• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Trybun ludowy



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Tribunicia potestas – w antycznym Rzymie w okresie republiki był to ogół uprawnień, jakimi dysponowali trybunowie ludowi.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Trybun ludowy Gajusz Grakchus przewodniczy zgromadzeniu plebejuszy, grawiura Silvestre Davida Mirysa (1742–1810).

    Trybun ludowy (także plebejski, łac. tribunus plebis lub plebi, l.mn. tribuni plebis) – urząd w republice rzymskiej utworzony w 494 roku p.n.e., którego podstawowym zadaniem była ochrona interesów obywateli, a zwłaszcza plebejuszy przed arbitrażem patrycjuszy w senacie i samowolą urzędników. Początkowo na roczną kadencję wybierano dwóch lub czterech trybunów (po jednym dla każdej z czterech tribus urbanae), po ok. 457 roku p.n.e. ich liczba wzrosła do dziesięciu.

    Imperium – zakres władzy wojskowej, cywilnej i religijnej wyższych urzędników w starożytnym Rzymie. Imperium posiadali następujący urzędnicy: dyktator, konsulowie i pretorzy. W przypadku dyktatora było to summum imperium czyli władza nieograniczona, konsul dysponował tzw. imperium maius (władza większa), natomiast pretos posiadał tzw imperium minus (władza mniejsza). Osoby posiadające imperium miały prawo do zasiadania na krześle kurulnym i korzystania z eskorty liktorów. Liczba liktorów i trzymane przez nich rózgi wskazywały na zakres władzy danego urzędnika.Nexum (łac., supinum czasownika necto, nectere - zawiązać, zobowiązać) w prawie rzymskim archaiczna czynność prawna, należąca do grupy uroczystych aktów prawnych dokonywanych per aes et libram (przy użyciu spiżu i wagi). Z nexum wywodzi się późniejsza instytucja pożyczki (mutuum).

    W okresie republikańskim kompetencje trybunów ludowych pozwalały im na trzymanie w szachu senatu i urzędników. Trybun ludowy miał prawo przewodniczyć Zgromadzeniu Plebejuszy, zwoływać posiedzenia senatu, zgłaszać projekty praw i wstawiać się za plebejuszami w procesach karnych i cywilnych. W praktyce posiadał również prawo weta wobec działań senatorów i konsulów. Stworzenie takiego urzędu zaledwie w około półtorej dekady po wprowadzeniu w Rzymie ustroju republikańskiego, było jedną z pierwszych modyfikacji greckiego wzorca politycznego wprowadzonego w Rzymie. Pozwoliło także niewielkiemu jeszcze wtedy miastu na Półwyspie Apenińskim przetrwać olbrzymie napięcia społeczne, jakie pojawiają się w każdym społeczeństwie kastowym.

    Forum Romanum (pol. – rynek rzymski), inna nazwa to Forum Magnum – najstarszy plac miejski w Rzymie, otoczony sześcioma z siedmiu wzgórz: Kapitolem, Palatynem, Celiusem, Eskwilinem, Wiminałem i Kwirynałem. Główny polityczny, religijny i towarzyski ośrodek starożytnego Rzymu, miejsce odbywania się najważniejszych uroczystości publicznych.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Początkowo plebejusze wybierali dwóch trybunów, z czasem ich liczba zwiększyła się do dziesięciu. Wszyscy posiadali status sacrosancti (świętych i nietykalnych, dosł. przenajświętszych), co w praktyce dawało im pełen immunitet, a podniesienie na nich ręki miało być karane nie tylko śmiercią na ziemi, ale także potępieniem przez bogów. Miejscem urzędowania trybunów były tzw. ławy trybunalskie na Forum Romanum. Władza trybunów ograniczona była tylko do terenów miejskich Rzymu, czyli nie mogli oni przeciwstawiać się urzędnikom poza obrębem miasta. W początkach cesarstwa urząd stracił na znaczeniu, a większość jego prerogatyw (tribunicia potestas) przekazano cesarzom.

    Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).Plebejusze (łac. plebes - lud) – w starożytnym Rzymie warstwa społeczna, prawdopodobnie wywodząca się od ludów pobliskich, podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie.

