• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Trzustka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Proinsulina – peptyd, nieaktywny prekursor insuliny. Proinsulina powstaje w trzustce, w komórkach β wysepek Langerhansa. Gen zlokalizowany na krótszym ramieniu chromosomu 11 (locus p15.5) koduje powstawanie prekursorowego peptydu preproinsuliny, liczącego u człowieka 110 aminokwasów. Preproinsulina zawiera fragment sygnałowy złożony z 24 aminokwasów, który w retikulum endoplazmatycznym pod wpływem odpowiedniej proteazy zostaje odcięty i w ten sposób powstaje proinsulina.Glikemia – stężenie glukozy we krwi. Glikemia jest wyrażana w mmol/l lub mg/dl (czyli mg%). Celem przeliczenia wartości glikemii z jednych jednostek na drugie stosuje się przelicznik: 1 mmol/l = 18 mg/dl.
    Dane liczbowe[]
  • przeciętna masa: 70-100 g,
  • masa właściwa: 1,040-1,050 g/cm³,
  • minimalna/maksymalna masa: 25 g/150 g,
  • długość: 12-20 cm,
  • wysokość: 4-5 cm,
  • grubość: 2-3 cm,
  • produkcja soku trzustkowego: ok. 2 litry/dzień;
  • Funkcje[]

    Trzustka spełnia dwie zasadnicze funkcje:

  • czynność zewnątrzwydzielnicza – produkcja soku trzustkowego (ok. 1 litr/dzień). Komórki śródpęcherzykowe produkują składniki enzymatyczne soku, który jest wyprowadzany do dwunastnicy przez przewody trzustkowe. W przewodach trzustkowych występują również komórki kubkowe, wydzielające śluz – jeszcze jeden składnik soku trzustkowego.
  • czynność wewnątrzwydzielnicza sprawowana przez wyspy Langerhansa.
  • Enzymy trawienne wydzielane przez trzustkę to:

    Trypsynogen – proenzym wydzielany przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki i jako składnik soku trzustkowego transportowany do dwunastnicy gdzie jest aktywowany przez enteropeptydazę do trypsyny. W patologicznej nieszczelności zwieracza Oddiego aktywacja może nastąpić w świetle przewodów trzustkowych za sprawą trypsyny, enteropeptydazy lub żółci co prowadzić może do zapalenie trzustki.Wydawnictwo Lekarskie PZWL – polskie wydawnictwo istniejące od 1945 roku, wydające literaturę fachową dla pracowników systemu opieki zdrowotnej, podręczniki szkolne i akademickie i publikacje popularnonaukowe. Do 1993 roku państwowe wydawnictwo istniało pod nazwą Państwowe Zakłady Wydawnictw Lekarskich (PZWL). W 1998 roku nastąpiła prywatyzacja, aktualnie stanowi część grupy wydawniczej PWN.
  • amylaza trzustkowa,
  • trypsynogen – enzym aktywuje się pod wpływem enzymu enterokinazy jelitowej w pH 5,2-6,0 lub autokatalitycznej aktywacji przy pH 7,9, w dwunastnicy do trypsyny,
  • chymotrypsynogen – enzym aktywuje się pod wpływem trypsyny i pH 8,0 w dwunastnicy do chymotrypsyny,
  • elastaza,
  • lipaza trzustkowa,
  • nukleaza: rybonukleaza i deoksyrybonukleaza,
  • hydrolaza estrów cholesterolowych,
  • fosfolipaza A2,
  • karboksypeptydaza.
  • Ponadto wyspy trzustkowe (łac. insulae pancreaticae s. Langerhanenses), rozproszone wśród gruczołów wydzielania zewnętrznego, produkują substancje dokrewne:

