozen/Bolzano. Kiedyś było to jedno z najsłynniejszych uzdrowisk w Alpach.

    Od średniowiecza obszar poddany został germanizacji, głównie przez Bawarów. W 1027 roku cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Konrad II udzielił biskupom Trydentu i Bressanone przywileju sprawowania w swych diecezjach także władzy świeckiej. Z czasem zaczęły rosnąć wpływy Hrabstwa Tyrolu, powstałego ok. 1100 r. - z ośrodkiem w zamku Tirol pod Merano. Hrabstwo wzmacniało się okrawając władzę świecką biskupów, a wzmocnione tymi zwycięstwami uzyskało w 1180 r. niezależność od Księstwa Bawarii.

    Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).Ortler (wł. Ortles) - szczyt w Alpach Retyckich, części Alp Wschodnich. Lezy w północnych Włoszech w regionie Południowy Tyrol, blisko granicy ze Szwajcarią. W przeszłości był najwyższym szczytem Austro-Węgier, obecnie to najwyższy szczyt Południowego Tyrolu, a zarazem jeden z najwyższych w Alpach Wschodnich. Wysokość 3905 m n.p.m., na starszych mapach podawane jest 3899 m n.p.m..

    W połowie XIII wieku przeszło w ręce hrabiów Gorycji w związku z wygaśnięciem miejscowej dynastii, a od 1363 r. było w posiadaniu Habsburgów. Państwa biskupie zsekularyzowano w 1803 roku. Od 1805 r. w składzie Królestwo Bawarii, w 1810 r. część terytorium Tyrolu oddano Królestwu Włoch jako departament Górna Adyga, a część włączono do Prowincji Iliryjskich.

    Kitzbühel – miasto w zachodniej Austrii, w regionie Tyrolu, leżące na wysokości 800 m n.p.m. Leży w Alpach Kitzbühelskich wzdłuż rzeki Ache. Najbardziej znany austriacki ośrodek narciarski w świecie. Miasto jest centrum administracyjnym powiatu Kitzbühel.Innsbruck – miasto w Austrii, stolica kraju związkowego Tyrol. Położone jest na wysokości 574 m n.p.m. w dolinie rzeki Inn. Liczy około 120 tys. mieszkańców. Około 30 km na południe od miasta znajduje się przełęcz Brenner (1370 metrów n.p.m.).

    W 1814 r. ponownie włączony do Austrii jako kraj koronny ze stolicą w Innsbrucku. Po wybuchu I wojny światowej Włochy zaczęły sondować możliwość koncesji terytorialnych ze strony Austro-Węgier, zarówno z Austro-Węgrami, jak i państwami Ententy. 10 maja 1915 roku wyrazili jedynie gotowość zwrotu Trydentu, zmianę granicy na Soczy oraz powołanie włoskiego uniwersytetu w Trieście, jednak już 26 kwietnia 1915 roku Włochy zawarły układ z Ententą gwarantujący im większe zdobycze terytorialne niż terytoria, które gotowi byli oddać Austriacy. Na mocy układu pokojowego z St. Germain (1919) Południowy Tyrol i region trydencki przyłączono do Włoch.

    Prowincje Iliryjskie (fran. Provinces illyriennes) – ziemie na północnym i wschodnim wybrzeżu Morza Adriatyckiego, wchodzące w skład Francji za rządów Napoleona. Obejmowały obszar 55 tys. km², zamieszkany przez 1,5 mln ludności.Trydent (wł. Trento, Trentino), oficjalna nazwa Prowincja Autonomiczna Trydentu (wł. Provincia Autonoma di Trento) – prowincja o statusie autonomii, położona w północnych Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga. Obejmuje obszar historycznej, najdalej na południe wysuniętej części Tyrolu zwanej w j. wł. Trentino, zaś w j. niem. Welschtirol.

    Dojście Mussoliniego do władzy spowodowało przymusową italianizację Południowego Tyrolu (zakaz używania języka niemieckiego, przymusowe przesiedlenia i inne szykany stosowane w odniesieniu do rdzennej ludności). Polityka narodowościowa kontynuowana początkowo przez władze włoskie po II wojnie światowej spowodowała czynny opór miejscowej ludności i związane z tym represje władz. Sytuacja w Południowym Tyrolu przez wiele lat stanowiła przedmiot sporu włosko-austriackiego.

