• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Twierdza Poznań



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Kaponiera – przykryta budowla fortyfikacyjna o różnej konstrukcji, wykorzystywana do prowadzenia ostrzału skrzydłowego lub skośnego w dwóch różnych kierunkach.Most – rodzaj przeprawy w postaci budowli inżynierskiej, której konstrukcja pozwala na pokonanie przeszkody wodnej (rzeki, jeziora, zatoki, morskiej cieśniny itp.)

    Twierdza Poznań (niem. Festung Posen) – zbiór fortyfikacji zbudowanych na terenie miasta Poznań w XIX i na początku XX w., jeden z największych tego typu systemów w Europie. W skład twierdzy wchodziły dwa rejony: twierdza poligonalna (rozciągająca się wzdłuż ścisłego centrum miasta) oraz twierdza fortowa – 18 fortów + szereg obiektów wspomagających umieszczonych w pierścieniu o średnicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Fortyfikacje twierdzy poligonalnej zostały rozebrane w XIX w., natomiast twierdza fortowa jest w większości zachowana a obiekty są własnością miasta lub zajmowane są przez prywatne firmy.

    Kazimierz Antoni Dzierżanowski (ur. 24 października 1872 w Hałuszczyńcach, w powiecie skałackim, zm. prawd. w maju 1940 na Ukrainie) – podpułkownik artylerii Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego.Ładunek miotający – ściśle określona ilość wybuchowego materiału miotającego (np. prochu czarnego lub prochu bezdymnego), wykorzystana do oddania strzału (miotania pocisku) z broni palnej.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Plany 1815-1828
  • 1.2 Pierwszy etap budowy twierdzy poligonalnej 1828-1839
  • 1.3 Drugi etap budowy twierdzy poligonalnej 1840-1869
  • 1.4 Zmiana nazw 1864
  • 1.5 Późniejsze modernizacje twierdzy poligonalnej 1865-1910
  • 1.6 Pierwszy etap budowy twierdzy fortowej 1876-1886
  • 1.7 Drugi etap budowy twierdzy fortowej 1887-1896
  • 1.8 Rozbiórka twierdzy poligonalnej 1896-1902
  • 1.9 Modernizacje w latach 1900-1914
  • 1.10 Twierdza Poznań w okresie międzywojennym
  • 2 Fortyfikacje
  • 2.1 Twierdza poligonalna
  • 2.1.1 Fort Winiary (Cytadela)
  • 2.1.2 Wielka Śluza
  • 2.1.3 Fort Roon
  • 2.1.4 Śluza Cybińska
  • 2.1.5 Śluza Katedralna
  • 2.1.6 Fort Prittwitz-Gaffron
  • 2.1.7 Bastion Colomb
  • 2.1.8 Kaponiera Kolejowa
  • 2.2 Twierdza fortowa
  • 2.2.1 Forty główne
  • 2.2.2 Forty pośrednie starego typu
  • 2.2.3 Forty pośrednie nowego typu
  • 3 Stan obecny
  • 3.1 Twierdza pierścieniowa
  • 3.2 Twierdza fortowa
  • 4 Zobacz też
  • 5 Przypisy
  • 6 Bibliografia
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Poznański Szlak Forteczny – szlak turystyczny, biegnący przez kilkadziesiąt obiektów Twierdzy Poznań, które pochodzą z XIX i początku XX wieku.Rondo Kaponiera – rondo znajdujące się na zachód od ścisłego centrum Poznania, stanowiące centralny punkt w sieci komunikacji miejskiej dziennej (głównie tramwajowej) i nocnej. Rondo stanowi element I ramy komunikacyjnej miasta.

    Historia[]

    Plany 1815-1828[]

    Pierwsze pruskie plany ufortyfikowania Poznania pojawiły się już w grudniu 1815 roku. Nalegał na to szczególnie Karl von Grolman. Argumentował, że miasto leży na najkrótszej drodze z granicy prusko-rosyjskiej do Berlina, ponadto na szlaku łączącym Prusy Zachodnie ze Śląskiem (był to węzeł komunikacyjny), zaś obecność twierdzy miała świadczyć o tym, że Prusy za żadną cenę nie odstąpią tak potrzebnych im ziem i jednym uderzeniem zetrą w pył odwieczne intrygi i podstępy Polaków. Wstępny projekt naszkicowany przez Grolmana 9 lipca 1817 zakładał między innymi ufortyfikowanie Wzgórza Winiarskiego oraz okolic kościoła i klasztoru Reformatów. Plan ten trafił następnie w ręce inżyniera V Korpusu Armijnego stacjonującego w Wielkopolsce. Uzupełnił on plan Grolmana o jaz na Warcie, pozwalający wykorzystać rzekę jako część umocnień.

    Moritz Karl Ernst von Prittwitz und Gaffron (ur. 9 lutego 1795 w Krzyżowicach, zm. 21 października 1885 w Berlinie) – pruski generał dywizji (niem. Generalleutnant). W latach 1818-1823 kierował budową Twierdzy Koblencja, projektowanej przez Astera, a od 1824 był jego adiutantem. Od 1828 kierował budową poznańskiej twierdzy zaprojektowanej przez Johanna Brese. W latach 1841-1849 był kierownikiem budowy twierdzy Ulm nad Dunajem.Oborniki – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Oborniki. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

    Budowa miała ruszyć w 1817, jednak do 1827 nie wykonano żadnych prac ze względu na brak funduszy. Wynikało to z obciążenia budżetu przez budowę twierdz w Kolonii i Koblencji. Mimo to nadal rozwijano plany Twierdzy Poznań. W 1823 Grolman dodał do niego ciągły pas umocnień otaczający lewobrzeżne miasto uzupełniony dziełami fortyfikacyjnymi wysuniętymi o 500-1000 m od głównej linii umocnień.

    Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.Ulica Święty Marcin – ulica w Poznaniu w obrębie osiedla samorządowego Stare Miasto. Przebiega w przybliżeniu równoleżnikowo pomiędzy pl. Wiosny Ludów na wschodzie i Mostem Uniwersyteckim na zachodzie. W przebiegu ulicy zaznaczają się dwa wyraźnie odrębne odcinki: wschodni który jest węższy oraz szeroki (dwujezdniowy) i reprezentacyjny zachodni. Granicę między nimi wyznacza kościół św. Marcina.

    W 1827 opracowanie szczegółowego planu Twierdzy powierzono Johannowi Brese, pracującemu wówczas w wydziale inżynieryjnym Ministerstwa Wojny. Jego plan z 23 marca 1828 uwzględniał już wszystkie elementy późniejszej twierdzy: duży fort na Wzgórzu Winiarskim (Cytadelę), umocnienia na Ostrowie Tumskim i prawym brzegu oraz lewobrzeżny, poligonalny rdzeń otaczający miasto. Plan ten przedstawiono gen. Gustawowi von Rauchowi, głównemu inspektorowi twierdz i szefowi Korpusu Inżynierów i Pionierów, który go zatwierdził. Następnie gen. Karl von Hake przedstawił projekt Fryderykowi Wilhelmowi III, który go wstępnie zatwierdził, lecz odesłał do dopracowania Rauchowi.

    Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.Karol Marcinkowski (ur. 23 czerwca 1800 w Poznaniu, zm. 6 listopada 1846 w Dąbrówce Ludomskiej) – wielkopolski lekarz, społecznik, filantrop, inicjator budowy Bazaru w Poznaniu.

    18 czerwca 1828 komisja Raucha, w skład której weszli jeszcze generałowie Reiche i Liebenroth, majorzy Borke i Brese oraz kpt. Prittwitz, uzgodniła proponowane przez króla zmiany, które następnie uzupełnił jeszcze sam Rauch (to pod jego wpływem usunięto proponowane przez Grolmana umocnienia przed główną linią twierdzy). Fryderyk Wilhelm ostatecznie plan zaaprobował 14 sierpnia 1828 roku, a następnie przesłał go Hakemu, polecając rozpocząć budowę od fortu na Wzgórzu Winiarskim oraz jazów na Warcie i Wierzbaku.

    Powstanie wielkopolskie – powstanie polskich mieszkańców Prowincji Poznańskiej przeciwko Rzeszy Niemieckiej wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.Obrzycko (niem. Obersitzko) – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone przy ujściu rzeki Samy do Warty. Miasto jest także siedzibą gminy wiejskiej Obrzycko.

    Pierwszy etap budowy twierdzy poligonalnej 1828-1839[]

    14 marca 1828 uczestniczący w pracach komisji Raucha kpt. Moritz von Prittwitz został mianowany kierownikiem budowy Twierdzy Poznań. W maju rozpoczął wraz z pięcioma podległymi mu oficerami wytyczanie narysu pierwszych umocnień – obronnych koszar w forcie na Wzgórzu Winiarskim (późniejszego śródszańca – Kernwerk). Prace nad budową rozpoczęto 23 czerwca 1828, a 21 lutego 1829 zatwierdzono szczegółowy plan całego fortu autorstwa Bresego. Nieco później zaczęto także wznoszenie umocnień na północ od katedry oraz w południowo-zachodniej części umocnień rdzenia głównego. W tym celu do Poznania przeniesiono z Głogowa całość 5. Oddziału Pionierów, którego część stacjonowała w mieście już od 1820 roku, jednak ze względu na braki finansowe prace nad rdzeniem utknęły w martwym punkcie. Wybuch powstania listopadowego sprawił, że niewykończoną twierdzę prowizorycznie przystosowano do obrony.

