• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tymofiej Cieciura

    Przeczytaj także...
    Wojna polsko-rosyjska 1654–1667 wybuchła w konsekwencji powstania Chmielnickiego i zawarcia ugody perejasławskiej. Trwała z przerwami (patrz rozejm w Niemieży na półtora roku) do 1667 kiedy działania wojenne zostały zakończone rozejmem andruszowskim. Stan wojny między Rzecząpospolitą a Carstwem Rosyjskim został zniesiony przez zawarcie traktatu pokojowego w 1686.Bitwa pod Cudnowem została stoczona w dniach 14 października - 2 listopada koło 1660 Cudnowa na żytomierszczyźnie pomiędzy wojskami Rzeczypospolitej i Rosji. Była jedną z batalii wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667. Wygrana przez Polaków.
    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

    Tymofiej Cieciura (Ciciura) (zm. po 1669) – kozak zaporoski, pułkownik perejsławski, hetman nakaźny lewobrzeżnej Ukrainy.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Data urodzenia i pochodzenie społeczne nieznane. Był długoletnim członkiem rady kozackiej, należał do grona najbliższych współpracowników Bohdana Chmielnickiego, był jego osobistym doradcą. Analfabeta i Człek niespokojny i bezbożny. Po śmierci Chmielnickiego należał do zwolenników hetmana Wyhowskiego, pod którego komendą wziął udział w wojnie z polsko-rosyjskiej. W kampanii roku 1658 w marcu walczył w bitwie pod Dykańką, szczególnie odznaczył się w maju, podczas obleżenia Połtawy. Wyhowski wykorzystywał także jego zdolności dyplomatyczne, m.in. prowadził rozmowy z posłem carskim B.Kikinem. W lutym i marcu 1659 wziął udział w wyprawie Wyhowskiego przeciwko wojskom rosyjskim dowodzonym przez Romodonawskiego i Trubeckiego. Był uczestnikiem obleżenia Mirhorodu i Łochwicy i bitwy pod tym miastem.

    Nobilitacja (z łac.), poza popularnym znaczeniem słownikowym – uszlachcenie, czyli przejście do stanu szlacheckiego osoby (szlachectwo osobiste) lub osoby i jej rodziny (szlachectwo dziedziczne), niemających dotąd tytułu szlacheckiego. Nobilitacji dokonywała osoba panująca, panujący nadawał także danej rodzinie herb. Często uszlachceniu towarzyszyła też adopcja do istniejącego rodu heraldycznego. W Polsce niechęć szlachty do nadmiernego rozszerzania stanu szlacheckiego spowodowała od końca XVI wieku zanik automatycznej nobilitacji królewskiej na prośbę przez adoptującego, również ograniczyła nobilitacje królewskie. W obu przypadkach wymagana była początkowo wiedza, a później i zgoda Sejmu Rzeczypospolitej. Niektórzy polscy władcy (m.in. Stanisław Leszczyński, Stanisław August Poniatowski) obchodzili te ograniczenia, stosując tzw. nobilitacje sekretne, bez potwierdzenia sejmowego. Taka nobilitacja nie dawała faktycznie żadnych prerogatyw polskiego szlachectwa, i była stosowana głównie wobec cudzoziemców. Bez zgody sejmu niektórzy królowie nadawali także szlachectwo osobiste, bez prawa dziedziczenia, nadając tytuł Kawalera Złotej Ostrogi. Nobilitacje, także te sekretne, stanowiły często sposób zasilenia skarbca monarszego lub zjednania stronników. Dlatego m.in. prawo do nobilitacji uzurpowali sobie także np. biskupi krakowscy, jako książęta siewierscy.Bohdan Zenobi Chmielnicki (ukr. Богдан Теодор Зиновій Хмельницький, ur. 1595 najprawdopodobniej w Czehryniu koło Kijowa, zm. 6 sierpnia 1657 w Czehryniu, pochowany w Subotowie) – hetman zaporoski, przywódca powstania kozackiego przeciwko Rzeczypospolitej w latach 1648-1654, bohater narodowy Ukrainy.

    W czasie sejmu 1659 został nobiltowany za: rycerskie odwagi godne respektu i słusznej nagrody przypuszczony do szlacheckiego w tej Rzeczypospolitej klejnotu i wszystkich wolności.

