• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Twierdzenie naukowe

    Przeczytaj także...
    Józef Franciszek Emanuel Bocheński (ur. 30 sierpnia 1902 w Czuszowie, zm. 8 lutego 1995 we Fryburgu) – logik, historyk logiki i filozof, sowietolog, dominikanin (imię zakonne: Innocenty Maria, inne formy imion: Józef M., Józef Maria), katolicki prezbiter, rektor Uniwersytetu we Fryburgu (1964 - 1966).Thomas Samuel Kuhn (ur. 18 lipca 1922 w Cincinnati, zm. 17 czerwca 1996 w Cambridge) – amerykański badacz nauki, twórca pojęcia paradygmatu naukowego.
    Kazimierz Ajdukiewicz (ur. 12 grudnia 1890 w Tarnopolu, zm. 12 kwietnia 1963 w Warszawie) – polski filozof i logik, reprezentant szkoły lwowsko-warszawskiej, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

    Twierdzenie naukowe – zdanie oznajmiające spełniające następujące warunki:

  • można wobec niego sformułować kryteria pozwalające na eksperymentalne, obserwacyjne lub logiczne ich obalenie (falsyfikowalne według zasad Karla R. Poppera),
  • istnieją reguły jego odczytania, które ograniczają do skończoności liczbę ich interpretacji (kryterium precyzji Józefa Bocheńskiego),
  • odnosi się do empirycznie doświadczalnej lub logicznie definiowanej rzeczywistości (tzw. widły Hume’a),
  • jest elementem zbioru twierdzeń paradygmatu wyjaśniającego rzeczywistość i pozwalającego na przewidywanie jej przyszłych stanów (koncepcja nauki normalnej T. S. Kuhna),
  • twierdzenie będące najprostszym z możliwych opisów świata (tzw. Brzytwa Ockhama).
  • Podział twierdzeń naukowych w tradycji Immanuela Kanta[]

    Zdanie analityczne – jego wartość logiczną (prawdę lub fałsz) można wykazać na podstawie analizy użytych w nim wyrażeń i któremu nie można zaprzeczyć bez naruszania reguł obowiązujących w danym języku. Według Ajdukiewicza zdaniu analitycznemu można zaprzeczyć, pod warunkiem, że zwiąże się je z innym znaczeniem aniżeli to, które na gruncie danego języka posiada, np. Szwagier to mąż mojej siostry, 2+2=4, Nieprawda, że Poznań jest i nie jest portem morskim.

    Zdanie syntetyczne, zdanie empiryczne (ang. synthetic sentence, niem. synthetische Satz) – uznawane za prawdziwe na podstawie doświadczenia: bezpośrednio, jak zdania obserwacyjne, sprawozdawcze, lub pośrednio, jak prawa i hipotezy, uzasadniane za pomocą zdań obserwacyjnych.Sir Karl Raimund Popper (ur. 28 lipca 1902 w Wiedniu, zm. 17 września 1994 w Londynie) – filozof specjalizujący się w filozofii nauki i filozofii społeczno-politycznej. Jego system filozoficzny został przez niego samego nazwany racjonalizmem krytycznym, który on sam uważał za kontynuację filozofii Immanuela Kanta. Sformułował zasadę falsyfikowalności jako kryterium naukowości (popperyzm) oraz koncepcję społeczeństwa otwartego, będącego swoistym rozwinięciem koncepcji demokracji Johna Locke’a i Johna Stuarta Milla.

    Zdanie syntetyczne – jego wartość logiczna (prawda lub fałsz) nie może być ustalona bez odwoływania się do rzeczywistości.