    Brama Poznania ICHOT, wcześniej ICHOT (Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego) - placówka w Poznaniu (w budowie), mająca zajmować się prezentowaniem historii Ostrowa Tumskiego. Znajduje się na Śródce w pobliżu mostu Jordana, jest połączona z Ostrowem Tumski kładką przebiegającą na rzeką Cybiną do zachodniego zachowanego przyczółku Śluzy Katedralnej. Z założenia oprócz funkcji edukacyjnych miał (w ramach rewitalizacji) przyciągnąć turystów w tą część Poznania. Jest elementem Traktu Królewsko-Cesarskiego. Zwiedzanie centrum ma być z założenia wstępem do pobytu na Ostrowie Tumskim.Poznański Szybki Tramwaj (także PST, potocznie pestka) – liczący 8,1 km długości odcinek bezkolizyjnej, ułożonej w wykopie oraz na estakadzie trasy tramwajowej, wyposażonej w rozjazdy umożliwiające przejazd między sąsiednimi torami i przystanki przypominające dworce kolejowe. Wszystko to pozwala na jazdę z prędkością 70 km/h. Linia powstała jako alternatywa dla znacznie droższego metra. Obsługiwana przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne.

    W latach 1829-1832 wznoszono połączony z fortem na Wzgórzu Winiarskim (prawdopodobnie w 1830 otrzymał on nazwę Fort Winiary) jaz, będący jednocześnie mostem, przecinający Wartę. Otrzymał on nazwę Wielkiej Śluzy (Große Schleuse), a na jej wschodnim końcu niewielki fort – Przyczółek Mostowy (Brückenkopf), jednocześnie przesunięto w tym miejscu główne koryto Warty na zachód (miało to miejsce w październiku 1832). Dotychczasowe koryto zamknięto stałym jazem przelewowym (Große Überfall), który był połączony z 11-przęsłowym mostem obronnym.

    Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Poczdamie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.Działo – broń palna kalibru co najmniej 20 mm. Z wyjątkiem polskiego najcięższego karabinu maszynowego typu Nkm wz. 38FK każda broń automatyczna kalibru 20 mm jest nazywana działem.

    Pomimo że prace przy Forcie Winiary nie posuwały się szybko, już 10 października 1829 wyznaczono pas ograniczeń w zabudowie cywilnej na przedpolu przyszłej Cytadeli. W maju i czerwcu 1830 przeniesiono na północ dwie wsie Winiary, oraz zlikwidowano folwark Bonin. W końcu 1830 ukończono budowę redut I i III Fortu Winiary (znajdowały się w szyi fortu). W 1832 ukończono Śródszaniec fortu (Kernwerk), rozpoczynając jednocześnie budowę czołową i barków fortu (Obwód, Wielki Obwód, Enceiente) oraz szyję Fortu Winiary. 29 czerwca 1834 2. batalion 18. Pułku Piechoty obsadził niewykończony jeszcze fort, zaś w październiku i grudniu Kernwerk został obsadzony przez dwa bataliony 6. Pułku Piechoty. W tym samym okresie mianowano pierwszego komendanta Twierdzy Poznań – gen. Hoffmana.

    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Lech – legendarny protoplasta Polaków, jeden z trzech braci-założycieli państw słowiańskich. Twórca państwa Polan oraz ich stolicy – Gniezna. Brat Czecha i Rusa. Tradycja przypisuje mu stworzenie nazwy pierwszej stolicy Polski i określenie godła państwa – Orła Białego. Legenda o nim pojawiła się m.in. w czeskiej kronice Dalimila i polskiej Kronice wielkopolskiej.

    W latach 1832-1837 zbudowano kolejny jaz, przecinający Wierzbak nazwany Małą Śluzą (Kleine Schleuse), która na północy łączyła się z Fortem Winiary, zaś na południu z kolejnym fortem, nazwanym od znajdującego się w okolicy gotyckiego kościoła, Fortem św. Wojciecha.

    W 1832 na Ostrowie Tumskim, na północ od katedry ukończono będący umocnieniem ziemnym Północny Nadszaniec Katedralny (Nördlicher Dom Cavalier), zaś w latach 1834-1838 zbudowano jaz-most na ramieniu Warty zwanym Cybiną. Otrzymał on nazwę Śluzy Katedralnej (Dom Schleuse). Do Śluzy Katedralnej, na jej wschodnim krańcu, zbudowano ziemną Lunetę Katedralną (Dom Flesche). W 1836 zbudowano przed Lunetą Katedralną przedwał osłaniający również nową drogę komunikacyjną do Lunety.

    Mury miejskie Poznania - zespół budowli obronnych wzniesionych w celu ochrony średniowiecznego miasta lokacyjnego przed ingerencją zewnętrzną.Hermann Joseph Stübben (ur. 10 lutego 1845 w Hülchrath, zm. 8 grudnia 1936 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki urbanista i architekt.

    Prowadzone prace sprawiły, że 1 października 1834 Twierdza Poznań została zakwalifikowana jako twierdza II klasy. W związku z tym uzbrojono ukończony Śródszaniec Fortu Winiary, Przyczółek Mostowy, Fort św. Wojciecha i Północny Nadszaniec Katedralny. W 1838 zakończono budowę rawelinu III, a w 1839 rawelinu IV Fortu Winiary, kończąc jednocześnie budowę Cytadeli. Jednocześnie w latach 1837-1838 zbudowano na południe od Fortu św. Wojciecha ziemny nadszaniec otaczający Wzgórze Świętego Wojciecha wraz z cmentarzem farnym. Otrzymał on nazwę od pobliskich składów, Nadszańca Magazynowego (Magazin Cavalier). Ponadto na Przepadku powstała ziemna Luneta Ceglana (Ziegel Flesche), której nazwa pochodziła od położonej nad Wierzbakiem cegielni. Lunetę Ceglaną, z resztą umocnień łączyła długa szyja.

    Nitroceluloza – mieszanina estrów celulozy i kwasu azotowego(V) – azotanów(V) celulozy, jej ogólny wzór sumaryczny to: [C6H7O2(ONO2)3]n. Do każdej reszty glukozowej dołączone są grupy –NO2 (od jednej do trzech, w zależności od stopnia znitrowania), pochodzące od kwasu azotowego. Maksymalna zawartość azotu w nitrocelulozie wynosi teoretycznie 14,14% (w praktyce zwykle mniej).Fort Ia (Boyen, Krzysztofa Arciszewskiego) (oryg. Zwischenwerk Ia) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Starołęce przy ulicy Warownej.

    Ponadto w pierwszym okresie powstały bramy:

  • Cmentarna (Kirchofs Thor), zlokalizowana przy małej Śluzie, wychodząca na drogę do Obornik
  • Młyńska (Mühl Thor), zlokalizowana przy Forcie św. Wojciecha, wychodząca na drogę wzdłuż Wierzbaka na młyn na Przepadku
  • Szelągowska (Schillings Thor), zlokalizowana przy Wielkiej Śluzie, wychodząca na drogę na Szeląg
  • Bydgoska (Bromberger Thor), zlokalizowana przy Śluzie Katedralnej, wychodząca na drogę na Bydgoszcz
  • Drugi etap budowy twierdzy poligonalnej 1840-1869[]

    Brama Dębińska (Eichwald Thor) na pocztówce z ok. 1890 roku
    Figura Michała Archanioła z 1855 roku, znajdująca się niegdyś w Bramie Dębińskiej autorstwa Ludwiga Stürmera przeniesiona w 1908 na wieżę szkoły przy ul. Słowackiego

    Fryderyk Wilhelm III 16 marca 1839 wydał A.K.O. (Allerhöchte Kabinetts-Ordre) nakazujące przystąpienie do wznowienia przerwanych prac nad lewobrzeżnym rdzeniem (Enceinte) Twierdzy Poznań. Brese przedstawił odpowiedni projekt realizacyjny 1 lutego 1840, a król jednocześnie zatwierdził roczny budżet w wysokości 300 tysięcy talarów. Prace ruszyły w marcu 1840 roku pod kierownictwem Reichela, który zastąpił na stanowisku kierownika budowy Prittwitza (później, w latach 50. zastąpił go Lange.

    Fort Va (Bonin, Ludwika Mierosławskiego) (oryg. Zwischenwerk Va) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Piątkowie przy ulicy Tadeusza Szeligowskiego.Florian Dąbrowski (ur. 6 marca 1798 w Trojanach pod Zgierzem, zm. 2 maja 1848 w Śremie) – polski oficer, uczestnik powstania listopadowego i wielkopolskiego.