    Tętnica trzustkowo-dwunastnicza dolna - (łac. arteria pancreaticoduodenalis inferior) – gałąź tętnicy krezkowej górnej. Dzieli się na tętnice trzustkowo-dwunastniczą dolną przednią i tylną . Zaopatruje dolną cześć głowy trzustki.Tętnica żołądkowo-dwunastnicza (łac. arteria gastroduodenalis) - powstaje z rozgałęzienia tętnicy wątrobowej wspólnej (od pnia trzewnego). Kieruje się w dół poza opuszką dwunastnicy i dzieli się na tętnicę żołądkowo-sieciową prawą (do krzywizny większej żołądka) oraz na drobną przednio-górną tętnicę trzustkowo-dwunastniczą.
  • komórki B (β) (około 60%) – produkują insulinę, proinsulinę, peptyd C i amylinę,
  • komórki A (α) (około 25%) – produkują glukagon,
  • komórki D (δ) (około 10%) – produkują somatostatynę,
  • komórki F (około 5%) – produkują polipeptyd trzustkowy (PP).
  • Czynność wydzielniczą trzustki modulują neuroprzekaźniki i adrenalina:

    Glukagon (ATC: H 04 AA 01) – polipeptydowy hormon wytwarzany przez komórki A (α) wysp trzustkowych. Hormon ten ma znaczenie w gospodarce węglowodanowej, stymulując wzrost stężenia glukozy we krwi, co jest działaniem antagonistycznym w stosunku do insuliny. Wzmaga on procesy glukoneogenezy i glikogenolizy oraz utleniania kwasów tłuszczowych.Chymotrypsyna - proteolityczny enzym trawienny, produkowany przez trzustkę (jako proenzym chymotrypsynogen) i wchodzący w skład soku trzustkowego. Zostaje uczynniony przez trypsynę. Wykazuje maksimum aktywności przy pH 8-9. Od trypsyny odróżnia go to, że nie powoduje krzepnięcia krwi.
  • acetylocholina (Ach) wpływa dodatnio na uwalnianie insuliny, gdy stężenie glukozy jest podwyższone,
  • noradrenalina (Nor) – hamuje wydzielanie insuliny.
  • Budowa narządu[]

    Budowa anatomiczna[]

    Trzustka zbudowana jest z miąższu trzustki o charakterze zrazikowym, który otacza sieć śnieżnobiałych przewodów trzustkowych o różnej długości i wielkości światła. Odznaczający się największym światłem jest przewód trzustkowy (łac. ductus pancreaticus). Do niego wpadają liczne mniejsze przewody międzyzrazikowe, przy czym największy z nich jest bardzo często występujący przewód głowy trzustki. Do przewodów międzyzrazikowych uchodzą również cieńsze przewody wychodzące bezpośrednio z wysp trzustkowych (dotąd zlokalizowano je tylko u małp i u człowieka). Do przewodu trzustkowego uchodzi w obrębie głowy trzustki przewód trzustkowy dodatkowy.

    Amylina (IAPP - z ang. Islet Amyloid Polypeptide) – hormon peptydowy zbudowany z 37 aminokwasów, który jest wytwarzany przez komórki beta wysp Langerhansa trzustki.Giovanni Domenico Santorini (ur. 6 czerwca 1681, zm. 7 maja 1737) - włoski anatom, pochodził z Wenecji, był uczeniem Malpighiego.

    Opierając się na ukształtowaniu powierzchni trzustki można wyróżnić jej poszczególne części:

  • głowę (łac. caput) – najbardziej wysunięta na prawo i najszersza część trzustki, objęta pętlą (podkową) dwunastnicy i zrastająca się z jej częścią zstępującą. Jest haczykowato wygięta, spłaszczona i posiada powierzchnię przednią i tylną. Posiada wyrostek haczykowaty (łac. processus uncinatus), stanowiący lewą dolną część głowy skierowaną w lewo i w dół, oddzielony od pozostałej części przez wcięcie trzustki (łac. incisura pancreatis) w jej dolnym brzegu. Wyrostek haczykowaty powstaje w wyniku niekompletnego zrośnięcia się obu gruczołów trzustkowych podczas rozwoju płodowego układu pokarmowego.
  • szyjka, zwana cieśnią (łac. collum s. isthmus pancreatis) – to odcinek o długości ok. 2 cm, stanowiący przedłużenie głowy w trzon. W tym odcinku górna krawędź głowy płynnie przechodzi w górną krawędź trzonu, natomiast na dolnej krawędzi zaznacza się wcięcie trzustki. Niekiedy tego odcinka się nie wyróżnia i zalicza do głowy trzustki.
  • trzon trzustki jest kształtu trójściennego graniastosłupa. Odróżniamy jego trzy powierzchnie i trzy brzegi.
  • powierzchnia przednia jest oddzielona od powierzchni tylnej ostrym brzegiem górnym,
  • powierzchnię tylną od powierzchni dolnej oddziela brzeg dolny,
  • powierzchnię dolną od powierzchni przedniej oddziela brzeg przedni, do którego przyczepia się krezka okrężnicy poprzecznej;
  • na prawej części powierzchni przedniej trzonu znajduje się guz sieciowy (łac. tuber omentale), który przylega do sieci mniejszej tuż nad krzywizną mniejszą żołądka. Lewa część trzonu nieznacznie wygina się ku tyłowi.
  • ogon (łac. cauda) – lewy koniec trzustki, który jest najczęściej spłaszczony, chociaż czasami może być guzkowato zgrubiały. Jest skierowany na lewo i ku górze i swym końcem opiera się o śledzionę.
  • Największe przewody trzustki – mogą być niewidoczne z zewnątrz:

