• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tyranozauroidy

    Przeczytaj także...
    Daspletozaur (Daspletosaurus) – rodzaj dużego teropoda z rodziny tyranozaurów (Tyrannosauridae). Żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie (ok. 80-72 mln lat temu). Obecnie tylko jeden gatunek daspletozaura jest uważany za ważny – D. torosus, choć nadal kilka jego potencjalnych gatunków z Alberty, Montany i Nowego Meksyku pozostaje nieopisanych. Wliczając nieopisane gatunki oraz te nieważne, daspletozaur obejmuje najwięcej gatunków ze wszystkich tyranozauroidów.Drzewo filogenetyczne lub drzewo rodowe – graf acykliczny przedstawiający ewolucyjne zależności pomiędzy sekwencjami lub gatunkami wszystkich organizmów żywych, podobnie jak pokrewieństwo w rodzie ludzkim obrazuje drzewo genealogiczne.
    Welociraptor (Velociraptor) – rodzaj niewielkich teropodów z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae). Velociraptor był dwunożnym drapieżnikiem zamieszkującym tereny dzisiejszej Mongolii pod koniec okresu kredy 83 do 70 milionów lat temu. Obecnie wyróżniane są tylko dwa gatunki należące do tego rodzaju – Velociraptor mongoliensis i V. osmolskae.

    Tyranozauroidy (Tyrannosauroidea) – nadrodzina teropodów z grupy celurozaurów (Coelurosauria), obejmująca rodzinę tyranozaurów (Tyrannosauridae) oraz liczne formy bazalne, takie jak Guanlong, Dilong, Raptorex czy Xiongguanlong. Najstarszym znanym tyranozauroidem jest proceratozaur, żyjący w środkowej jurze. Według definicji filogenetycznej przedstawionej w 2009 roku przez Paula Sereno i Stephena Brusatte, Tyrannosauroidea to klad obejmujący zwierzęta bliżej spokrewnione z Tyrannosaurus rex niż z Ornithomimus velox, Troodon formosus lub Velociraptor mongoliensis. Analizy kladystyczne są w większości zgodne co do filogenezy tyranozauroidów, niejasna jest jednak pozycja aliorama na drzewie rodowym tyranozauroidów – niektóre analizy sugerują, że jest on bazalnym przedstawicielem Tyrannosauroidea, podczas gdy według innych należy on do bardziej zaawansowanej grupy Tyrannosaurinae.

    Proceratozaur (Proceratosaurus) – rodzaj niewielkiego teropoda żyjącego w środkowej jurze na obecnych terenach Wielkiej Brytanii. Początkowo uznany został za przodka ceratozaura z powodu niewielkiego grzebienia znajdującego się z przodu pyska tego zwierzęcia, stąd też pochodzi nazwa Proceratosaurus, oznaczająca "przed ceratozaurem". Dzisiaj jednak uważa się go za celurozaura, najprawdopodobniej należącego do tyranozauroidów. Proceratosaurus był niewielkim i smukłym drapieżnikiem. Jego czaszka mierzyła 28–30 cm długości, co pozwala oszacować długość całego zwierzęcia na 2,98–3,16 m, a jego masę na 28–36 kg.Teratophoneus – rodzaj teropoda z rodziny tyranozaurów (Tyrannosauridae) żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Został opisany w 2011 roku przez Thomasa Carra i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet jednego osobnika, oznaczony kilkoma numerami katalogowymi (kości czaszki, kręgi szyjne, kość krucza i łopatka – BYU 8120/9396, kości promieniowa i łokciowa – BYU 8120/9397, lewa kość szczękowa – BYU 826/9420, lewa kość zębowa – BYU 9398, lewa kość udowa – BYU 13719). Skamieniałości te odkryto na terenie pomnika narodowego USA Grand Staircase-Escalante National Monument, w górnokampańskich osadach formacji Kaiparowits, datowanych radiometrycznie na około 74–76 mln lat. Teratophoneus jest pierwszym znanym diagnostycznym tyranozaurydem żyjącym w kampanie na południowym zachodzie Ameryki Północnej i pierwszym przedstawicielem tej grupy z formacji Kaiparowits.