    Jako pierwszy zbudowano położony na zachód od drogi na Wildę bastion III, następnie najbardziej wysunięty na zachód bastion V, w 1848 nastąpiła roczna przerwa w budowie związana z powstaniem i Wiosną Ludów. Następnie wzniesiono bastiony: IV, VI i II, a jako ostatni powstał bastion I. Następnie w latach 1860-1861 wybudowano krytą drogę łączącą bastiony, wewnętrzną drogę wałową oraz kilkanaście murowanych blokhauzów. W ten sposób powstał pierścień opasujący miasto, tzw. Rdzeń (Enceinte), który łączył się z istniejącymi dotychczas fortyfikacjami w okolicy Fortu św. Wojciecha. Każdy z sześciu bastionów składał się z dużej kaponiery osłoniętej własnymi wałami połączonych kurtynami z nadszańcami (Cavalier). Fortyfikacje uzupełniała niepołączona z innymi fortyfikacjami kaponiera położona na Grobli, będącej wówczas wyspą, naprzeciwko Chwaliszewa, które również było wówczas wyspą. W nadszańcu bastionu I na Zgniłej Warcie (odnoga oddzielająca wówczas lewy brzeg od Grobli) powstał jaz przelewowy, który regulował poziom wody nie tylko w odnodze rzeki, ale i w fosie, była to tzw. Śluza Grobelna (Graben Schleuse, Grabendamm). Początkowo zbudowano też trzy bramy oraz furtę:

    Linia kolejowa nr 271 – w całości zelektryfikowana dwutorowa linia kolejowa znaczenia państwowego o długości 164,454 km, łącząca stacje: Wrocław Główny z Poznaniem Głównym. Stanowi element Transeuropejskiej Sieci Transportowej (TEN-T) - magistrali E 59 ujętej w umowie międzynarodowej AGC. Linia kolejowa nr 271 jest obecnie jednym z najintensywniej eksploatowanych odcinków infrastruktury zarządzanej przez PKP Polskie Linie Kolejowe.Blokhauz lub blokhaus (niem. Blockhaus; Block - blokada; Haus - dom) – niewielka wojskowa, ufortyfikowana budowla lub schron bojowy ze strzelnicami, służący do samodzielnej obrony z kilku stron.
  • Brama Wildecka (Wilda Thor) – budowana począwszy od 1841 między bastionem III i IV prowadziła na Wildę
  • Brama Berlińska (Berliner Thor) – zbudowana w latach 1843-1850, a następnie poszerzona w okresie pomiędzy 1867-1869 była główną bramą, prowadzącą na zachód w przedłużeniu ul. Święty Marcin, wychodziły przez nią drogi na Berlin, Głogów i do dworca kolejowego na Jeżycach
  • Brama Kundorfska (Kundhorfer Thor) – zbudowana około 1849-1852 roku prowadziła na Kundorf a następnie na Oborniki
  • Furta na Grobli (Graben Pforte) – zbudowana około 1853-1856, niewielka furta prowadząca do promu na Warcie
  • Brama Dębińska (Eichwald Thor) – nie istniała w pierwotnych planach, powstała po 1855 roku, prowadziła do Dębiny
  • Nieco wcześniej niż prace na lewym brzegu, bo już w 1835, ruszyło umacnianie prawobrzeżnej części fortyfikacji. Zasadniczo miały się one składać z dwóch fortów połączonych wałem. W 1839 ukończono północny odcinek wału (Anschluß) z Bramą Bydgoską (Bromberger Thor), w 1842 położony na wschód od niego, na wzgórzu przy skasowanym klasztorze reformatów, fort nazwany Fortem Reformatów. Następnie, w 1845 znajdujące się na południe od Fortu Reformatów, Bramę Warszawska (Warschauer Thor), przez którą wychodziła droga na Komandorię i dalej Warszawę, położony w dolinie Cybiny Nadszaniec Cybiński (Cybina Cavalier) i jaz na Cybinie – Śluzę Cybińską (Cybina Schleuse). W tym samym czasie na południu powstał Fort św. Rocha (Rochus Fort) położony na Miasteczku, leżący między nim a Wartą, fragment wału, w którym znajdowała się Brama Warciana (Warthe Thor) łącząca Miasteczko z Berdychowem, gdzie dobijał prom z Grobli, i dalej z Ratajami, oraz zamykająca od zachodu wał kaponiera w nadrzecznej skarpie. W latach 1845-1846 na wschód od Nadszańca Cybińskiego powstała Luneta Cybińska (Cybina Flesche, Cybina Lünette). Jako ostatni na prawym brzegu został ukończony fragment wału z Bramą Kaliską (Kalischer Thor), przez który wychodziła droga w kierunku na Kalisz.

    Górczyn – część miasta Poznania i osiedle administracyjne, w jego zachodniej części. Częściami Górczyna są także Górczynek i Osiedle ks. Ignacego Skorupki.Edmund Władysław Maksymilian Taczanowski (ur. 23 listopada 1822 w Wieczynie koło Pleszewa, zm. 14 września 1879 w Choryni) – generał polski, dowódca powstańczy 1863.

    Ostatnim z członów twierdzy były umocnienia na Ostrowie Tumskim. Wykorzystując naturalne właściwości obronne wyspy, postanowiono ją około 1850 roku przystosować do samodzielnej obrony jako kolejny śródszaniec twierdzy. W tym celu na wschód i zachód od wyspy wybudowano kanały, służące między innymi jako kanały przeciwpowodziowe (Vorfluth Canal I – wschodni i Vorfluth Canal II – zachodni), które wykończono przed 1864 rokiem. W drugiej połowie lat 50. zbudowano natomiast dzieła obronne. Na południowym krańcu wyspy powstała na planie pięciokąta Reduta Katedralna (Dom Redoute, Domwerk I), wschodnie i zachodnie brzegi flankowały wały z przyczółkami Mostu (na zachodzie) i Jazu (na wschodzie) Katedralnego. Na północnym skraju wyspy, na zachód od istniejącego już Północnego Nadszańca Katedralnego, zbudowano w formie lunety umocnienie, które otrzymało nazwę Działa Katedralnego II (Hauptwerk No II, Dom Lünette, a następnie nazywane Domwerk II). W 1861 dobudowano w starym Nadszańcu Północnym Prochownię nr 3, w której można było składować do 51 t prochu. Jako ostatnią, bo około 1862 wykończono fosę wokół Reduty Katedralnej.

    Ernst Wilms, właściwie Georg Ernst Wilms (ur. 1866 w Hünshoven, zm. 1936 lub 2 stycznia 1938 w Düsseldorfie) – nadburmistrz Poznania i członek pruskiej Izby Panów.Wojna francusko-pruska – konflikt zbrojny między mocarstwami II Cesarstwem Francuskim a Królestwem Prus wspieranym przez inne kraje niemieckie, toczony od 19 lipca 1870 do 10 maja 1871.

    Zmiana nazw 1864[]

    W 1864 oficjalnie zakończono budowę twierdzy, kwalifikując ją jako twierdzę I klasy. W związku z tym, król Wilhelm I nadał w A.K.O. z 16 marca 1864 wielu spośród fortyfikacji nowe nazwy, upamiętniające pruskich generałów (część umocnień otrzymała nowe nazwy nieco wcześniej). I tak:

  • bastiony Fortu Winiary (nazwy nadane 15 października 1856, były to imiona Bresego):
  • Bastion I → Bastion Johann (Bastion Johann)
  • Bastion II → Bastion Leopold (Bastion Leopold)
  • Bastion III → Bastion Ludwig (Bastion Ludwig)
  • lewobrzeżny rdzeń:
  • Nadszaniec I → Nadszaniec Boyen (Cavalier Boyen)
  • Bastion I → Bastion Röder (Bastion Röder)
  • Nadszaniec II → Nadszaniec Witzleben (Cavalier Witzleben)
  • Bastion II → Bastion Brünneck (Bastion Brünneck)
  • Nadszaniec III → Nadszaniec Rohr (Cavalier Rohr)
  • Bastion III → Bastion Grolman (Bastion Grolman)
  • Nadszaniec IV → Nadszaniec Strotha (Cavalier Strotha)
  • Bastion IV → Bastion Colomb (Bastion Colomb)
  • Nadszaniec V → Nadszaniec Stockhausen (Cavalier Stockhausen)
  • Bastion V → Bastion Tietzen (Bastion Tietzen)
  • Nadszaniec VI → Nadszaniec Bonin (Cavalier Bonin)
  • Brama Kundorfska → Brama Królewska (Königs Thor, nazwa nadana wcześniej)
  • Bastion VI → Bastion Waldersee (Bastion Waldersee)
  • pozostałe umocnienia lewobrzeżne:
  • Luneta Ceglana → Luneta Waldersee (Waldersee Flesche)
  • Fort św. Wojciecha → Fort Hake (Fort Hake)
  • umocnienia na Wyspie Chwaliszewskiej:
  • Przyczółek Mostowy → Fort Roon (Fort Roon)
  • umocnienia na Ostrowie Tumskim (tzw. Cytadela Tumska):
  • Reduta Katedralna → Fort Radziwiłł (Fort Radziwill)
  • umocnienia prawobrzeżne:
  • Luneta Katedralna → Fort Steinäcker (Fort Steinäcker)
  • Fort Reformatów → Fort Prittwitz-Gaffron (Fort Prittwitz-Gaffron)
  • Nadszaniec Cybiński → Nadszaniec Aster (Cavalier Aster)
  • Luneta Cybińska → Luneta Aster (Aster Flesche)
  • Fort św. Rocha → Fort Rauch (Fort Rauch)
  • Pozostałe nazwy pozostawiono bez zmian.

    Wincenty Aksamitowski (ur. 15 września 1760 w Nagórzanach koło Kamieńca Podolskiego, zm. 13 stycznia 1828 w Warszawie) – generał dywizji armii Księstwa Warszawskiego.Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny – w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą (mokre), bądź nie (suche).