    1. zdanie empiryczne – intersubiektywnie kontrolowalne (badacze zajmujący się daną dziedziną naukową są je w stanie niezależnie od siebie sprawdzić) i intersubiektywnie komunikowalne (kiedy występuje tożsamość języka wśród reprezentantów danej dyscypliny naukowej)
      1. jednostkowe – dotyczy jednostkowych zjawisk i procesów
      2. atomowe – np. Kraków jest portem morskim, Homer istniał naprawdę
      3. molekularne – suma logiczna zdań np. Nieprawda, że Kraków jest portem morskim, Paweł i Gaweł w jednym stali domku
      4. szczegółowe (egzystencjalne) – rozpoczyna się jawnym lub ukrytym zwrotem egzystencjalnie kwantyfikującym (niektóry, niektórzy, pewny pewien) np. Są tacy Polacy, którzy są bogaci → Niektórzy Polacy są bogaci
      5. ogólne – zawieraje, jawny lub ukryty, zwrot kwantyfikujący generalnie (każdy, wszelki, zawsze, dowolny)
      6. enumeracyjnie ogólne – posiada imiona własne lub inne ograniczenia czasowo-przestrzenne. np. Wszystkie kraje skandynawskie w XX w. były monarchiami konstytucyjnymi
      7. ściśle ogólne – twierdzenie tak sformułowane, że nie można rozstrzygnąć, czy dotyczy ono skończonej liczby przypadków, czy też nie i czy te przypadki są w zamkniętym obszarze czaso-przestrzennym, czy też nie. np. Jabłka rosną na drzewach, Wraz ze wzrostem płac maleją wydatki na żywność
    2. aksjologiczne (oceny i normy)
      1. ocena – orzeka o pewnych obiektach lub ich stanach, że są wartościowe
      2. właściwa – ma charakter autoteliczny (nie wymaga odniesienia do rzeczywistości) np. Zosia jest śliczna
      3. instrumentalna (utylitarna) – pewien stan rzeczy jest oceniany ze względu na jego następstwa. np. Aspiryna jest dobra na przeziębienia
      4. norma – zawiera nakazy lub zakazy postępowania
      5. właściwa – pokazuje cel, a nie środki potrzebne do jego osiągnięcia. np. Zakaz wjazdu
      6. instrumentalna (utylitarna) – pokazuje cel, jak i drogę niezbędną do jego realizacji. np. Pij mleko – będziesz wielki

    Bibliografia[]

  • Józef M. Bocheński, Współczesne metody myślenia, Wydawnictwo W Drodze, 1992.
  • Thomas S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tł. Helena Ostromęcka, Warszawa 1968.
  • Karl R. Popper, Logika odkrycia naukowego, wyd. I: PWN, Warszawa 1977.
  • Wiktor Werner, Specyfika wiedzy naukowej i historiografia, [w:] Wojciech Wrzosek (red.) Problemy współczesnej metodologii, Epigram, Bydgoszcz 2009, s. 35-44,
  • David Hume (ur. 26 kwietnia/7 maja 1711 w Edynburgu, zm. 25 sierpnia 1776 tamże) – filozof, pisarz i historyk urodzony w Szkocji, wychowany w Anglii, żyjący we Francji i w Anglii.Brzytwa Ockhama (nazywana także zasadą ekonomii lub zasadą ekonomii myślenia) – zasada, zgodnie z którą w wyjaśnianiu zjawisk należy dążyć do prostoty, wybierając takie wyjaśnienia, które opierają się na jak najmniejszej liczbie założeń i pojęć. Tradycyjnie wiązana jest z nazwiskiem Williama Ockhama.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Paradygmat − w rozumieniu wprowadzonym przez filozofa Thomasa Kuhna w książce Struktura rewolucji naukowych (The Structure of Scientific Revolutions) opublikowanej w 1962 roku – to zbiór pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki. Teorii i pojęć tworzących paradygmat raczej się nie kwestionuje, przynajmniej do czasu kiedy paradygmat jest twórczy poznawczo - tzn. za jego pomocą można tworzyć teorie szczegółowe zgodne z danymi doświadczalnymi (historycznymi), którymi zajmuje się dana nauka.

    Reklama