    Paul Sereno i współpracownicy (2009) wyróżniają trzy stadia morfologiczne w ewolucji tyranozauroidów – pierwsze z nich obejmuje formy niewielkie, wykazujące niektóre ze specjalizacji przedstawicieli Tyrannosauridae. W drugim stadium obecnych jest większość specjalizacji funkcjonalnych tyranozaurów – stosunkowo duża czaszka, budowa zębów przedszczękowych, silne mięśnie szczęk, skarłowaciałe kończyny przednie, budowa kończyn tylnych. Trzecie stadium obejmuje rodzinę Tyrannosauridae, której przedstawiciele charakteryzują się znacznie większymi rozmiarami od bazalnych tyranozauroidów.

    Tyranozaur (Tyrannosaurus) – rodzaj teropoda z rodziny tyranozaurów. Jedynym gatunkiem z tego rodzaju, którego istnienie zostało potwierdzone i który jest zarazem jednym z najbardziej znanych dinozaurów na świecie, jest Tyrannosaurus rex.Ornitomim (Ornithomimus) – roślinożerny dinozaur z grupy ornitomimozaurów (Ornithomimosauria); jego nazwa znaczy "naśladowca ptaka"

    Większość znanych tyranozauroidów odkryto na kontynentach powstałych z rozpadu Laurazji. Benson i współpracownicy (2010) opisali jednak kość łonową odkrytą w Australii ("Dinosaur Cove" w stanie Wiktoria) w osadach z aptu, prawdopodobnie należącą do tyranozauroida blisko spokrewnionego z rodziną Tyrannosauridae; może to dowodzić, że przynajmniej we wczesnej kredzie tyranozauroidy miały ogólnoświatowy zasięg występowania. Herne i in. nie zgodzili się z identyfikacją tej kości jako należącej do tyranozauroida i uznali ją za skamieniałość nieokreślonego neotetanura, prawdopodobnie przedstawiciela Carcharodontosauria, Paraves – gdyż szczątki dinozaurów należących do tych grup odnaleziono w Australii – lub nieznanej grupy neotetanurów. Benson i współpracownicy podtrzymali jednak swoją hipotezę, stwierdzając, że skamieniałość ta wykazuje cechy charakterystyczne tyranozauroidów. W późniejszej publikacji Benson i współpracownicy (2012) dodatkowo uznali za prawdopodobnego przedstawiciela Tyrannosauroidea australijskiego teropoda Timimus hermani; autorzy nie wykluczyli, że również opisana w 2010 r. kość łonowa może należeć do przedstawiciela tego właśnie gatunku.

    Science – recenzowane czasopismo naukowe wydawane przez American Association for the Advancement of Science. Ukazuje się jako tygodnik ilustrowany.Kość łonowa (łac. os pubis) - parzysta kość wchodząca w skład miednicy. U człowieka ma trzon i 2 gałęzie: górną i dolną. Gałąź górna łączy się z trzonem, a gałąź dolna łączy się z kością kulszową.

    Klasyfikacja[]

  • tyranozauroidy (Tyrannosauroidea)
  •  ?Bagaraatan
  •  ?Diplotomodon
  •  ?labokania (Labocania)
  •  ?iliozuch (Iliosuchus)
  • Dilong
  • eotyran (Eotyrannus)
  • stoksozaur (Stokesosaurus)
  • alektrozaur (Alectrosaurus)
  • dryptozaur (Dryptosaurus)
  • Bistahieversor
  • Raptorex (= Tarbosaurus?)
  • Xiongguanlong
  • Rodzina Proceratosauridae
  • proceratozaur (Proceratosaurus)
  • Guanlong
  • Kileskus
  • Sinotyrannus
  • Rodzina tyranozaury (Tyrannosauridae)
  • Podrodzina Albertosaurinae
  • gorgozaur (Gorgosaurus)
  • albertozaur (Albertosaurus)
  • Podrodzina Tyrannosaurinae
  •  ?alioram (Alioramus)
  •  ?nanotyran (Nanotyrannus)
  • Zhuchengtyrannus
  • Teratophoneus
  • daspletozaur (Daspletosaurus)
  • tarbozaur (Tarbosaurus)
  • tyranozaur (Tyrannosaurus)
  • Kladogram Tyrannosauroidea według Brusattego i współpracowników (2010)