    Późniejsze modernizacje twierdzy poligonalnej 1865-1910[]

    Późniejsze zmiany w twierdzy poligonalnej wynikały przede wszystkim z wprowadzania nowych typów uzbrojenia i amunicji. Stąd większość zmian dotyczyła prochowni oraz przystosowania umocnień do montażu nowych typów dział, a także sieci hydrologicznej Twierdzy. Zmiany wymógł także rozwój kolei i wiążąca się z tym rola Poznania jako węzła kolejowego. Również komunikacja wewnątrz samego miasta (wprowadzenie komunikacji tramwajowej) doprowadzały do modyfikacji umocnień:

    Kalisz (gr. Καλισία, łac. Calisia, jid. קאַליש) – miasto na prawach powiatu w środkowo-zachodniej Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, u ujścia Swędrni; historyczna stolica Wielkopolski, stolica Kaliskiego, drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu kaliskiego, główny ośrodek aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego; stolica diecezji kaliskiej.Fort VIII (Grolman, Kazimierza Grudzielskiego) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Grunwaldzie przy ulicy Rumuńskiej.
  • około 1865 roku między Bastionem IV a Nadszańcem V wybito bramę kolejową przez którą przechodziła bocznica do wnętrza umocnień
  • pomiędzy 1865 a 1873 rokiem wzmocniono nasypami ziemnymi prochownie nr 1 i nr 2 (Kriegs-Pulver-Magazin No 1 i Kriegs-Pulver-Magazin No 2) położone na terenie Fortu Winiary
  • w 1867 prochownie główne (wojenne, Kriegs-Pulver-Magazin) oraz prochownie podręczne (Verbrauchs-Pulver-Magazin) w Forcie Winiary oraz Forcie Steinäcker przystosowano do składowania ładunków miotających.
  • w latach 1867-1869 poszerzono Bramę Berlińską
  • pomiędzy 1869 a 1870 za szyją Nadszańca Aster zbudowano prochownię wojenną nr 6
  • na początku lat 70. zmieniono bieg Cybiny (ramienia Warty), która uchodziła teraz bardziej na północ, w ten sposób, że Fort Steinäcker znalazł się na Ostrowie Tumskim
  • w latach 1869-1872 przebudowano północną część prawobrzeżnej części twierdzy w związku z budową linii kolejowej do Torunia, strzeżony przejazd kolejowy powstał też w wyniku rozebrania części fortyfikacji przy Wierzbaku
  • w 1872 w Nadszańcu Aster dobudowano ukryte w podwalinie laboratorium prochowe (Spezial-Laboratorium)
  • w 1873 wzmocniono prochownię wojenną nr 4, znajdującą się w pobliżu Nadszańca Magazynowego
  • w 1874 zbudowano w wale Nadszańca Colomb laboratorium prochowe (Spezial-Laboratorium)
  • w latach 1873-1874 zabezpieczono prochownie umieszczone w wałach umocnień poszerzając te wały, jednak nie zwiększając ich wysokości
  • w latach 1875-1877 wymieniono drewniane mosty zwodzone na stalowe (przynajmniej część) oraz wrota w bramach
  • w 1880 przebudowano Bramę Berlińską umożliwiając przejazd tramwaju
  • w latach 1881-1882 w Nadszańcu Strotha wybito Bramę Rycerską (Ritter Thor), która skracała drogę do bocznic kolejowych nowego dworca kolejowego położonego poza poligonalnymi umocnieniami
  • w 1882 w rawelinach II i III oraz redutach II i IV Fortu Winiary przygotowano stanowiska dział płaszczowych Mantel-Rohr Kanone kal. 210 mm na obrotowych łożach. Natomiast na wale pomiędzy Bramą Bydgoską a Fortem Pritwittz-Gaffon zbudowano dwa stanowiska dla dział pierścieniowych (Ring-Kanon) kal. 150 mm. Prawdopodobnie również wówczas dobudowano schrony dla załóg dział w wale, który osłaniał linię kolejową na Toruń
  • w 1888 wzmocniono stropy prochowni wojennych nr 1, nr 2 i najprawdopodobniej nr 4 przy pomocy ziemno-betonowych nasypów. Przebudowano też Fort Steinäcker, zastępując w nim ziemną reditę zbudowanym z cegieł schronem. W tym samym roku poszerzono wrota dla statków w Wielkiej Śluzie umożliwiając wpływanie do miasta większych statków.
  • w pierwszej połowie lat 90. zbudowano w Grocie Winiary laboratorium artyleryjskie (Spezial-Kriegs-Laboratorium)
  • w 1903 zbudowano w Forcie Winiary stację telegraficzną
  • w 1910 wzmocniono umocnienia Fortów Winiary i Steinäcker oraz Nadszańca Aster
  • Pierwszy etap budowy twierdzy fortowej 1876-1886[]

    Oblężenie Sewastopola w 1855 roku podczas wojny krymskiej oraz Dybbøl podczas wojny duńskiej w 1864 roku ukazało, że koncepcja twierdzy poligonalnej jest przeżytkiem. Podczas oblężenia Sewastopola okazało się, że zmasowany ogień artylerii jest w stanie łatwo przełamać obronę liniowych umocnień, zaś do ostrzału Dybbølu użyto gwintowanych dział i wydłużonych pocisków które zastąpiły gładkolufowe armaty strzelające kulami. Nowa broń wykazała się znaczną donośnością i celnością. Również rozwój kolei wymusił zmiany koncepcji twierdz. Linie kolejowe przecinając fortyfikacje poligonalne znacząco je osłabiały.

    Powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska 1830-1831 – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).15 października jest 288. (w latach przestępnych 289.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 77 dni.

    Analiza tych elementów sprawiła, że Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz w latach 60. XIX wieku rozważał możliwości modernizacji istniejących twierdz. Ostatecznie wypracowano ogólny model, który zakładał dodanie do istniejących fortyfikacji pierścienia fortów artyleryjskich rozstawionych co 2-6 km i odległych o 6 km od dotychczasowych twierdz poligonalnych, które miały być poddane modernizacji. Plan ten zakładał również redukcję liczby twierdz.

    Suchy Las – duża wieś gminna w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Suchy Las.ICHOT Brama Poznania, wcześniej ICHOT (Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego) - placówka w Poznaniu (w budowie), mająca zajmować się prezentowaniem historii Ostrowa Tumskiego. Znajduje się na Śródce w pobliżu mostu Jordana, jest połączona z Ostrowem Tumski kładką przebiegającą na rzeką Cybiną do zachodniego zachowanego przyczółku Śluzy Katedralnej. Z założenia oprócz funkcji edukacyjnych miał (w ramach rewitalizacji) przyciągnąć turystów w tą część Poznania. Jest elementem Traktu Królewsko-Cesarskiego. Zwiedzanie centrum ma być z założenia wstępem do pobytu na Ostrowie Tumskim.

    Prace Krajowej Komisji Obronnej (Landes-Verteidigungs-Kommission) powołanej przez A.K.O. z 9 stycznia 1868, oraz raport feldmarszałka Moltkego z wojny francusko-pruskiej z 5 maja 1871 skłoniły Wilhelma I do A.K.O. z 5 listopada 1871, który stanowił polecenie dla Krajowej Komisji Obrony o opracowanie projektu koniecznych zmian w twierdzach zjednoczonych Niemiec. Raport tejże komisji był podstawą A.K.O. z 24 czerwca 1872, który zredukował liczbę twierdz do 49, dzieląc je na trzy kategorie:

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,Kazimierz Więckowski (ur. 1758, zm. ok. 1820) – polski oficer, dowódca oddziału stawiającego opór Prusakom w Kargowej.
  • 17 twierdz miano zmodernizować, tak by były w stanie wytrzymać oblężenie
  • 17 twierdz miało być poddanych mniejszym modernizacjom, tak by uniemożliwić zajęcie ich niespodziewanym atakiem
  • 15 twierdz miało pozostać bez zmian, a o ich losie miano zadecydować później
  • Twierdzę Poznań zaliczono do pierwszej grupy.