    Pod wieloma względami instytucja trybuna ludowego przypominała dzisiejszy urząd rzecznika praw obywatelskich lub rzecznika interesu publicznego, z którymi to instytucjami zresztą często bywa porównywana. Niektórzy autorzy uznają wręcz instytucję trybuna ludowego za bezpośrednią poprzedniczkę dzisiejszego ombudsmana.

    Kuratela – instytucja zbliżona do opieki. Jest to ustanawiana sądownie forma ochrony osób bądź praw majątkowych osób, które nie mogą same prowadzić swoich spraw (dziecka poczętego, małoletniego, osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie lub częściowo, osoby niepełnosprawnej lub osoby nieobecnej). Kuratelę sprawuje kurator ustanowiony przez sąd.Rzecznik Interesu Publicznego – jednoosobowy urząd reprezentujący interes publiczny w postępowaniu lustracyjnym, działający od 3 sierpnia 1997 do 14 marca 2007 na mocy Ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 roku o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne. Rzecznik wykonywał swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Interesu Publicznego w którym mogły być zatrudnione wyłącznie osoby, które zostały dopuszczone do tajemnicy państwowej. Siedziba biura Rzecznika znajdowała się w Warszawie przy ulicy Żurawia 4a.

    Historia[ | edytuj kod]

    Przyczyny powołania urzędu[ | edytuj kod]

    Choć około 510 roku p.n.e. w Rzymie obalono monarchię, większość urzędów pozostała w rękach patrycjuszy, czyli nielicznej warstwy możnych. To z nich wywodzili się konsule, senatorowie czy urzędnicy niższego szczebla. Tymczasem społeczeństwo rzymskie składało się w przeważającej większości z plebsu, czyli warstw niższych. Wśród plebejuszy znaleźć można było zarówno osiedleńców z innych krain, miejską biedotę, ale też bogaczy, których od patrycjatu odróżniało jedynie pochodzenie. Ci ostatni zmuszeni byli odbywać służbę wojskową na równi z patrycjuszami, i płacić takie same podatki, jednak pozbawieni byli wpływu na ich wydatkowanie, zawieranie pokoju czy ustawodawstwo.

    Obywatelskie nieposłuszeństwo (civil disobedience) – celowe działanie łamiące konkretne przepisy prawne w imię przekonania, że owe przepisy rażąco naruszają wartości istotne dla stosującego nieposłuszeństwo obywatelskie – połączone ze świadomością możliwości poniesienia negatywnych konsekwencji prawnych.Senatus consultum — w starożytnym Rzymie uchwała senatu. W okresie republiki miało ono jedynie charakter doradczy. Na początku okresu pryncypatu senat przejął funkcje ustawodawcze, wówczas senatus consulta nabrały moc prawa obowiązującego. Jak określił Gajus w swych Institutiones senatus consultum jest tym, co senat nakazuje i ustanawia; ma ono moc ustawy, choć co do tego były wątpliwości. Inicjatywę uchwałodawczą posiadał cesarz, pod koniec pryncypatu posiadł on tą możność na wyłączność. Głosowanie senatu było de facto formalnością, w późniejszym okresie zastąpione zostało przyjęciem przez aklamację. Przejawem dominującej pozycji cesarza był m. in. fakt, że od końca II wieku senatus consultum określano oratio principis in senatu habita (mowa princepsa mająca miejsce w senacie).
    Ucieczka ludu na Mons Sacer, grawiura B. Barlocciniego z 1849 roku.

    Choć początkowo obie klasy społeczne były równe, w praktyce dość szybko plebejusze zaczęli stanowić pośledniejszą kategorię obywateli. Postępowała też monopolizacja władzy przez rody patrycjuszowskie. W okresie 509483 p.n.e. 21 procent wszystkich konsulów wywodziło się z plebsu. W latach 427401 p.n.e. już tylko jeden konsul na stu wywodził się z kręgów innych, niż rzymska arystokracja.