    Przypisy

    1. Oliver W. M. Rauhut, Angela C. Milner, Scott Moore-Fay. Cranial osteology and phylogenetic position of the theropod dinosaur Proceratosaurus bradleyi (Woodward, 1910) from the Middle Jurassic of England. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 158 (1), s. 155–195, 2010. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2009.00591.x (ang.). 
    2. Paul C. Sereno, Stephen L. Brusatte. Comparative assessment of tyrannosaurid interrelationships. „Journal of Systematic Palaeontology”. 7 (4), s. 455–470, 2009. DOI: 10.1017/S1477201909990034 (ang.). 
    3. Thomas R. Holtz, Jr: Tyrannosauroidea. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 111–136. ISBN 0-520-24209-2.
    4. Stephen L. Brusatte, Thomas D. Carr, Gregory M. Erickson, Gabe S. Bever i Mark A. Norell. A long-snouted, multihorned tyrannosaurid from the Late Cretaceous of Mongolia. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 106 (41), s. 17261–17266, 2009. DOI: 10.1073/pnas.0906911106 (ang.). 
    5. Paul C. Sereno, Tan Lin, Stephen L. Brusatte, Henry J. Kriegstein, Zhao Xijin, Karen Cloward. Tyrannosaurid skeletal design first evolved at small body size. „Science”. 326 (5951), s. 418–422, 2009. DOI: 10.1126/science.1177428 (ang.). 
    6. Roger B. J. Benson, Paul M. Barrett, Tom H. Rich, Pat Vickers-Rich. A southern tyrant reptile. „Science”. 327 (5973), s. 1613, 2010. DOI: 10.1126/science.1187456 (ang.). 
    7. Matthew C. Herne, Jay P. Nair, Steven W. Salisbury. Comment on "A southern tyrant reptile". „Science”. 329 (5995), s. 1013, 2010. DOI: 10.1126/science.1190100 (ang.). 
    8. Roger B. J. Benson, Paul M. Barrett, Tom H. Rich, Patricia Vickers-Rich, David Pickering, Timothy Holland. Response to comment on "A southern tyrant reptile". „Science”. 329 (5995), s. 1013, 2010. DOI: 10.1126/science.1190195 (ang.). 
    9. Roger B. J. Benson, Thomas H. Rich, Patricia Vickers-Rich i Mike Hall. Theropod Fauna from Southern Australia Indicates High Polar Diversity and Climate-Driven Dinosaur Provinciality. „PLoS ONE”. 7 (5), s. e37122, 2012. DOI: 10.1371/journal.pone.0037122 (ang.). 
    10. Denver W. Fowler, Holly N. Woodward, Elizabeth A. Freedman, Peter L. Larson i John R. Horner. Reanalysis of “Raptorex kriegsteini”: A Juvenile Tyrannosaurid Dinosaur from Mongolia. „PLoS ONE”. 6 (6), s. e21376, 2011. DOI: 10.1371/journal.pone.0021376 (ang.). 
    11. Stephen L. Brusatte, Mark A. Norell, Thomas D. Carr, Gregory M. Erickson, John R. Hutchinson, Amy M. Balanoff, Gabe S. Bever, Jonah N. Choiniere, Peter J. Makovicky, Xu Xing. Tyrannosaur paleobiology: new research on ancient exemplar organisms. „Science”. 329 (5998), s. 1481–1485, 2010. DOI: 10.1126/science.1193304 (ang.). 
    12. Thomas D. Carr, Thomas E. Williamson, Brooks B. Britt, Ken Stadtman. Evidence for high taxonomic and morphologic tyrannosauroid diversity in the Late Cretaceous (Late Campanian) of the American Southwest and a new short-skulled tyrannosaurid from the Kaiparowits formation of Utah. „Naturwissenschaften”. 98 (3), s. 241–246, 2011. DOI: 10.1007/s00114-011-0762-7 (ang.). 

