• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Turkuci



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Chosrow (Chosroes) I Anoszirwan, również Chozroes I (pahl. O nieśmiertelnej duszy) lub Sprawiedliwy – władca Persji w latach 531 - 579 z dynastii sasanidzkiej, syn Kawada I, walczył z chrześcijaństwem. Jako następca tronu, dzięki podstępowi, rozgromił w 528 lub 529 roku mazdakitów i zgładził Mazdaka.Herakliusz (łac. Flavius Heraclius, gr. Ηρακλειος – Herakleios, ur. ok. 574, zm. 11 lutego 641) – cesarz wschodniorzymski (bizantyjski) panujący w latach 610–641. Syn Herakliusza – egzarchy afrykańskiego z Kartaginy, założyciel dynastii heraklijskiej.

    Turkuci (tur. Türküt, chin. 突厥 - w transkrypcji hanyu pinyin Tūjué) albo Turcy (tur. Türk) – lud będący eponimem wszystkich ludów tureckich, który w latach 552 - 744, z okresowymi przerwami, stanowił dominującą potęgę na terenach dzisiejszej Mongolii, południowej Syberii i Azji Środkowej.

    Nazwa i tożsamość etniczna[ | edytuj kod]

    Nazwa[ | edytuj kod]

    W inskrypcjach z doliny Orchon gol, zapisanych przez Turkutów stworzonym przez nich samych tzw. pismem orchońskim, nazywają oni siebie „ludem Turków” - „Türk Budun”. W starszych inskrypcjach słowo jest zapisywane z użyciem litery [k], która zgodnie z regułami wymowy powinna być czytana z poprzedzającą lub następującą samogłoską „ü” lub „ö”. Stąd można czytać „Türkü” lub „Türük”, albo mniej prawdopodobnie „Türkö” lub „Türök”. W późniejszych inskrypcjach ta szczególna wymowa zanika i słowo przybiera formę „Türk”. Chińczycy zapisywali nazwę Turkutów za pomocą znaków 突厥, w transkrypcji hanyu pinyin „Tūjué”. Jest to chińska transkrypcja słowa „Türküt”. Końcówka liczby mnogiej „üt” jest częsta w języku mongolskim, rzadka w starotureckim. Ta forma liczby mnogiej może mieć także charakter sogdyjski lub być zapożyczona z innego języka irańskiego. Według „Księgi Sui” wyraz „Türk” w języku Turkutów oznacza „hełm”. Jest to jednak etymologia ludowa i nie jest znana turecka forma „Türk”, oznaczająca „hełm”. W odmianie sakijskiego używanej w Chotanie istniało jednak słowo „tturakä”, oznaczające „pokrywę”, tj. zbliżone pod względem znaczenia do „hełmu”. Później sami Turkuci skojarzyli swoją nazwę z tureckim „Türk” - „w kwiecie wieku”, „silny”, „mocny”.

    Pismo orchońskie (od nazwy rzeki Orchon) lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk (od jednego z ludów tureckich, Kök Turków Niebieskich Turków), względnie pismem starotureckim – najwcześniejszy alfabet turecki. Ze względu na charakterystyczne, kanciaste kształty pismo ochrońskie zaliczane jest do pism runopodobnych, nie ma jednak nic wspólnego z runami germańskimi. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII wiek n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon gol (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrincewa. Opublikowane przez Wasilija Radłowa, zostały odcyfrowane przez duńskiego filologa Vilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk używany był w Kaganacie Ujgurskim. W ciągu IX-X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.Ludy irańskie – grupa ludów indoeuropejskich mówiąca językami irańskimi, zamieszkująca terytoria rozciągające się od wschodniej Anatolii poprzez Wyżynę Irańską aż po Hindukusz, oraz od Azji Środkowej po Zatokę Perską. Region ten nazywany jest czasem Wielkim Iranem.