    Gaius Sempronius Gracchus (ok. 152 p.n.e. - 121 p.n.e.), syn Tyberiusza Semproniusza Grakchusa i Kornelii Afrykańskiej Młodszej (córki Scypiona Afrykańskiego Starszego). Był młodszym bratem Tyberiusza Grakchusa. Jego siostra Sempronia była żoną Scypiona Afrykańskiego Młodszego.Pretor (łac. praetor – l.mn. praetores) – wyższy urzędnik w antycznym Rzymie mający tzw. władzę mniejszą (imperium minus). W czasie nieobecności konsulów, pretor (później dwóch) przejmował najwyższą władzę w mieście, mogąc nawet zwoływać posiedzenia senatu. Zasadniczym jednak zadaniem pretorów było sądownictwo. Ważnym uprawnieniem pretora było wydawanie edyktów (edykty pretorskie), w których ustalał on sposoby postępowania w sprawach niedostatecznie jasno uregulowanych przez ustawy (leges) czy prawo zwyczajowe. Owe edykty odegrały ważną rolę w rozwoju prawodawstwa i były uwzględniane w późniejszych kodyfikacjach prawa rzymskiego.

    Współczesnym badaczom brakuje źródeł historycznych, dzięki którym można by z całą pewnością opisać tło społeczne i ekonomiczne konfliktu, w wyniku którego powstał urząd trybuna ludowego. Pośrednio z późniejszych tekstów i źródeł archeologicznych można jednak wywnioskować, że w V wieku p.n.e. społeczeństwo rzymskie przechodziło trudny okres. Częste wojny i klęski głodu musiały wpłynąć na obie strony konfliktu. Wydaje się więc pewnym, że na zmianie zastanego stanu rzeczy zależało sporej części społeczeństwa, a nie tylko wąskiej grupie nacisku.

    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.Comitium (łac.) – miejsce zgromadzenia ludowego w antycznym Rzymie. Składało się z placu, na którym zbierało się zgromadzenie ludowe, Kurii (miejsca obrad Senatu) i rostrów (czyli mównicy, z której przemawiali oratorzy).

    W tym czasie plebejusze rozpoczęli walkę o emancypację na dwóch płaszczyznach: polityczno-religijnej oraz ekonomicznej. Jako że patrycjusze byli lepiej uzbrojeni i wyszkoleni, zdobycie władzy przemocą było problematyczne. By zyskać wpływ na rządy, plebejusze uciekli się więc do secesji (secessio plebis). Przynajmniej trzykrotnie w ramach swoistego strajku opuszczali Rzym i przenosili się poza jego mury, grożąc założeniem własnego miasta: w 494, 450 i 287 roku p.n.e.. Zamykano warsztaty i sklepy, służby miejskie przestawały działać, a przed patrycjuszami stawało widmo głodu.

    Otwarty dostęp (OD, ang. Open Access, „OA”) – oznacza wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.Concilium plebis zgromadzenie ludowe powstałe w V w. p.n.e. w republikańskim Rzymie. Organizacja tego zgromadzenia opierała się na jednostkach terytorialnych tribus, których liczba ustaliła się na 35. W praktyce concilium plebis było bardzo podobne do comitia tributa, dlatego też z czasem zacierały się między nimi różnice kompetencyjne. W 287 p.n.e. na mocy lex Hortensia postanowiono, że uchwały concilia plebis (plebiscita) miały obowiązywać wszystkich obywateli, czyli stanowione były w imieniu państwa.

    Początki[ | edytuj kod]

    Podczas pierwszej z takich secesji w roku 494 p.n.e. protestujący plebs wybrał spośród siebie dwóch trybunów ludowych, czyli reprezentantów w sporze z patrycjuszami. Nazwa nowego urzędu wywodziła się od tribuum, rzymskich jednostek administracyjnych o rodowodzie plemiennym, jednak nie jest jasne czy pierwsi trybuni byli naczelnikami plemion, czy też nazwa nawiązywała do wcześniej istniejącego urzędu tribuni militum.