    Noradrenalina, norepinefryna (łac. Norepinephrinum) – organiczny związek chemiczny z grupy katecholamin, hormon zwierzęcy, neuroprzekaźnik wydzielany w części rdzeniowej nadnerczy oraz w miejscu sinawym, zwykle razem z adrenaliną w sytuacjach powodujących stres.Adrenalina (epinefryna) – hormon zwierzęcy i neuroprzekaźnik katecholaminowy wytwarzany przez gruczoły dokrewne pochodzące z grzebienia nerwowego (rdzeń nadnerczy, ciałka przyzwojowe, komórki C tarczycy) i wydzielany na zakończeniach włókien współczulnego układu nerwowego.
  • przewód trzustkowy (łac. ductus pancreaticus s. Wirsungi). Ma zwężony początek w ogonie utworzony z łączących się mniejszych przewodzików. Biegnie drogą lekko zygzakowatą ku stronie prawej w obrębie tkanki łącznej międzyzrazikowej, równolegle względem długiej osi gruczołu i bliżej jego tylnej powierzchni. W obrębie szyjki zagina się ku dołowi, ku tyłowi i na prawo tak, że w obrębie głowy zbliża się do przewodu żółciowego. Dalsze losy przewodu różnią się zależnie od rozwoju trzustki u danej osoby:
    1. w 50% przypadków oba przewody uchodzą obok siebie na dnie bańki wątrobowo-trzustkowej (łac. ampulla hepatopancreatica), uwypuklającej się w stronę światła części zstępującej dwunastnicy w postaci brodawki dwunastnicy większej (łac. papilla duodeni superior s. Vateri). Bańka objęta jest okrężnymi włóknami mięśniówki gładkiej (w większej ilości należącej do przewodu żółciowego wspólnego), które noszą nazwę mięśnia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej (łac. musculus sphincter ampullae hepatopancreaticae) regulującego wypust mieszanki żółci i soku trzustkowego do światła dwunastnicy.
    2. czasami oba przewody tylko zrastają się ze sobą, ale uchodzą osobnymi ujściami, przy czym mogą, ale nie muszą wytwarzać brodawki brodawki.
    3. oba przewody mogą nie zrastać się ze sobą i uchodzą wtedy na osobnych brodawkach.
    4. rzadko przewód trzustkowy może łączyć się z przewodem żółciowym wspólnym uchodząc do niego pod kątem prostym dalej od ujścia na brodawce dwunastnicy (głębiej w obrębie trzustki).
  • przewód trzustkowy dodatkowy (łac. ductus pancreaticus accessorius s. Santorini). Ma długość ok. 5 cm, a jego światło jest nie większe niż 1/3 światła przewodu trzustkowego. Zbiera drobne przewodziki z przedniej i górnej części głowy trzustki i z wyrostka haczykowatego, po czym uchodzi najczęściej dwoma ujściami – jednym do przewodu trzustkowego, a drugim do dwunastnicy, tworząc tu brodawkę mniejszą, położoną 2-3 cm wyżej i nieco do przodu od brodawki większej. Do tyłu od przewodu w okolicy dwunastnicy biegnie przewód żółciowy wspólny, który go krzyżuje. Sok trzustkowy może płynąć w dwóch kierunkach. Ta dwukierunkowość stanowi zabezpieczenie przed brakiem odpływu soku trzustkowego w przypadku zamknięcia światła przewodu trzustkowego.
  • Unaczynienie[]

