• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Trzynaście punktów Makariosa

    Przeczytaj także...
    Cypryjski Kościół Prawosławny, Autokefaliczny Kościół Cypru, Kościół Cypru (gr. Ἐκκλησία τῆς Κύπρου) – autokefaliczny Kościół prawosławny obejmujący swoją jurysdykcją Cypr. Jego obecnym zwierzchnikiem jest arcybiskup Nowej Justyniany i całego Cypru Chryzostom II, zaś funkcję katedry pełni sobór św. Jana Teologa w Nikozji.Turcy cypryjscy - rodowici mieszkańcy Cypru pochodzenia tureckiego, zamieszkujący głównie północną część wyspy, czyli nieuznawaną na arenie międzynarodowej (poza Turcją) Turecką Republikę Cypru Północnego. Terminu tego używa się dla odróżnienia od zamieszkujących południe wyspy Greków cypryjskich oraz od przybyłych po 1974 w ramach tureckiej akcji osiedleńczej Turków z Anatolii.
    Taksim (z tur. podział) – wysuwana przez Turcję i Turków cypryjskich koncepcja rozwiązania konfliktu grecko-tureckiego o Cypr, polegająca na dokonaniu podziału terytorialnego wyspy na część grecką i turecką.
    function mfTempOpenSection(id){var block=document.getElementById("mf-section-"+id);block.className+=" open-block";block.previousSibling.className+=" open-block";}

    Trzynaście punktów Makariosa – określenie propozycji zmian w konstytucji Cypru, przedstawionych 30 listopada 1963 przez prezydenta Cypru, arcybiskupa Makariosa III. Propozycja ta została odrzucona przez reprezentantów Turków cypryjskich i nigdy nie weszła w życie.

    Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Grecy cypryjscy - rodowici mieszkańcy Cypru pochodzenia greckiego, posługujący się na co dzień językiem greckim, zamieszkujący głównie południową część wyspy tj. uznawane na arenie międzynarodowej państwo Cypr. Terminu tego używa się dla odróżnienia od zamieszkujących północ wyspy Turków cypryjskich, z których część także może mieć greckie korzenie, oraz od Greków, przybyłych na Cypr z wielu innych wybrzeży Morza Środziemnego i Morza Czarnego, zwłaszcza z Bałkanów. Poza wyspą Grecy cypryjscy zamieszkują głównie w Wielkiej Brytanii i Grecji. Jako ludność grecka tradycyjnie wyznają chrześcijaństwo w formie prawosławia.

    Kontekst polityczny[]

    W 1960 Cypr, będący do tej pory kolonią brytyjską, stał się niepodległym państwem. Konstytucję dla zamieszkanej przez dwie społeczności: grecką (ok. 80% mieszkańców) i turecką (ok. 20%) opracowała Połączona Komisja Konstytucyjna, w której zasiadali przedstawiciele obydwu narodowości. Jej treść była jednak ograniczona postanowieniami wcześniejszych porozumień brytyjsko-grecko-tureckich w sprawie wyspy i nie odzwierciedlała rzeczywistych oczekiwań dwóch społeczności: greckich dążeń do unii z Grecją (enosis) i tureckich apeli o podział Cypru (taksim). O ile jednak Turcy zaakceptowali treść konstytucji, dającej im uprawnienia niewspółmierne do ich rzeczywistej liczebności na wyspie, o tyle Grecy cypryjscy czuli się pokrzywdzeni w związku z zapisami w niej zawartymi.

    Makarios III (pol. Makary III) – zwierzchnik Cypryjskiego Kościoła Prawosławnego w latach 1950–1977, pierwszy prezydent Republiki Cypru.Zamieszki na Cyprze w latach 1963–1964 – walki między Grekami a Turkami cypryjskimi, wywołane sprzecznymi aspiracjami ludności w sprawie przyszłości wyspy (idee enosis i taksim) oraz wieloletnim antagonizmem narodowościowym.

    Wzajemna nieufność między dwiema społecznościami doprowadziła w pierwszych latach istnienia niepodległego Cypru do faktycznego paraliżu państwa. Reprezentanci Turków cypryjskich konsekwentnie odrzucali grecki projekt systemu podatkowego, domagali się powołania odrębnych rad miejskich w pięciu największych miastach wyspy (wbrew apelom prezydenta Makariosa III o tworzenie mieszanych rad, mogących zbliżyć obydwie grupy narodowe, a zgodnie z konstytucją) oraz nie zgadzali się na powołanie jednej armii Cypru złożonej z przedstawicieli obydwu narodowości.