    Pierwsze przygotowania do rozbudowy Twierdzy Poznań rozpoczęto w 1869 roku. Przeprowadzono wówczas wokół miasta pomiary geodezyjne oraz przygotowano siatkę triangulacyjną z punktem odniesienia na południe od Wildy. Na ich podstawie powstały dwa wstępne projekty rozbudowy:

    Fort IIIa (Prittwitz, Józefa Sułkowskiego) (oryg. Zwischenwerk IIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Miłostowie przy ulicy Wrzesińskiej.Bitwa o Ławicę – bitwa rozegrana w dniu 6 stycznia 1919 podczas Powstania Wielkopolskiego o wieś Ławica pod Poznaniem (obecnie w granicach Poznania), gdzie zlokalizowane było niemieckie lotnisko wojskowe. W wyniku bitwy w ręce Polaków trafił sprzęt wartości 200 milionów marek niemieckich, będący największym łupem wojennym w dziejach polskiego oręża.
  • z 11 fortami głównymi (Fort) i 8 pośrednimi (Zwischenwerk – "międzydzieło") w promieniu 6-7 km od miasta
  • z 6 fortami głównymi i 3 fortami pośrednimi w promieniu 3 km od miasta
  • W dniu 1 lutego 1872 ukazało się obwieszczenie informujące o planowaniu rozszerzenia terenów fortecznych Twierdzy Poznań potwierdzone następnie przez A.K.O. z 24 czerwca 1872 będące ogólnym planem obrony Rzeszy. Kolejny A.K.O. z 29 maja 1873 wprowadził możliwość wywłaszczenia w celu pozyskania terenów pod rozbudowę twierdzy. Następnym etapem było ukończenie 1 czerwca 1873 wstępnego planu, który okazał się kompromisowym rozwiązaniem między poprzednimi propozycjami złożony z 8 fortów głównych i 3 pośrednich. A.K.O. z 31 marca 1874 przedstawił ten projekt Krajowej Komisji Obronnej, która miała rozpatrzyć możliwe korekty planu. Ostatecznie, na swoim dwunastym spotkaniu 7 kwietnia 1874 Komisja ukończyła swoje prace nad projektem i przekazała go Ministerstwu Wojny, które zatwierdziło go, co znalazło odzwierciedlenie w A.K.O. z 17 listopada 1874. Ostateczny projekt twierdzy zatwierdzono zaś 24 lutego 1876 roku. Zakładał on wybudowanie 9 fortów głównych (według projektu Hansa von Biehlera) i 3 pośrednich. Finansowanie budowy zapewniła ustawa Reichstagu z 30 maja 1873 roku, która przeznaczyła ponad 7 mln talarów na rozbudowę Twierdzy Poznań (była to piąta pod względem wysokości kwota, przeznaczona na modernizację twierdzy). Z kwoty tej:

    Muzeum Martyrologii Wielkopolan – muzeum martyrologiczne, zlokalizowane w Poznaniu, na terenie dawnego Fortu VII (Colomb) przy Alei Polskiej (część obiektu). Stanowi oddział Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu.Plewiska – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Komorniki, w bezpośrednim sąsiedztwie Poznania.
  • 111 tys. talarów przeznaczono na wykup gruntu pod nowe fortyfikacje
  • 5680 tys. talarów na budowę fortów
  • 1232 tys. talarów na artylerię stanowiącą uzbrojenie twierdzy
  • Nie bez znaczenia było również wykorzystanie jako darmowej siły roboczej francuskich jeńców wojennych.

    Forty główne rozmieszczono w pierścieniu o średnicy 9,5 km w regularnych odstępach 3-4 km tworzące linię obrony o długości około 30 km odległej od twierdzy poligonalnej o 2,0-4,5 km. Luki w pierścieniu wywołane dolinami Bogdanki i Warty uzupełniono fortami pośrednimi (Forty IVa i IXa w dolinie Warty i VIa między Bogdanką a Wierzbakiem). W celu wzmocnienia Fortu III, który był najbardziej wysuniętym na wschód elementem twierdzy, położonym w sporej odległości od pozostałych fortów, zaprojektowane trzy stałe ziemne baterie artyleryjskie. Wszystkie forty miała połączyć sieć dróg fortecznych. Podstawę tej sieci stanowiła okrężna droga rokadowa położona kilkaset metrów za fortami, którą Warta, Bogdanka i Cybina dzieliła na 4 obwody. Uzupełniał ją system dróg promieniście łączący forty i twierdzę poligonalną. Całości dopełniały dwie duże strzelnice (na Komandorii i Głównej) i dwa place ćwiczeń (na Górczynie i Karolinie).

    Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, l.poj. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o. działającego na zlecenie Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu.Fort IX (Brünneck, Edmunda Taczanowskiego) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Świerczewie przy ulicy Skalnej.
    Słupek graniczny Fortu IVa

    Do pierwszych prac przystąpiono w 1876 roku. Rozpoczęto od wytyczenia granic działek fortecznych (ich oznakowanie stanowią kamienie ze skrótem F.G. (Festungs-Grenze). Następnie rozpoczęto pracę nad fortami przy Drodze Berlińskiej (obecnie ul. Dąbrowskiego), aby wzmocnić osłabione przez nowy dworzec kolejowy fortyfikacje rdzenia. Następnie powstały forty na południe i wschód od miasta. Jako ostatnie wzniesiono położone na północy, na przedpolu Fortu Winiary, Forty V i VI, które zmodyfikowano w porównaniu do pierwotnych planów fortów nadając im formę dwuwałową.

    Helmuth Karl Bernhard von Moltke baron (od 1843), hrabia (od 1870) (ur. 26 października 1800 w Parchimiu, Meklemburgia, zm. 24 kwietnia 1891 w Berlinie) – pruski generał i feldmarszałek, reformator armii pruskiej, a potem niemieckiej.Piotrowo – część Poznania, w osiedlu samorządowym Głuszyna. Położona pomiędzy Sypniewem na wschodzie i Głuszyną na zachodzie. Rozciąga się zasadniczo wzdłuż ulicy Głuszyna.

    Budowę każdego z fortów zwykle rozpoczynano przed ostatecznym zatwierdzeniem jego planów. Trwała ona około 4 lat. Jako ostatni, w 1886 roku, ukończono Fort V. W tym samym okresie ukończono budowę drogi rokadowej.

    Drugi etap budowy twierdzy fortowej 1887-1896[]

    Kolejny kryzys w budowie twierdz przyniosło wprowadzenie w 1883 roku do użycia pocisków burzących w których proch zastąpiono bawełną strzelniczą. Próby nowej broni przeprowadzone na poligonie w Kummersdorf wykazały, że standardowe fortyfikacje są zbyt słabo zabezpieczone przed ich działaniem. W 1886 roku Francja, a w 1888 również Niemcy wprowadziły jeszcze silniejszy materiał wybuchowy – melinit.

    Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – biblioteka miejska miasta Poznania, zbudowana w latach 1822–1828 zgodnie z pomysłem i z pieniędzy hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Projekt opracował nieznany z nazwiska rzymski architekt lub Francuzi: Ch. Percier i P. F. Fontaine.Kazimierz Grudzielski (ur. 9 maja 1856 w Turwi, b. powiat kościański, zm. 31 marca 1921 w Poznaniu) – podpułkownik piechoty Armii Cesarstwa Niemieckiego i generał podporucznik Armii Wielkopolskiej oraz generał dywizji Wojska Polskiego.

    Postęp w technice oblężniczej sprawił, że Krajowa Komisja Obronna w latach 1885-1887 prowadziła prace mające na celu dostosowanie systemu fortyfikacyjnego Prus do nowej sytuacji. Zaowocowały one następującym wnioskiem: należało doprowadzić do większego rozproszenia artylerii skupionej dotąd w fortach artyleryjskich, szykując sieć stałych baterii z magazynami amunicyjnymi i schronami połączonych zamaskowanymi drogami fortecznymi. Same forty zaś miały być wyposażone w mniejszą liczbę dział i być zabezpieczone przed atakiem z każdej strony. Wyznaczono im również nową funkcję. Odtąd miały służyć jako silne punkty oporu piechoty, korzystającej między innymi z karabinów maszynowych. Zredukowano natomiast do zupełnego minimum rolę liniowych umocnień poligonalnych.

    Henryk Dembiński, herbu Nieczuja (ur. 16 stycznia 1791 w Strzałkowie koło Stopnicy – zm. 13 czerwca 1864 w Paryżu) – polski generał, a także podróżnik i inżynier.Brama Berlińska w Poznaniu (niem. Berliner Tor) – zachodnia, główna brama poznańskiej twierdzy poligonalnej, wzniesiona w latach 1843-1849 według projektu sygnowanego przez dyrektora budowy Twierdzy Poznań, kpt. Reichela, w stylu historystycznym, w formach neoromańskich z elementami neogotyku. Znajdowała się pod prawym barkiem Kawalieru V Stockhausen i została uroczyście otwarta 26 sierpnia 1850. W latach 1867-1869, na skutek przebudowy, bramę przekształcono z trój- w czwórprzelotową. Po zniesieniu lewobrzeżnego rdzenia poligonalnego, rozebrano ją ok. 1905 roku. Obecnie miejsce zajmowane przez bramę znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie skrzyżowania ul. Święty Marcin i Kościuszki, pomiędzy Zamkiem Cesarskim a budynkiem Poczty Głównej.

    W związku z koniecznością dużych wydatków i spodku roli twierdz A.K.O. z 10 grudnia 1888 zalecił ponowną weryfikację systemu twierdz, która nastąpiła w A.K.O. z 9 maja 1889:

  • 17 twierdz, w tym Poznań, "o najwyższym znaczeniu" przeznaczono do modernizacji
  • 2 twierdze otrzymały status twierdz "o zwiększonym znaczeniu" (prowadzono w nich modernizację na mniejszą skalę)
  • 14 twierdz pozostawiono bez zmian
  • 5 twierdz przeznaczono do likwidacji
  • O konieczności modernizacji Twierdzy Poznań wspomniano już w A.K.O. z 3 grudnia 1885. Kolejne A.K.O. z 13 maja 1887 ogłosiło, że rozszerzone zostaną tereny forteczne wokół Poznania, Metzu i Strasburga. Prace nad rozbudową Twierdzy Poznań rozpoczęły się jeszcze w tym samym roku. W ciągu kilku lat powstały forty pośrednie: Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa. Ich datowanie jest niepewne. Oficjalne raporty podają, że prace zakończono w 1896, jednak inne dane mówią o roku 1890.