    W połowie 1659 niewątpliwie pod wpływem Rosji, która wykorzystała jego osobiste ambicje, stanął na czele przeciwników Wyhowskiego, stając się głównym pretendentem do buławy hetmańskiej. Szczególnie aktywnie zaczął działać przeciw Wyhowskiemu w ostatnich dniach sierpnia 1659 w Perejasławiu, otwarcie buntując się przeciw Rzeczypospolitej. Stanął na czele czerni występując przeciw unii hadziackiej. Po rzezi polskiego garnizonu w Niżynie zbuntowało się niemal całe Zadnieprze, zabito m.in. Jerzego Niemirycza i zamordowano w okrutny sposób Daniela Wyhowskiego, brata hetmana. Pod wpływem tych wydarzeń i w obawie przed wybuchem wojny domowej Wyhowski ustąpił. Za zorganizowanie buntu Cieciura został mianowany przez cara hetmanem nakaźnym Ukrainy lewobrzeżnej oraz otrzymał kilkadziesiąt skór sobolich i kilkaset rubli.

    Irklijiw (ukr. Іркліїв) – wieś na Ukrainie, w obwodzie czerkaskim, w rejonie czornobajiwskim. W 2001 roku liczyła 2309 mieszkańców.Analfabetyzm (gr. αναλφαβετος nieznający liter) – w rozumieniu potocznym, brak umiejętności pisania i czytania oraz wykonywania czterech podstawowych działań matematycznych u osób dorosłych, tj. według kryteriów UNESCO – powyżej 15. roku życia. Osoby nie posiadające takiej umiejętności nazywane są "analfabetami". Procesem zmniejszającym analfabetyzm jest alfabetyzacja.

    Gdy po dymisji Wyhowskiego rada kozacka wybrała hetmanem zaporoskim Jerzego Chmielnickiego, Cieciura niewłasnoręcznie, sygnował wybór nowego hetmana oraz złożył przysięgę wierności. Mimo to nie przestawał być stronnikiem i współpracownikiem dworu moskiewskiego. Pod wpływem Cieciury młody Chmielnicki zmienił front i oddał się pod opiekę cara rosyjskiego.

    Łochwica (ukr. Лохвиця, trb. Łochwycia) – miasto na Ukrainie w obwodzie połtawskim, siedziba władz rejonu łochwickiego, liczy 12 tys. mieszkańców (2006). Ośrodek przemysłu spożywczego.Unia hadziacka – zawarta 16 września 1658 roku w Hadziaczu umowa między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Kozackim Wojskiem Zaporoskim, reprezentowanym przez hetmana kozackiego Iwana Wyhowskiego.

    W 1660 Cieciura doradzał Szeremietiewowi w przygotowaniu wyprawy cudnowskiej, był członkiem wojennej rady rosyjskiej, współautorem planu działań wojennych przeciw Rzeczypospolitej. Podczas narady rosyjskich dowódców w Wasilkowie, przeforsował koncepcję działań zaczepnych przeciw wojskom koronnym. W czasie tej kampanii dowodził korpusem jazdy (20 000), w którego skład wchodziło 6 pułków kozackich. 11 września 1660, gdy prowadził kilkuset osobową awangardę wojsk rosyjskich został zaatakowany przez 2-tysięczny oddział sprzymierzonych z Rzecząpospolitą Tatarów, mimo ciężkich strat zdołał zorganizować tabor i silnym ogniem z broni palnej zmusił ordyńców do odwrotu.

    Perejasław Chmielnicki, do 1943 Perejasław, ukr. Переяслав-Хмельницький, trb. Perejasław-Chmelnyćkyj – miasto rejonowe na Ukrainie, niedaleko Kijowa, nad rzeką Trubecz (dopływem Dniepru), 31 tys. mieszkańców (2004), liczne zabytki cerkiewne i cytadela. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.Wasyl Borysowicz Szeremietiew (ros. Василий Борисович Шереметев) (ur. 1622 – zm. 13 listopada 1682) – wódz naczelny armii rosyjskiej w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667.

    W czasie bitwy pod Cudnowem w porozumieniu z Jerzym Chmielnickim i Doroszenką przeszedł z częścią wojsk kozackich na stronę króla polskiego, na skutek nieporozumień stoczył bój z nie uprzedzonymi o jego zamiarach Tatarmi. Został potem oskarżony o złe przygotowanie wyprowadzenia wojsk zaporoskich z obozu rosyjskiego, aresztowano go i osadzono w Krakowie. W 1661, dzięki interwencji hetmanów koronnych Rewery Potockiego i Jerzego Lubomirskiego odzyskał wolność oraz darowanie win.