    Enosis (od greckiego słowa stgr. Ένωσις hénōsis, oznaczającego unię; związek; zjednoczenie) – ruch zjednoczeniowy na Cyprze, dawniej także na Krecie, na rzecz przyłączenia do Grecji terenów związanych z nią etnicznie i historycznie.

    W zaistniałej sytuacji prezydent i zarazem zwierzchnik Cypryjskiego Kościoła Prawosławnego, arcybiskup Makarios III przedstawił pierwszy projekt zmian w konstytucji, zakładający likwidację odrębnych izb narodowych w Izbie Reprezentantów, narodowych rad miejskich i zasady proporcjonalnej obsady stanowisk w administracji (7:3), z powodu jej nieprzestrzegania (na korzyść Turków). W ocenie Turków cypryjskich przyjęcie zmian oznaczałoby pozbawienie ich wszelkich gwarancji prawnych, ostatecznie zaś zmiana konstytucji i realizacja idei enosis, której zwolennikiem był Makarios III.

    Trzynaście punktów[]

    30 listopada 1963 Makarios III, zdając sobie sprawę z patowej sytuacji, w jakiej znajdowało się państwo, przedstawił nowy projekt zmian konstytucyjnych, ujęty w trzynaście postulatów:

  • poszerzenie prerogatyw tureckiego wiceprezydenta wyspy przy równoczesnym odebraniu prawa weta zarówno jemu, jak i greckiemu prezydentowi,
  • wprowadzenie zasady zastępowania wiceprezydenta przez prezydenta w przypadku niemożności pełnienia przezeń obowiązków, lub przy nieobecności,
  • obieranie przewodniczącego (Greka) i wiceprzewodniczącego (Turka) Izby Reprezentantów przez cały jej skład, nie zaś przez każdą izbę narodową oddzielnie,
  • wprowadzenie zasady zastępowania wiceprzewodniczącego przez przewodniczącego w przypadku niemożności pełnienia przezeń obowiązków, lub przy nieobecności,
  • rezygnacja z głosowania w każdej izbie narodowej osobno nad ustawami dotyczącymi podatków, ordynacji wyborczej i samorządów,
  • rezygnacja z podziałów narodowościowych w samorządach na terenie całego kraju,
  • stworzenie jednolitego systemu sądowniczego, miast osobnych dla Greków i Turków,
  • unifikacja struktur żandarmerii i policji,
  • wycofanie przepisów ograniczających liczebność sił zbrojnych Cypru,
  • rewizja zapisów o kwotach dla przedstawicieli obydwu społeczności przy obsadzaniu stanowisk publicznych w taki sposób, by proporcje te odzwierciedlały rzeczywisty procent Greków i Turków w społeczeństwie,
  • zredukowanie liczby członków komisji służby publicznej o połowę,
  • podejmowanie decyzji w tejże komisji zwykłą większością głosów, bez podziału narodowego,
  • rozwiązanie greckiej izby narodowej.
  • Prezydent przekazał opisane propozycje zmian wiceprezydentowi, zaś 4 grudnia 1963 także ambasadorom Wielkiej Brytanii i Turcji. Turcy cypryjscy zdecydowanie odrzucili trzynaście punktów, nie ufając w dobre intencje polityków greckich. Dezaprobatę dla projektu wyraził także rząd Turcji, deklarując chęć obrony dotychczasowego porządku konstytucyjnego na Cyprze.

    Dalsza dyskusja nad propozycjami stała się niemożliwa, gdyż w grudniu 1963 spory grecko-tureckie na wyspie zaogniły się do tego stopnia, że doszło do wybuchu otwartych walk między społecznościami. Zamieszki grecko-tureckie rozszerzyły się na całą wyspę, chociaż przywódcy polityczni obydwu grup apelowali o spokój.

    Przypisy

    1. Adamczyk A.: Cypr. Dzieje polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 178-179. ISBN 83-88938-19-3.
    2. Adamczyk A.: Cypr. Dzieje polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 200. ISBN 83-88938-19-3.
    3. Adamczyk A.: Cypr. Dzieje polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 202-203. ISBN 83-88938-19-3.
    4. Adamczyk A.: Cypr. Dzieje polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 204-207. ISBN 83-88938-19-3.
    (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.038 sek.