    Schron przeciwlotniczy na Winogradach (Osiedle Kosmonautów) – jeden z trzech naziemnych schronów przeciwlotniczych, zaprojektowanych przez Niemców w 1941 dla Poznania.Stęszew (niem. Stenschewo) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, położone na południowy zachód od Poznania przy drodze krajowej nr 5 Poznań – Wrocław oraz przy drodze do Zielonej Góry. Przez Stęszew przebiega linia kolejowa z Poznania do Wolsztyna. Kursują nią m.in. parowozy.

    W ten sposób powstał regularny pierścień w którym między każdymi dwoma fortami głównymi znajdowały się fort pośredni. Odległość pomiędzy umocnieniami wynosiła około 2 km. Ponadto pomiędzy Fortem VIa i Fortem VII zbudowano stała Baterię Bogdanka, która dorównywała wielkością fortom pośrednim. Ponadto pierścień umocnień wzmocniono 43 schronami piechoty, amunicyjnymi i artyleryjskimi z których większość znalazła się na północnym obwodzie pierścienia między Fortami IV i VIII. Na południe od Fortu III zbudowano jaz na Cybinie. Powstał także magazyn prochowy czasu pokoju przy Drodze Warszawskiej w pobliżu Fortu IIIa, dwie nowe strzelnice piechoty przy Fortach IIIa i VII. Jednocześnie przeprowadzenie modernizację wszystkich fortów głównych i trzech najstarszych fortów pośrednich.

    Kazimierz Mielęcki (ur. 11 sierpnia 1836 w Karnie k. Zbąszynia, zm. 9 lipca 1863 w Mamliczu) – dowódca średniego szczebla w powstaniu styczniowym.Most zwodzony - rodzaj mostu ruchomego, w którym przynajmniej jedno przęsło jest podnoszone umożliwiając przepłynięcie jednostek pływających.

    Wszystkie te zmiany wymogły zwiększenie garnizonu poznańskiego, co zaowocowało zbudowaniem kompleksu koszar przy ul. Bukowskiej i Grunwaldzkiej.

    Rozbiórka twierdzy poligonalnej 1896-1902[]

    Po powstaniu pierścienia fortów twierdza poligonalna stała się z militarnego punktu widzenia zbędna, natomiast jej utrzymywanie hamowało rozwój Poznania. Ówczesny nadburmistrz Richard Witting podjął formalne starania o zniesienie twierdzy poligonalnej już na początku swojej kadencji w 1891 roku. Podstawowym problemem była wysokość odszkodowania jakie zażądała armia od miasta za tereny forteczne (144 ha). Była to kwota 18 mln marek, zredukowana ostatecznie do 12 mln marek. Dla porównania cały budżet Poznania wynosił w w 1898 roku 3,77 mln marek, a w 1900 roku 5,85 mln. Ostatecznie konflikt rozwiązały władze centralne, które wypłaciły armii żądaną kwotę. W związku z tym tereny poforteczne nie stały się własnością komunalną, a skarbu państwa. Ostatecznie sprawę rozbiórki rdzenia przypieczętował A.K.O wydany przez Wilhelma II 3 września 1902 roku. Jednocześnie przeniesiono nazwy starych umocnień znoszonego rdzenia lewobrzeżnego na nowe forty:

    Rus (ros. Рус) – legendarny protoplasta Rusinów (późniejszych Ukraińców, Białorusinów i Rosjan), występujący w polskiej legendzie o trzech braciach. Brat Czecha i Lecha.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
    Film prezentujący forty w północnej części Poznania
  • Bastion I Röder → Fort I Röder
  • Nadszaniec I Boyen → Fort Ia Boyen
  • Fort Hake (dawniej św. Wojciecha) → Fort IV Hake
  • Luneta Waldersee → Fort IVa Waldersee II
  • Bastion VI Waldersee → Fort V Waldersee I
  • Nadszaniec VI Bonin → Fort Va Bonin
  • Bastion V Tietzen → Fort VI Tietzen
  • Nadszaniec V Stockhausen → Fort VIa Stockhausen
  • Bastion IV Colomb → Fort VII Colomb
  • Nadszaniec IV Strotha → Fort VIIa Strotha
  • Bastion III Grolman → Fort VIII Grolman
  • Nadszaniec III Rohr→ Fort VIIIa Rohr
  • Bastion II Brünneck → Fort IX Brünneck
  • Nadszaniec II Witzleben → Fort IXa Witzleben
  • Pozostałe, otrzymały nazwy później:

    Kaponiera Kolejowa - samodzielny obiekt fortyfikacyjny wchodzący w skład Twierdzy Poznań. Została zbudowana w 1872 roku w celu osłaniania ogniem linii kolejowych prowadzących w kierunku Torunia i Stargardu Szczecińskiego. Położona pod drogą wylotową biegnącą od Bramy Berlińskiej w kierunku pierwszego dworca kolejowego przy ul. Gajowej.Prezydent Poznania wybierany jest przez mieszkańców miasta w wyborach powszechnych, równych, tajnych i bezpośrednich. Jest organem wykonawczym miasta Poznania jako jednostki samorządu terytorialnego.
  • nowa nazwa → Fort II Stülpnagel
  • nowa nazwa → Fort IIa Thümen
  • nowa nazwa → Fort III Graf Kirchbach
  • Fort Prittwitz-Gaffron → Fort IIIa Prittwitz
  • Prace nad likwidacja lewobrzeżnego rdzenia rozpoczęły się jeszcze przed oficjalną decyzją:

  • przed 1896 rokiem zniwelowano części Nadszańca Magazynowego i Lunety Waldersee, a później rozebrano prochownię nr 4
  • pomiędzy 1889-1894 rokiem rozebrano Bramę Cmentarną, budując w jej miejscu blokhauz przy nowej linii kolejowej.
  • Kolejny nadburmistrz, Ernst Wilms, sprawujący swój urząd od 1902 roku, położył duży wkład w uporządkowanie terenów pofortecznych. Dzięki niemu, po odrzuceniu w 1900 roku projektu miejskiego radcy budowlanego Grüdera powołano w 1903 roku Królewską Komisję ds. rozbudowy miasta pod kierownictwem Josepha Stübbena.

    Hans Alexis von Biehler (ur. 16 czerwca 1818 w Berlinie, zm. 30 grudnia 1886 w Charlottenburgu) - pruski generał piechoty.Brama Dębińska – jedna z bram Twierdzy Poznań. Jednoprzelotowa brama komunikacyjna, pozwalała na połączenie miasta z Dębiną i Dębcem. Znajdowała się u wylotu ulic Strzeleckiej (ówczesnej Schützenstrasse) i Garbary (Grosse Gerberstrasse), a ich przedłużeniem za bramą była Droga Dębińska (Eichwald-Strasse).

    Prace rozbiórkowe lewobrzeżnego rdzenia zakończyły się w 1912 roku. Z lewobrzeżnych umocnień rdzenia pozostawiono jedynie redutę Bastionu III Grolmana i blokhauz drogi krytej Bastionu IV Colomb. Pozostały również umocnienia związane z Fortem Winiary oraz umocnienia Ostrowa Tumskiego i prawobrzeżne.

    Modernizacje w latach 1900-1914[]

    Kolejna zmiana koncepcji sieci twierdz miała miejsce w A.K.O. z 23 stycznia 1900 roku. Twierdza Poznań została ponownie zakwalifikowana do najwyższej kategorii – "twierdz dużych". Zniesienie lewobrzeżnego rdzenia poligonalnego w A.K.O. wydanym przez Wilhelma II 3 września 1902 roku wywołało konieczność wzmocnienia twierdzy, prace jednak ograniczyły się do zbudowania 10 schronów piechoty, po 3 schronów artyleryjskich i amunicyjnych. Powstały one w południowej i wschodniej części obwodu twierdzy. Ponadto zbudowano stanowiska obserwacyjne artylerii w Fortach III i VIII, duży magazyn amunicyjny Abschnitts-Munitions-Magazin 4 (w skrócie A.M.M.4) znajdujący się na Górczynie przy linii kolejowej do Berlina, powiększono magazyny czasu pokoju przy Drodze Warszawskiej, a ponadto dokonano mniejszych modernizacji innych dzieł. Prace zakończyły się około 1907 roku.

    Obrona cywilna – system, którego celem jest ochrona ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współdziałanie w zwalczaniu skutków klęsk żywiołowych i katastrof.Ławica – część miasta Poznania i osiedle administracyjne, w jego zachodniej części. Zlokalizowany jest tutaj Port lotniczy Poznań-Ławica oraz samochodowy Tor Poznań.

    Kolejne zmiany, zapoczątkowane w 1913 roku, nastąpiły wskutek wzrastającego napięcia politycznego. A.K.O. z 15 maja 1913 nakazywał budowę nowych dzieł fortyfikacyjnych na przedpolu istniejących fortów tworzących pierścień o promieniu 50 km na linii: WiórekPiotrowoTulceGruszczynDziewicza GóraRadojewoSuchy LasŁawicaPlewiskaSzreniawaPuszczykowo, jednak najprawdopodobniej ze względu na brak funduszy i czasu zrezygnowano z tego projektu. W zamian powstało ponad sto schronów różnego typu w obrębie zapola fortów, część z nich stanowiła skupienia umocnień, inne zaś wiązały się z większymi dziełami. Wszystkie jednak miały charakter umocnień biernych, zaś właściwą pozycję obronną stanowiły umocnienia ziemne i zasieki.