    Ponieważ w skład konfederacji utworzonej przez Turkutów wchodziła większość plemion tureckich, a ponadto uzyskały one samoświadomość z chwilą powstania języka pisanego, który był językiem „Türk”, zaczęły one nazywać same siebie lub być nazywane właśnie Turkami. W ten sposób nazwa „Turcy” została przeniesiona na wszystkie ludy tureckie. Ponieważ określa się nią obecnie także lud turecki zamieszkujący w Anatolii (zobacz: Turcy), dla odróżnienia tych trzech grup etnicznych w stosunku do pierwotnych Turków używa się często nazwy „Turkuci”, utworzonej od formy „Türküt”, a nie „Türk”. Tak też przyjęto w niniejszym artykule.

    Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.Bajkał (ros. Озеро Байкал) – jezioro tektoniczne w Azji, zwane „Syberyjskim morzem” i "Błękitnym okiem Syberii", położone na terytorium Rosji (Syberia) w Republice Buriacji i obwodzie irkuckim. Jest ono najstarszym i najgłębszym jeziorem na świecie, a ponadto – pod względem powierzchni – drugim jeziorem w Azji i siódmym na świecie.

    Pochodzenie i tożsamość etniczna[ | edytuj kod]

    Informacje dotyczące pochodzenia Turkutów, jakie zachowały się w chińskich źródłach, są sprzeczne i trudne do interpretacji. Najstarsze źródło, „Księga Zhou”, notuje dwie tradycje. Według pierwszej z nich Turkuci wywodzili się z Xiongnu, co może jednak w tym przypadku być tylko ogólnym określeniem północnych ludów koczowniczych. Według drugiej przodkowie Turkutów wywodzili się z państwa So, leżącego na północ od Xiongnu, które było wiązane z ludem Tuoba. Natomiast w „Księdze Sui” Turkuci są określeni jako przemieszani Hu z Pingliang (w dzisiejszym Gansu), co jednak niewiele wyjaśnia, gdyż „Hu” może oznaczać albo ogólnie „barbarzyńców”, albo w szczególności Sogdyjczyków. Także trzy posiadane przez nas wersje legendy o narodzinach Turkutów istotnie różnią się pomiędzy sobą. W dwóch z nich jednak Turkuci mają się wywodzić od wilczycy, a jedna z nich wiąże ją z Koczo w Kotlinie Turfańskiej. Nazwa rodu rządzącego Turkutów, „Aszyna”, jest pochodzenia sogdyjskiego i najczęściej jest rozumiana przez uczonych jako „niebieski”. Takie jej odczytanie dobrze współgra z faktem, że w swoich inskrypcjach Köl-tegin i Bilge-kagan (716 – 734) określają się jako „Kök Türk” – Turcy Niebiescy. Należy także zauważyć, że większość znanych nam imion chanów Turkutów nie ma charakteru tureckiego. W sumie „trudna do uniknięcia wydaje się konkluzja, że Turcy, per se, mieli silne powiązania – jeśli ostatecznie stamtąd nie pochodzili – z Irańsko-Tocharskim Wschodnim Turkiestanem”.

    Turkiestan Chiński (Turkiestan Wschodni, Ujguristan) – tradycyjna nazwa terenów stanowiących w przeszłości Dżungarię, a obecnie Region Autonomiczny Sinciang-Ujgur, część Chin, która obejmuje wschodnią część Turkiestanu, regionu Azji Środkowej.Ludy tureckie (także turkijskie, turkskie, turskie, turańskie) – rodzina ludów wspólnego pochodzenia i kultury, posługujących się językami tureckiej rodziny językowej. Zamieszkują rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (pas ten ogólnie pokrywa się z Wielkim Stepem) aż niemal po Czukotkę oraz liczne izolowane terytoria w Europie wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 milionów ludzi.