    Linki zewnętrzne[]

  • Tyrannosauroidea na dinozaury.com
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ewolucja (łac. evolutio – rozwinięcie, rozwój) – ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników (genotypów) z bieżącej populacji. Wraz z nowymi mutacjami wpływa to w sposób ciągły na bieżącą pulę genową populacji, a przez to w każdym momencie kształtuje jej przeciętny fenotyp. Zależnie od siły doboru oraz szybkości wymiany pokoleń, po krótszym lub dłuższym czasie, w stosunku do stanu populacji wyjściowej powstają tak duże różnice, że można mówić o odrębnych gatunkach.
    Celurozaury (Coelurosauria) – grupa teropodów definiowana filogenetycznie jako wszystkie te gatunki, które są bliższe ptakom niż karnozaurom. Należą do niej między innymi tyranozauroidy, dromeozaury, ornitomimozaury i ptaki. Dzisiaj występuje tylko jedna grupa celurozaurów – ptaki.
    Xiongguanlong – rodzaj teropoda z grupy tyranozauroidów (Tyrannosauroidea) żyjącego we wczesnej kredzie na obecnych terenach Azji. Został opisany przez Li i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet odkryty w datowanych na apt-alb osadach grupy Xinminpu na północy prowincji Gansu w zachodnich Chinach. Xiongguanlong zdaje się być zarówno morfologicznie, stratygraficznie, jak i filogenetycznie ogniwem pośrednim pomiędzy niewielkimi tyranozauroidami żyjącymi w barremie a tyranozaurydami z późnej kredy, należącymi do największych teropodów wszech czasów.
    Paul Sereno (ur. 11 października 1957 w Aurorze w stanie Illinois w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog, wykładowca w University of Chicago, współpracownik National Geographic. Jego specjalnością są dinozaury – odkrył i opisał wiele nowych rodzajów, m.in.: afrowenatora, deltadroma, jobarię, suchomima i eoraptora – jednego z dwóch najwcześniejszych znanych dinozaurów. Podczas wykopalisk prowadzonych w północnej Afryce, m.in. w Nigrze, odnalazł niemal kompletny szkielet sarkozucha i pierwszą dobrze zachowaną czaszkę karcharodontozaura, na podstawie której opisał nowy gatunek – Carcharodontosaurus iguidensis. 14 sierpnia 2008 ogłoszono, że w październiku 2000 Sereno odnalazł na Saharze duże cmentarzysko, które wraz z archeologami badał przez osiem lat. Prowadził również prace w Ameryce Południowej.
    Dilong (Dilong paradoxus) – dinozaur z nadrodziny tyranozauroidów. Jego nazwa oznacza "cesarskiego paradoksalnego smoka".
    Bistahieversor – rodzaj tyranozauroida żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Został opisany w 2010 roku przez Thomasa Carra i Thomasa Williamsona w oparciu o połączone stawowo czaszkę i szkielet dorosłego osobnika (NMMNH P-27469) odkryte w datowanych na górny kampan osadach formacji Kirtland w Bisti/De-Na-Zin na północnym zachodzie stanu Nowy Meksyk. Do rodzaju Bistahieversor przypisano również inne szczątki, w tym niekompletną czaszkę i szkielet osobnika młodocianego, odnalezione w Nowym Meksyku. Niektóre spośród tych skamieniałości Lehman i Carpenter początkowo uznali za należące prawdopodobnie do przedstawicieli gatunku Aublysodon mirandus. Według Carra i Williamsona (2000) reprezentowały one gatunek z rodzaju Daspletosaurus. W 2004 roku autorzy stwierdzili, że reprezentują one nowy rodzaj tyranozauroida, jednak wówczas nie nadali mu nazwy. Zasięg występowania daspletozaura prawdopodobnie nie sięgał na południe dalej niż obecne tereny Montany, więc Bistahieversor jest jedynym znanym późnokampańskim tyranozauroidem z Nowego Meksyku.
    Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.

    Reklama