    Fort III (Graf-Kirchbach, Gröber, Józefa Niemojewskiego) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Malcie przy ul. Krańcowej.Podział Księstwa Warszawskiego dokonany na kongresie wiedeńskim sprawił, że Poznań stał się stolicą, formalnie autonomicznego Wielkiego Księstwa Poznańskiego pod panowaniem pruskich królów. W rzeczywistości miasto zostało odcięte od reszty ziem dawnej Rzeczypospolitej, stając się jednocześnie peryferyjnym miastem państwa pruskiego.

    Twierdza Poznań w okresie międzywojennym[]

    Wybuch powstania zastał Twierdzę Poznań w nietypowej sytuacji. Wewnątrz pierścienia fortyfikacji poza regularną armią niemiecką, działały Straż Ludowa (sformowana przez Naczelną Radę Ludową) i Służba Straży i Bezpieczeństwa (sformowana przez władze niemieckie). Obie formacje milicyjne miały typowo polski charakter.

    Bazylika Archikatedralna św. Piotra i św. Pawła w Poznaniu – jeden z najstarszych polskich kościołów i najstarsza polska katedra (od 968), położona na Ostrowie Tumskim. Jest ona miejscem pochówku pierwszych władców Polski i przypuszczalnym miejscem chrztu Mieszka I. Obecna gotycka katedra powstała w XIV – XV w., częściowo odbudowana i regotyzowana po zniszczeniach II wojny światowej.Szreniawa (niem. Marienberg) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Komorniki. Na terenie Szreniawy znajduje się oraz Mauzoleum Bierbaumów.

    Wszystko to sprawiło, że wybuch zamieszek nie wywołał zdecydowanej reakcji armii. Żołnierze pozostali w koszarach lub zamknęli się w fortach. Umocnienia najczęściej przechodziły w ręce polskie w wyniku negocjacji, niekiedy poprzedzonych wymianą ognia, lub w wyniku krótkich walk jak lotnisko Ławica.

    Po przejęciu kontroli nad miastem polskie władze cywilne podjęły przerwana przez Niemców rozbiórkę umocnień twierdzy poligonalnej. Jeszcze w 1919 roku rozpoczęto burzenie Wielkiej Śluzy i Śluzy Katedralnej, oraz w 1920 roku niwelację wałów Fortu Raucha oraz umocnień wzdłuż ul. Wałowej aż do Bramy Bydgoskiej. W tym samym czasie Urząd Wojskowy Armii Wielkopolskiej rozpoczął przygotowania rozbiórki Fortów Prittwitz i Rauch. Prace, zarówno prowadzone przez władze cywilne, jak i wojskowe przerwał rozkaz Dowództwa Głównego z 20 czerwca 1920, nakazujący każde takie działanie konsultować ze sobą oraz Komendą Miasta.

    Ostrów Tumski w Poznaniu – jedyna pozostała z licznych niegdyś w Poznaniu wysp na Warcie. Otaczają ją dwa ramiona rzeki: szersze, zachodnie, które obecnie stanowi główny nurt Warty, oraz węższe, wschodnie, nazywane Cybiną, podobnie jak rzeczka, przepływająca przez Jezioro Maltańskie i do tego ramienia uchodząca, pełniąca też rolę wschodniego kanału ulgi. Z lądem Ostrów Tumski łączą mosty: Bolesława Chrobrego (z lewym brzegiem) i Mieszka I (z prawym brzegiem). Dnia 7 grudnia 2007 roku został otwarty most biskupa Jordana, który przywrócił historyczne połączenie wyspy ze Śródką. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Ostrowa Tumskiego i Śródki od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239.Głogów (łac. Glogovia, niem. Glogau, czes. Hlohov) – miasto i gmina w zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, położone na Dolnym Śląsku, siedziba powiatu głogowskiego oraz gminy wiejskiej Głogów. Umiejscowione nad rzeką Odrą. Głogów jest szóstym co do wielkości miastem w województwie.

    W międzyczasie, na przełomie roku 1919 i 1920 przemianowano fortyfikacje, część z nich była nazwami używanymi w języku polskim w zaborze pruskim:

  • Forty pierścienia zewnętrznego powróciły do pierwotnej numeracji sprzed 1902 roku
  • Bastion III Grolman → Reduta Przemysława
  • Fort Prittwitz-Gaffron → Reduta (Warownia) Reformatów
  • Fort Rauch → Fort św. Rocha
  • Luneta Astera → Reduta (Warownia) Rusa
  • Fort Steinäcker → Reduta (Warownia) Lecha
  • Fort Roon → Reduta (Warownia) Czecha
  • Fort Radziwill → Reduta (Warownia) Radziwiłła
  • Część zmian nazw była oddolna, jednak niektóre wykazują pewną koordynację działania (np. Reduty Lecha, Czecha i Rusa). Nazwy te znalazły się w powszechnym użyciu, pomimo że ich nadania nie potwierdził żaden rozkaz. Również sama twierdza otrzymała nową nazwę: Obóz Warowny Poznań.

    Józef Niemojewski herbu Rola (ur. 4 lipca 1769 w Śremie, zm. 16 lipca 1839 w Rokitnicy) – generał brygady Armii Księstwa Warszawskiego, generał major województwa poznańskiego w czasie powstania kościuszkowskiego, wybrany na to stanowisko przez szlachtę 21 sierpnia 1794, starosta śremski.Fort IVa (Waldersee II, Augustyna Brzeżańskiego) (oryg. Zwischenwerk IVa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Wilczym Młynie przy ulicy Lechickiej.

    Pomimo że władze wojskowe odrodzonej Polski początkowo wstrzymały prace, już 27 stycznia 1921 Ministerstwo Spraw Wojskowych skierowało przebywających na bezrobociu, zdemobilizowanych żołnierzy do rozbiórki Reduty św. Rocha i Reformatów, z których miały pozostać jedynie kamienne fundamenty skarp, przygotowane do ewentualnego montażu kraty fortecznej.

    Arsenał artyleryjski w Poznaniu – zabytkowy, trzypiętrowy, ceglany gmach dawnego arsenału artyleryjskiego w Poznaniu przy ulicy Stawnej róg Garbar (adres: ul. Stawna 8).Na mapach: 50°21′41″N 7°35′25″E/50,361389 7,590278 Koblencja (łac. Confluentes, niem. Koblenz; fr. Coblence) – miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, siedziba powiatu Mayen-Koblenz, port rzeczny u ujścia Mozeli do Renu. Według danych statystycznych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 106 445 mieszkańców

    W lipcu 1921, dzięki porozumieniu władz miasta i wojska zdemobilizowani żołnierze rozpoczęli rozbiórkę Cytadeli Tumskiej oraz wałów Reduty Rusa. Następnie, 23 października 1922, rozpoczęła prace specjalna komisja Ministerstwa Spraw Wojskowych, która miała rozpatrzyć wnioski miasta o całkowite zniesienie umocnień poligonalnych. Ostatecznie, 30 stycznia 1923 władze wojskowe zgodziły się na ich rozbiórkę, a ostateczna umowa, po kilku korektach została zawarta 9 lipca 1925 roku. Jeszcze przed tym terminem trwały prace rozbiórkowe:

    Bogdanka – potok płynący na terenie Poznania o długości około 9 km. Jest największym lewobrzeżnym dopływem Warty na terenie miasta.Kościół pw. św. Wojciecha w Poznaniu – świątynia wznosząca się na Wzgórzu św. Wojciecha, w dzielnicy Święty Wojciech, w Poznaniu.
  • w latach 1924-1925 rozebrano Bramę Warszawską i Bydgoską i zniwelowano wały Reduty Radziwiłła i Lecha
  • w latach 1924-1927 – zniwelowano wały Reduty Reformatów
  • w 1925 roku zniwelowano wały Reduty Rusa
  • w latach 1925-1927 – zniwelowano wały Reduty Czecha, prochowni w Reducie Rusa, oraz w otoczeniu Bramy Kaliskiej
  • w latach 1926-1927 – zniwelowano wały dawnej Reduty św. Rocha, która zgodnie z rozkazem dowódcy Obrony Kraju z 21 lipca 1923 została przemianowana na Fort lek. dyw. Karola Marcinkowskiego.
  • W tym okresie niwelowano również kurtyny, zasypywano fosy oraz rozbierano mniejsze, ceglane schrony. Ostatecznie rozbiórkę przetrwały:

    Fort VIIa (Strotha, Zygmunta Zielińskiego) (oryg. Zwischenwerk VIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Marcelinie przy ul. Marcelińskiej.Kościół św. Kazimierza w Poznaniu – barokowy kościół i zespół poklasztorny znajdujący się na poznańskiej Śródce; kościół obecnie należy do parafii polskokatolickiej.
  • Fort Winiary
  • działobitnia Reduty Marcinkowskiego – pierwotnie przeznaczona do rozbiórki, jednak miasto nie znalazło innej kwatery dla stacjonującego tam oddziału wojska
  • działobitnia Reduty Radziwiłła – przypadek identyczny jak Reduta Marcinkowskiego
  • działobitnia Reduty Reformatów – jak dwie działobitnie powyżej
  • Reduta Czecha
  • Brama Kaliska – pozostawiona jako pamiątka fortecznej przeszłości miasta
  • Inny los spotkał fortyfikacje zewnętrznego pierścienia. Co prawda musiano zniwelować wiele dzieł zbudowanych w okresie I wojny światowej, gdyż naruszały one konstrukcję wałów fortów, jednak to właśnie w praktyce nieuszkodzone forty zewnętrzne stanowiły podstawę planów obronnych Obozu Warownego Poznań. Mimo to fortów nie utrzymywano w gotowości bojowej. Część pełniła funkcję magazynów wojskowych, część jedynie dozorowano, a część pozostawiono bez opieki. Te ostatnie okoliczni mieszkańcy wykorzystywali jako komórki, a nawet w celach mieszkaniowych. Jako że nie prowadziło to do obniżenia ewentualnych możliwości mobilizacyjnych fortów, władze wojskowe tolerowały ten stan.