    Według „Księgi Sui”, kiedy w roku 439 cesarz Północnej dynastii Wei Taiwu (424 – 452) podbił Północne Liang, zamieszkujący je Aszyna wraz pięciuset rodzinami uciekli do Rouranów, dla których odtąd wydobywali żelazo i pracowali jako kowale. Były to umiejętności, które trudno było nabyć, prowadząc koczownicze życie na stepach. W sumie zatem przynajmniej ród rządzący Turkutów, Aszyna, był grupą imigrantów, która przybyła do południowej Syberii - północnej Mongolii, gdzie wówczas znajdujemy główne skupisko ludów tureckich. Należy także zauważyć, że źródła chińskie wymieniają kilka grup Turkutów. Wspomina się w nich o „Baifu Tujue” (Biało Ubranych Turkutach), „Huangtou Tujue” (Żółtogłowych Turkutach), „Muma Tujue” (Turkutach Narciarzach, dosłownie: Drewniano-Konnych) i „Niuti Tujue” (Turkutach Wołokopytnych). Ci ostatni mieli być ludem północnym, zamieszkującym bardzo zimny kraj i posiadać ludzkie ciała, ale stopy wołu. Ich istnienie potwierdza także źródło tybetańskie, co wskazuje na to, że mimo fantastycznych tradycji na ich temat byli oni rzeczywistym, a nie legendarnym ludem, zamieszkującym być może regiony arktyczne, gdzie należy sytuować także Turkutów Narciarzy. Wydaje się, że te ludy mieszkały w lasach i nie brały udziału w głównym nurcie politycznego życia Turkutów, być może w ogóle nie znajdując się pod władzą kagana. Mimo iż w źródłach Turkuci nieodmiennie opisywani są jako koczownicy, wydaje się czymś rozsądnym założyć, iż również część pozostałych Turkutów była mieszkańcami lasów i tylko politycznie i społecznie aktywna górna warstwa społeczeństwa czerpała pożytki z gospodarki pastoralnej.

    Cesarz Gaozong z dynastii Tang – trzeci władca tej dynastii, panujący w latach 649-683 (pod koniec jego życia faktyczną władzę sprawowała jego żona, cesarzowa Wu Zetian).Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kitanowie – koczowniczy lud azjatycki, który w X wieku zdominował obszar rozciągający się od Korei na wschodzie do Ałtaju na zachodzie i podbijając część północnych Chin ustanowił Dynastię Liao (907-1125). Od nazwy tego ludu pochodzi "Kataj", jedna ze starszych nazw Chin w językach europejskich.
    Jenisej (ros. Енисей) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Syberii środkowej. Jej długość wynosi 4102 km, a powierzchnia dorzecza 2580 tys. km. Powstaje z połączenia Wielkiego i Małego Jeniseju, w pobliżu miasta Kyzył. W górnym biegu przełamuje się przez pasma górskie Sajanu Wschodniego i Sajanu Zachodniego. W środkowym i dolnym biegu, Jenisej oddziela Nizinę Zachodniosyberyjską od Wyżyny Środkowosyberyjskiej. W odległości ok. 300 km od ujścia do Morza Karskiego dzieli się na szereg ramion. Niemal na całej długości żeglowna, dostępna dla statków morskich na odcinku ok. 1000 km od ujścia. Jenisej jest najbardziej zasobną w wodę rzeką syberyjską, dzięki czemu posiada olbrzymi potencjał energetyczny, wykorzystywany przez liczne elektrownie wodne.
    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.
    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.
    Tang Taizong (唐太宗), (ur. 23 stycznia 599 – zm. 649 r.), jego osobiste imię to Lǐ Shìmín 李世民, był drugim cesarzem z chińskiej dynastii Tang, panującym od 626 do 649. Na ogół jest uważany za jednego z największych, o ile nie największego cesarza w całej chińskiej historii. Stanowił on miarę, do której porównywano wszystkich innych cesarzy. Za czasów jego rządów Chiny Tangów prosperowały ekonomicznie i militarnie. Pośmiertnie otrzymał imię Wen Huangdi (文皇帝).
    Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli).
    Tarbagataj (chiń. upr.: 塔尔巴哈台山; pinyin: Tǎ’ěrbāhātái Shān; kaz.: Тарбағатай; ros. Тарбагатай) – pasmo górskie w centralnej Azji, na granicy Kazachstanu i Chin.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.101 sek.