• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Turnia

    Przeczytaj także...
    Żółta Turnia (2087 m n.p.m.) – ostatni szczyt w bocznej grani Tatr Wysokich odchodzącej od zwornika – Skrajnego Granata w kierunku północnym. Grzbiet ten oddziela Dolinę Gąsienicową od doliny Pańszczyca. Znajdują się w nim kolejno na północ od Skrajnego Granata:Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani głównej ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.
    Zawratowa Turnia – turnia we wschodniej grani Świnicy w Tatrach Wysokich. Znajduje się w tej grani między Niebieską Turnią, oddzieloną Niebieską Przełęczą, a Małym Kozim Wierchem, od którego oddziela ją przełęcz Zawrat.

    Turnia – rodzaj skalistego, ostrego szczytu lub skałki o stromych lub nawet pionowych ścianach. Charakterystyczna jest dla gór o rzeźbie alpejskiej, przekształconych w wyniku działania lodowca, albo powstała w skałach wapiennych w wyniku działania procesów krasowienia. Niewielką turnię nazywa się zdrobniale turniczką (w gwarze podhalańskiej turnicka). W dawniejszej literaturze tatrzańskiej słowo turnia używano też dla określenia po prostu skalistego terenu. Np "wspinać się po turniach" oznaczało tyle, co chodzić po skałach.

    Pośrednia Turnia (słow. Prostredná kopa, niem. Mittlerer Turm, węg. Középső-torony, 2128 m n.p.m.) – drugi od zachodu szczyt Tatr Wysokich, leżący w grani głównej Tatr, pomiędzy Skrajną Turnią (oddzielony od niej Skrajną Przełęczą o wysokości 2071 m n.p.m.), a Świnicą, od której oddzielony jest Świnicką Przełęczą.Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.

    Słowo turnia i turniczka pochodzą z gwary podhalańskiej i używane są w topografii, tatrologii i taternictwie. Wywodzi się je zaś od niemieckiego słowa Turm oznaczającego wieżę, turnię. Słowacki odpowiednik turni to veza.

    Ogromna część szczytów mających w nazwie słowo „turnia” znajduje się w Tatrach Wysokich, wiele spośród nich w długiej wschodniej grani Świnicy (Orlej Grani) i jej odnogach: Gąsienicowa Turnia, Niebieska Turnia, Zawratowa Turnia, Zamarła Turnia, Żółta Turnia, Orle Turniczki, Wielka i Mała Buczynowa Turnia, Turnia nad Dziadem. Na zachód od Świnicy są położone Skrajna i Pośrednia Turnia. W rejonie Morskiego Oka słowo to znajduje się w nazwach Ciemnosmreczyńskiej Turni, Hińczowej Turni, Wołowej Turni oraz Żabiej Turni Mięguszowieckiej. Również w słowackiej części Tatr Wysokich znajdują się takie góry, na przykład Ponad Ogród Turnia (Kvetnicova veža). Dużo mniej szczytów o takich nazwach znajduje się w Tatrach Zachodnich z powodu łagodniejszej rzeźby terenu.

    Gąsienicowa Turnia (słow. Gąsienicova turnia, niem. Gąsienica-Turm, węg. Gąsienica-torony) – niewybitne, skaliste wzniesienie w wschodniej grani Świnicy w Tatrach Wysokich. Ma cztery wierzchołki o wysokościach w kierunku od zachodu na wschód: 2266 m, 2279 m, 2279 m, 2276 m (Wielka encyklopedia tatrzańska podaje 2280 m). Od sąsiedniej Niebieskiej Turni oddziela je Niebieska Przełączka Wyżnia (2253 m), a od Świnicy Gąsienicowa Przełączka (2260 m), Świnicka Kopa (2298 m) i Świnicka Szczerbina Wyżnia (2295 m).Zamarła Turnia (2179 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowy szczyt w długiej wschodniej grani Świnicy w polskich Tatrach Wysokich. Górną częścią jego północnej ściany, omijając sam wierzchołek, przechodzi szlak Orlej Perci.

    Przypisy

    1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka Encyklopedia Tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    2. Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Mała Buczynowa Turnia (słow. Malá Bučinová turnia, niem. Kleiner Buczynowaturm, węg. Kis-Buczynowa-torony, 2172 m n.p.m.) – szczyt w grupie Buczynowych Turni, znajdujący się w długiej wschodniej grani Świnicy w polskich Tatrach Wysokich, pomiędzy Wielką Buczynową Turnią, od której oddziela ją głęboka Buczynowa Przełęcz, a Ptakiem, od którego oddziela ją Mała Buczynowa Przełączka.
    Tatrologia lub tatroznawstwo – stosowany powszechnie w wydawnictwach poświęconych Tatrom termin na określenie całokształtu wiedzy o Tatrach, obejmujący zarówno aspekty topograficzne, geograficzne, jak też przyrodnicze, etnograficzne, kulturoznawcze i inne. Specjalistów z tej dziedziny wiedzy określa się mianem tatrologów lub tatroznawców. Terminów tych używa się co najmniej od 1985 roku. Wybitnymi tatrologami w Polsce są: Witold Henryk Paryski, Zofia Radwańska-Paryska, Józef Nyka, Władysław Cywiński, a na Słowacji Ivan Bohuš.
    Turnia nad Dziadem (1901 m n.p.m.) – szczyt w Tatrach Wysokich, położony w końcowej części grzbietu Wołoszyna, oddzielającego Dolinę Waksmundzką od Doliny Roztoki i Doliny Białki.
    Wschodnia grań Świnicy – boczna grań odchodząca w południowo-wschodnim, głównym wierzchołku Świnicy od grani głównej Tatr Wysokich na wschód.
    Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.
    Raptawicka Turnia – wapienna turnia w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich, po zachodniej stronie Kościeliskiego Potoku. Jej północne stoki zbiegają do Polany Pisanej i żlebu Żeleźniak, a południowe do niewielkiego żlebu zaczynającego się przy najwyższej części Raptawickiej Grani i uchodzącego do głównej gałęzi Doliny Kościeliskiej, od Doliny Smytniej oddzielonego niewyraźnym grzbietem. Stoki wschodnie to widoczne z Doliny Kościeliskiej skalne urwisko porośnięte częściowo lasem i murawą. Raptawicka Turnia wchodzi w skład grzbietu górskiego zwanego Raptawicką Granią. Ciągnie się on na zachód, stanowiąc część grani Kominiarskiego Wierchu. W Raptawickiej Turni znajdują się liczne jaskinie, z których trzy – Jaskinia Mylna, Raptawicka i Obłazkowa – są udostępnione turystycznie. Prowadzą do nich czarny i czerwony szlak turystyczny wychodzące z głównej drogi biegnącej Doliną Kościeliską na zachód, ok. 100 m powyżej Skały Pisanej.
    Lodowiec – wolno płynąca masa lodu powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi i drugim po oceanach wody na świecie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.