    Wojna krymska (1853-1856) – wojna między Imperium Rosyjskim a Imperium osmańskim i jego sprzymierzeńcami (Wielką Brytanią, Francją i Sardynią).Fort Winiary (nazywany potocznie Cytadelą) – centralny fort w strukturze poligonalnych umocnień Twierdzy Poznań (niem. Festung Posen) położony na Wzgórzu Winiarskim w Poznaniu. Był największym fortem artyleryjskim w Europie.

    Lata 20. XX wieku stanowiły okres szybkiego rozwoju urbanistycznego Poznania. W związku z tym dość szybko zagospodarowano przestrzeń pomiędzy dawnymi fortyfikacjami poligonalnymi a linią fortów, a linia zabudowy zbliżyła się do strefy ograniczeń budowlanych narzuconych przez władze wojskowe. W związku z tym magistrat rozpoczął zimą 1927/1928 roku negocjacje z armią w sprawie przebudowy Obozu Warownego Poznań. Ostatecznie wojsko zgodziło się powołać komisję (miało to miejsce 23 lipca 1930), która miała zbadać stan i wartość bojową poznańskich umocnień. Władze miasta, które w komisji reprezentował sam prezydent Cyryl Ratajski, postulowały przekazanie mu wszystkich fortów i zniesienie ograniczeń budowlanych, argumentując niską wartością umocnień. Jednocześnie obiecywał, że umocnienia zostaną zamienione w tereny zielone, a kazamaty będą służyć celom obrony cywilnej. Jednocześnie postulował realizację niemieckich planów z I wojny światowej, przedstawiając ówczesne plany. Proponował nawet przeniesienie linii obrony jeszcze dalej od miasta, na dogodniejszą do obrony linię jezior na obwodzie MosinaStęszewSzamotułyObrzycko. Ostatecznie komisja nie przyjęła projektu miejskiego. Zmieniono jedynie strefy ograniczeń budowlanych. Na wschodnim brzegu zniesiono je niemal całkowicie, pozostawiając jedynie 200 m pas strefy I od wewnątrz i niezmieniony pas strefy I od zewnątrz wokół Fortów I i IV. Na lewym brzegu, wbrew zabiegom miasta, od wewnątrz zniesiono jedynie strefę III, zaś strefę I zwężono do 200 m, zaś od zewnątrz ograniczenia pozostawiono bez zmian. Ponadto zdecydowano się uregulować stosunki własnościowe gruntów w obrębie pasa fortecznego.

    Cybina – rzeka w województwie wielkopolskim będąca prawym dopływem Warty. Jej źródła znajdują się wśród łąk we wsi Nekielka, na wysokości około 120 m n.p.m. Początkowo płynie na południe, od przysiółka Leśna Grobla na zachód, przez Jezioro Góra na północny zachód, skąd dalej w kierunku zachodnim. Przepływa przez gminy: Kostrzyn, Pobiedziska, Swarzędz i miasto Poznań. Stan wody w ciągu roku zmienia się nawet o 1,5 m.Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.

    Efektem wzmożonego zainteresowania fortami była inicjatywa nadania umocnieniom, które dotąd posługiwały się jedynie numeracją, patronów. W tym celu 10 stycznia 1931 zebrała się komisja złożona z przedstawicieli wojska, miasta oraz Biblioteki Raczyńskich. Komisja ostateczną listę ustaliła 16 marca 1931. Nazwy weszły do użycia (choć niezbyt powszechnego), pomimo że nie potwierdzono ich odpowiednim rozkazem. Patronami zostali:

    Prusy Zachodnie (niem. Westpreußen) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945). Powstała na początku 1773, po I rozbiorze Polski i włączeniu Pomorza Gdańskiego do Prus. Obejmowała w przybliżeniu tereny dawnych Prus Królewskich (bez Warmii, ale z dodatkiem Kwidzyna oraz okręgu nadnoteckiego (Bydgoszcz)). Stolicą prowincji został Kwidzyn, a od 1793 Gdańsk. W 1905 powierzchnia prowincji wynosiła 25 534,9 km² i zamieszkiwało ją 1 641 936 mieszkańców.Gustav Johann Georg von Rauch (ur. 1 kwietnia 1774 w Brunszwiku, zm. 2 kwietnia 1841 w Berlinie) – pruski generał piechoty, minister wojny, główny inspektor twierdz i szef Korpusu Inżynierów i Pionierów. Był jednym z projektantów Twierdzy Poznań. Gustaw Georg von Rauch wprowadził naukowe podstawy projektowania fortyfikacji; zbudował też m.in. twierdzę w Koblencji, największą po Gibraltarze twierdzę Europy.
  • Fort I → Fort Krzysztofa Żegockiego
  • Fort Ia → Fort Generała Krzysztofa Arciszewskiego
  • Fort II → Fort Regimentarza Aleksandra Kraszewskiego
  • Fort IIa → Fort Kapitana Kazimierza Więckowskiego
  • Fort III → Fort Generała Józefa Niemojewskiego
  • Fort IIIa → Fort Generała Józefa Sułkowskiego
  • Fort IV → Fort Generała Henryka Dembińskiego
  • Fort IVa → Fort Pułkownika Augustyna Brzeżańskiego
  • Fort V → Fort (Rodziny) Mycielskich
  • Fort Va → Fort Generała Ludwika Mierosławskiego
  • Fort VI → Fort Kazimierza Mielęckiego
  • Fort VIa → Fort Generała Ludwika Bogusławskiego
  • Fort VII → Fort Majora Floriana Dąbrowskiego
  • Fort VIIa → Fort Generała Zygmunta Zielińskiego
  • Fort VIII → Fort Generała Kazimierza Grudzielskiego
  • Fort VIIIa → Fort Generała Michała Sokolnickiego (pierwotnie władze wojskowe proponowały gen. Stanisława Taczaka, jednak władze cywilne nalegały by nie nadawać fortom imion osób żyjących)
  • Fort IX → Fort Pułkownika Edmunda Taczanowskiego (pierwotnie władze wojskowe proponowały gen. Kazimierza Sosnkowskiego, nazwa zmieniona z powodu jak przy Forcie VIIIa. Drugim kandydatem władz cywilnych był ppłk Ignacy Dobrogoyski)
  • Fort IXa → Fort Generała Wincentego Axamitowskiego (pierwotna propozycja dotyczyła gen. Kazimierza Dzierżanowskiego, zmieniona z przyczyn jak powyżej)
  • Johann Leopold Ludwig Brese (od 1854 von Brese-Winiary) (ur. 9 września 1787 w Berlinie, zm. 5 maja 1878 w Berlinie) – pruski generał piechoty oraz inżynier.Karl Wilhelm Georg von Grolman (ur. 30 lipca 1777 w Berlinie, zm. 15 września 1843 w Poznaniu) - pruski generał piechoty oraz szef sztabu generalnego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Radojewo – część miasta Poznania w osiedlu Morasko-Radojewo położona na północnym krańcu miasta, na lewym brzegu Warty.
    Fort VIIIa (Rohr, Mikołaja Sokolnickiego) (oryg. Zwischenwerk VIIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Grunwaldzie przy ulicy Raszyńskiej.
    Kwas pikrynowy (gr. pikros – gorzki, ze względu na gorzkawy smak) – organiczny związek chemiczny z grupy związków nitrowych i fenoli.
    Wilhelm I Hohenzollern, urodzony jako Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen - (ur. 22 marca 1797 w Berlinie, zm. 9 marca 1888 tamże) – regent, a później król Prus w latach 1861-1888 z dynastii Hohenzollernów, od 1871 cesarz niemiecki. Współtwórca II Rzeszy Niemieckiej. Wilhelm był drugim synem Fryderyka Wilhelma III Pruskiego i królowej Luizy z dynastii meklemburskiej.
    Richard Witting (Ryszard Witkowski) (19 października 1856 w Berlinie, 22 grudnia 1923 w Berlinie) – niemiecki prawnik, dyrektor banku, poseł, nadburmistrz Poznania (1891-1902), radny Gdańska (1889-1891).
    Szamotuły (niem. Samter) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szamotuły. Położone nad rzeką Samą, na Pojezierzu Wielkopolskim, ok. 35 km na północny zachód od Poznania.
    Sewastopol ukr. i ros. Севастополь, tatarski Aqyar – miasto w południowej części Ukrainy, przy Zatoce Sewastopolskiej na Półwyspie Krymskim, 380,7 tys. mieszkańców (2010). Wielki port wojenny na Morzu Czarnym, baza rosyjskiej Floty Czarnomorskiej (do 2047) na mocy porozumień zawartych między Ukrainą i Rosją po rozpadzie ZSRR.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.476 sek.