    Głowa trzustki jest zaopatrzona zespołem tętnic zwanym łukiem tętniczym – przednim i tylnym, który tworzą:

    Komórki D – jedne z komórek endokrynowych tworzących miąższ wysp Langerhansa w trzustce. Stanowią około 6% wszystkich komórek wyspowych. Mają budowę podobną do komórek A i B. Są okrągłe, z umiarkowaną gęstością, o średnicy ok. 350 nm. Nie mają ściśle określonego miejsca w wyspie trzustkowej, są rozproszone po całej powierzchni. Wytwarzają somatostatynę (ostatnio wykazano, że w komórkach D znajdują się także endorfiny).Enzymy – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe, katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji.
  • tętnicę trzustkowo-dwunastniczą górną, przednią i tylną, które odchodzą od tętnicy żołądkowo-dwunastniczej (z tętnicy wątrobowej wspólnej),
  • gałąź przednia i tylna tętnicy trzustkowo-dwunastniczej dolnej od tętnicy krezkowej górnej lub gałęzi jelitowej.
  • Trzon i ogon trzustki zaopatrują gałęzie trzustkowe w liczbie 3-5, pochodzące od tętnicy śledzionowej, biegnącej na górnym brzegu trzustki.

    Rak trzustki (łac. carcinoma pancreatis, ang. pancreatic cancer) – złośliwy nowotwór części zewnątrzwydzielniczej trzustki.Żyła śledzionowa (łac. vena splenica s. lienalis) – jeden z dopływów żyły wrotnej odprowadzający krew ze śledziony, a także z żołądka i trzustki.

    Żyły zazwyczaj towarzyszą odpowiadającym im tętnicom. Żyły trzustkowo-dwunastnicze uchodzą do żyły krezkowej górnej lub bezpośrednio do żyły wrotnej, natomiast kilka drobnych żył trzustkowych uchodzi do żyły śledzionowej.

    Unerwienie[]

  • Unerwienie przywspółczulne pochodzi od nerwu błędnego, głównie ze splotu żołądkowego tylnego. Z tylnej ściany żołądka włókna przywspółczulne przechodzą za pośrednictwem ścian odźwiernika i dwunastnicy do trzustki. Działa pobudzająco na gruczoł: rozszerza naczynia krwionośne, zwiększając dystrybucję tlenu a w ten sposób również produkcję soku trzustkowego. Ponadto rozszerza przewody trzustkowe, w których sok trzustkowy się zbiera.
  • Unerwienie współczulne stanowią bezrdzenne włókna nerwowe pochodzące ze splotu trzewnego. Działa antagonistycznie.
  • Budowa histologiczna[]

    Komórki wchodzące w skład części wewnątrzwydzielniczej trzustki (części produkującej hormony) są zgromadzone w skupiskach nazywanych wyspami trzustkowymi lub wyspami Langerhansa. Liczbę wysp ocenia się na ok. 2 milionów, a stanowią one zaledwie około 2% całkowitej masy tego narządu. Średnica wyspy wynosi 0,1-0,2 mm. Wyspy zbudowane są z pasm i gniazd wielościennych komórek nabłonkowych, z których ok. 80% stanowią komórki beta, które posiadają w swej cytoplazmie ziarenka insuliny rozpuszczalne w alkoholu. Pozostałe ok. 20% stanowią komórki alfa, które wytwarzają glukagon. Leżą one w wyspach, a także w drobnych skupiskach między pęcherzykami trzustki, w pasemkach wyrastających z dużych przewodów gruczołowych i pojedynczo pośród ich nabłonka. Pęcherzyki wydzielnicze są miejscem wydzielania soku trzustkowego, gromadzącego się w wąskich i długich, rozgałęzionych tunelikach – wstawkach. Pęcherzyki mogą zrastać się pęcherzyki złożone. Do takich pęcherzyków wnikają wstawki za pomocą płaskich komórek śródpęcherzykowych. Wstawki są wysłane nabłonkiem płaskim, a w odcinkach dystalnych, gdzie znajdują się już większe gałązki – nabłonkiem sześciennym. Przewody międzyzrazikowe i główne mają nabłonek walcowaty. Przebiegają wśród tkanki łącznej zbitej przechodzącej bardziej obwodowo w tkankę łączną luźną. Tkanka łączna luźna wnika też między zraziki, a także pomiędzy komórki śródpęcherzykowe. Przez nią przechodzą drobne naczynia, które drobną siecią włosowatą oplatają pęcherzyki wydzielnicze, a w wyspach wśród ich pasm nabłonkowych tworzą sieci szerokich naczyń zatokowych. Towarzyszące tętniczkom włókna nerwowe, oddają zakończenia nerwowe w ich błonie mięśniowej, a także do sąsiadujących komórek gruczołowych. Wśród tkanki łącznej międzyzrazikowej występują również drobne zwoje współczulne i zakończenia nerwowe blaszkowate. W większych przewodach o wyjątkowo wysokim nabłonku walcowatym występują również komórki kubkowe wydzielające śluz do ich światła. Tkanka mięśniowa gładka tworzy u ujścia przewodu trzustkowego fragment mięśnia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej.