    Jerzy Niemirycz herbu Klamry (ur. w 1612 w Owruczu, zm. w 1659) – podkomorzy kijowski, kanclerz ruski (1658), polityk Rzeczypospolitej Obojga Narodów pochodzenia ruskiego, jeden z najbardziej wpływowych arian Rzeczypospolitej. Bronił praw innowierców i żądał odrębnego statusu dla ziem ruskich w ramach Rzeczypospolitej.Tomsk (ros. Томск) – miasto w Rosji, położone na Nizinie Zachodniosyberyjskiej nad rzeką Tom (dopływ Obu), 70 km od jej ujścia do Obu, liczące 483,8 tys. mieszkańców (2002). Miasto jest ważnym ośrodkiem naukowym w którym istnieje 7 szkół wyższych, w tym najstarsza uczelnia Syberii, Uniwersytet Tomski założony w 1878 roku, ośrodkiem przemysłu spożywczego, drzewnego, elektromaszynowego i chemicznego.

    Po powrocie na Ukrainę wziął udział w wyprawie Chmielnickiego na Zadnieprze. W listopadzie 1661 w Irklejewie dostał się do niewoli rosyjskiej, skąd trafił do Moskwy. W tym czasie rozpowszechniano na Ukrainie wieść jakoby zginął tam okrutną śmiercią w 1662. Jednak został skazany na katorgę i resztę życia spędził w Tomsku na Syberii. Żył jeszcze w 1669.

    Jerzy Chmielnicki herbu Abdank (ur. 1641, zm. 1685) – hetman prawobrzeżnej Ukrainy w latach 1659-1663 i hetman z nadania sułtana Mehmeda IV w latach 1677-1681.Jerzy Sebastian Lubomirski hrabia na Wiśniczu i Jarosławiu herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 20 stycznia 1616 w Wiśniczu, zm. 31 stycznia 1667 we Wrocławiu) – hetman polny koronny od 1657 roku, marszałek nadworny koronny od 1650 roku, marszałek wielki koronny od 1649, wicemarszałekTrybunału Koronnego w 1641 i 1645 roku, starosta perejasławski w latach 1660-1667, kazimierski w latach 1656-1667, olsztyński w latach 1654-1667, przemyski w 1652 roku, starosta krakowski w latach 1646-1664, starosta chmielnicki w latach 1645-1665, sądecki w latach 1637-1646, grybowski w latach 1636-1663, lipnicki w latach 1622-1663, dobczycki w latach 1622-1649.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Eugieniusz Latacz, Cieciura Timofiej, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Nakładem Polskiej Akademji Umiejętności, Kraków 1938, tom IV, s.40-41.




  • Warto wiedzieć że... beta

    Stanisław Potocki herbu Pilawa, przydomek Rewera (ur. w 1589 w Podhajcach, zm. 27 lutego 1667 we Lwowie) – polski hetman wielki koronny od 1654, hetman polny koronny od 1652, wojewoda krakowski od 1658, wojewoda kijowski od 1655, wojewoda podolski od 1636, wojewoda bracławski od 1631, kasztelan kamieniecki od 1628, podkomorzy podolski od 1621, starosta halicki, radomski, krasnostawski, barski, grodecki, kołomyjski, mościcki, drahimski, latyczowski i doliński, starosta medycki w 1659 roku, starosta sokalski w 1655 roku, starosta robczycki w 1659 roku.
    Polski Słownik Biograficzny (PSB) – wielotomowa publikacja mająca na celu gromadzenie biografii zasłużonych, nieżyjących już osób związanych z Polską (również z Wielkim Księstwem Litewskim, z Rzecząpospolitą Obojga Narodów i ich lennami), mieszkających czy działających w kraju i za granicą – od czasów legendarnego Popiela począwszy, aż do roku 2000.
    Ukraina Lewobrzeżna (Lewobrzeże) (ukr. Лівобережна Україна), Zadnieprze – kraina historyczna, część Ukrainy Naddnieprzańskiej leżąca na lewym (wschodnim) brzegu Dniepru.
    Aleksy Nikitycz Trubecki (ros. Алексей Никитич Трубецкой) herbu Pogoń Litewska (ur. 17 marca 1600?, zm. 1680) – ostatni książę Księstwa Trubeckiego w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1634–1645) i później w granicach Rosji (1660-1672), ojciec chrzestny cara Piotra I.
    Połtawa (ukr. Полтава) - miasto w środkowo-wschodniej części Ukrainy, nad Worskłą. Stolica obwodu połtawskiego.
    Dykańka (ukr. Диканька) – osiedle typu miejskiego w obwodzie połtawskim na Ukrainie, siedziba władz rejonu dykańskiego.
    Petro Doroszenko, Piotr Doroszenko, (ukr. Петро Дорошенко, zwany Doroszem; ur. w 1627 roku w Czehryniu, zm. 19 listopada 1698 w Czehryniu) – absolwent prawosławnej szkoły średniej w Kijowie (tzw. „Ateneum Mohylańskiego”). W latach 1665-1676 był hetmanem Ukrainy Prawobrzeżnej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.207 sek.