    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.Alpy Algawskie (niem. Allgäuer Alpen) – pasmo górskie, część Alp Bawarskich, w Północnych Alpach Wapiennych. Leży w Austrii (Vorarlberg i Tyrol) i Niemczech (Bawaria i Badenia-Wirtembergia), między Jeziorem Bodeńskim i doliną rzeki Lech. Zachodnia część nosi nazwę Lasu Bregenckiego. Pasmo nie przekracza 3000 m n.p.m.; najwyższym szczytem jest Großer Krottenkopf, który osiąga 2657 m. Głównym miastem regionu jest Oberstdorf.

    W latach 1946 i 1969 podpisano porozumienia regulujące uprawnienia kulturalne ludności niemieckojęzycznej. W ich wyniku parlament włoski zatwierdził „Statut Autonomiczny Prowincji Bozen” zwany też „Pakietem”, w którym zagwarantowano zrównanie praw języka włoskiego i niemieckiego, dwujęzyczność napisów w miejscach publicznych, nauczanie w języku niemieckim w szkołach, możliwość tworzenia niemieckojęzycznych instytucji kulturalnych.

    Granitoidy (granitoid) – skały plutoniczne, kwaśne (bogate w krzemionkę SiO2). Zbudowane są z widocznych gołym okiem kryształów minerałów skałotwórczych: kwarcu, skaleni potasowych, plagioklazów i łyszczyków. Granitoidy powstają podczas powolnego krzepnięcia gorącej magmy w głębi ziemi na głębokości od kilku do kilkunastu tysięcy metrów.Bawarowie – inaczej Bajowarowie, jeden z ludów germańskich, zamieszkujący od V w. tereny dzisiejszej Bawarii, czyli obszary dawniejszych rzymskich prowincji Norykum i wschodniej Recji. Wcześniej byli znani jako Markomanowie i zamieszkiwali Kotlinę Czeską czyli Boiohaemum.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Południowe Alpy Wapienne (niem. Südliche Kalkalpen, wł. Alpi Sud-orientali) – pasmo górskie, część Alp Wschodnich rozciągająca się od masywu Sobretta-Gavia w Lombardia na zachodzie do masywu Pohorje na Słowenii na wschodzie. Najwyższym szczytem jest Ortler 3905 m n.p.m.
    Stubaier Alpen - grupa górska w Centralnych Alpach Wschodnich położona w Tyrolu na granicy austriacko-włoskiej. Najwyższym szczytem grupy jest Zuckerhütl (3507 m n.p.m.).
    Jodłowanie – śpiew z częstymi zmianami skokowymi między rejestrami piersiowym i głowowym (falset), dominacją brzusznego toru oddychania i powiększeniem rezonatorów głosowych przez znaczne obniżenie krtani. Efektem jest specyficzna barwa głosu.
    Bolzano (niem. Bozen) – miasto i gmina we Włoszech (Trydent-Górna Adyga) nad rzeką Eisack (wł. Isarco). Stolica autonomicznej prowincji Autonome Provinz Bozen-Südtirol/Alto Adige.
    Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.
    Pakiet (niem. Paket) - potoczna nazwa statutu autonomicznego włoskiej prowincji Bolzano, obejmującej Południowy Tyrol i zamieszkanej w 2/3 przez ludność tyrolską. Pakiet gwarantuje pełne równouprawnienie języka niemieckiego i włoskiego w całej prowincji, dwujęzyczne napisy w miejscach publicznych, nauczanie w szkołach w języku niemieckim, tworzenie niemieckojęzycznych organizacji kulturalnych. Zatwierdzenie Pakietu w roku 1970 przez parlament włoski umożliwiło rozwiązanie poważnego konfliktu narodowościowego i politycznego w Południowym Tyrolu.
    Alpy Zillertalskie (niem. Zillertaler Alpen, wł. Alpi della Zillertal) – pasmo górskie w Centralnych Alpach Wschodnich, stanowiące część głównej grani Alp i znajdujące się na terenie Austrii (kraj związkowy Tyrol) oraz Włoch (Południowy Tyrol). Nazwa masywu pochodzi od nazwy doliny Zillertal.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.