    Tętnica wątrobowa wspólna (łac. arteria hepatica communis) - jedna z trzech gałęzi pnia trzewnego (łac. truncus coeliacus. Jest mniejsza od tętnicy śledzionowej, ale większa od tętnicy żołądkowej lewej, dwóch pozostałych arterii odchodzących z pnia trzewnego.Insulina – anaboliczny hormon peptydowy o działaniu ogólnoustrojowym, odgrywający zasadniczą rolę przede wszystkim w metabolizmie węglowodanów, lecz także białek i tłuszczów. Nazwa insulina z łac. insula - wyspa, pochodzi od wysepek Langerhansa trzustki, gdzie insulina jest produkowana.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Adam Wawrzyniec Bochenek (ur. 10 sierpnia 1875 w Krakowie, zm. 25 maja 1913 tamże) – polski lekarz, anatom, histolog, antropolog. Autor wielokrotnie wznawianego podręcznika anatomii.
    Anatomia (z gr. anatomē - sekcja (zwłok), krajanie od anatémnein - pociąć) – dział biologii, nauka zajmująca się badaniem budowy organizmów. Przedmiotem zainteresowania różnych działów anatomii jest badanie położenia, kształtu, składu oraz ewolucji narządów, tkanek i komórek
    Trypsyna (EC 3.4.21.4) – enzym trawienny wytwarzany przez część zewnątrzwydzielniczą trzustki. Jest wydzielany w postaci proenzymu - trypsynogenu, który wchodzi w skład soku trzustkowego. W dwunastnicy pod wpływem niewielkich nawet ilości innego enzymu - enterokinazy dochodzi do aktywacji trypsynogenu. Dzięki autokatalitycznej zdolności trypsyny szybko dochodzi do pełnego uczynnienia wydzielonego trypsynogenu.
    Herofilus (gr. Herophilos, łac. Herophilus), nazywany też Herofilosem z Chalcedonu (ok. 335-280 r. p.n.e.), grecki lekarz, założyciel szkoły lekarskiej w Aleksandryjskim Muzejonie, założonym przez Ptolemeusza I Sotera.
    Splot trzewny (łac. plexus coeliacus), potocznie zwany splotem słonecznym (plexus solaris), anatomicznie splotem słonecznym określa się odmianę anatomiczną powstałą ze zrośniętych splotów trzewnych prawego i lewego. Należy do grupy splotów autonomicznych. Największy ze splotów przedkręgowych, znajduje się na wysokości I kręgu lędźwiowego, u góry sięgając rozworu aortowego przepony, ku dołowi sięga miejsca odejścia tętnic nerkowych, a bocznie dochodzi do nadnerczy.
    Acetylocholina (ACh) – organiczny związek chemiczny, ester kwasu octowego i choliny. W organizmach żywych związek ten jest neuromediatorem syntetyzowanym w neuronach cholinergicznych. Prekursorem acetylocholiny jest cholina, która przenika z przestrzeni międzykomórkowej do wnętrza neuronów.
    Pompa insulinowa – urządzenie do ciągłego podawania insuliny, ułatwiające kontrolę leczenia cukrzycy i poprawiające jakość życia chorego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.029 sek.