    Naruszenie nietykalności cielesnej – występek polegający na uderzeniu pokrzywdzonego lub naruszeniu jego nietykalności cielesnej w inny sposób. Nietykalność cielesną osoby można naruszyć przykładowo poprzez spoliczkowanie, popychanie, oplucie bądź oblanie płynem.Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

    Zgodnie z tradycją podczas secesji wszyscy przedstawiciele niższych warstw społeczeństwa rzymskiego biorący udział w strajku zaprzysięgli też tzw. lex sacrata, „święte prawo” stanowiące, że zabiją każdego, kto zechce skrzywdzić ich wybrańców. Jednocześnie trybuni zyskali status sacrosancti, a więc nietykalnych ze względu na sankcję boską. Tym samym stworzono pozaprawny urząd, którego miano bronić pozaprawnymi metodami.

    Rzym królewski – (łac. Regnum Romanum) okres w dziejach starożytnego Rzymu trwający według tradycji od założenia miasta przez legendarnego Romulusa w 753 p.n.e. do obalenia monarchii i wprowadzenia Republiki przez Lucjusza Juniusza Brutusa w 509 p.n.e.Concilium − międzynarodowy periodyk teologiczny, którego pierwszy numer ukazał się w 1965, wychodzi w sześciu językach.

    Ten akt obywatelskiego nieposłuszeństwa, mimo oporów i sprzeciwu m.in. Gnejusza Marcjusza Koriolana, został ostatecznie zaakceptowany przez patrycjuszy, którzy włączyli nowy urząd w obręb rzymskiego systemu politycznego, choć na specyficznych zasadach. Senat uznał trybunów ludowych za urzędników państwowych, choć nie za członków magistratury, bowiem wybierali ich jedynie plebejusze, a nie cały lud rzymski. W konsekwencji, inaczej niż inni rzymscy urzędnicy, trybuni nie posiadali insygniów swego urzędu, nie byli także obdarzeni imperium. Pełne uznanie władzy trybunów ludowych nastąpiło w 287 p.n.e. wraz z uznaniem plebiscytów, czyli uchwał zgromadzeń ludowych, za obowiązujące cały lud rzymski, nie tylko plebejuszy (lex Hortensia).

    I triumwirat – tajne, nieformalne porozumienie zawarte pomiędzy Gajuszem Juliuszem Cezarem, Gnejuszem Pompejuszem i Markiem Krassusem w 60 roku p.n.e.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Uprawnienia trybunów wobec senatu zmieniały się w czasie. Początkowo posiadali oni jedynie prawo przysłuchiwania się jego obradom, jednak już w III wieku p.n.e. zdobyli prawo do przemawiania (ius referendi), a prawo do zwoływania zgromadzeń plebejskich rozszerzono także o prawo do zwoływania senatorów (ius agendi cum patribus). W II wieku p.n.e. wcześniejszy wybór na trybuna stał się wystarczającym warunkiem do ubiegania się o miejsce w senacie; zmianę tę wprowadziło prawdopodobnie lex Atinia ze 149 p.n.e.).

    Immunitet (łac. immunitas – uwolnienie od obciążeń) – instytucja prawna, mocą której osoba z niej korzystająca nie podlega określonym przepisom, do przestrzegania których inne osoby są zobowiązane. Immunitet może też oznaczać ograniczenie odpowiedzialności prawnej danej osoby z tytułu pełnienia przez nią określonej funkcji. Istotą immunitetu jest więc wyłączenie spod określonego obowiązku.Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowanego przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.

    Choć stworzenie nowego urzędu ograniczało ich władzę, na nowej organizacji systemu politycznego zyskali także przedstawiciele wyższych warstw. Pomimo wszystkich niedogodności, możliwość wpływania na rzeczywistość prawną Rzymu przez warstwy niższe społeczeństwa katalizowała rozmaite niepokoje społeczne. Poza tym przedstawiciele rzymskiej arystokracji z trybunami mogli zazwyczaj porozumieć się w sposób cywilizowany i uzgodnić wprowadzenie praw pożytecznych dla obu klas. Zupełnie inaczej bywało z tłumem wściekłych plebejuszy, którzy często nawiedzali senat i wymuszali wprowadzenie nowego prawa osobiście, pod groźbą samosądu na senatorach Już w IV wieku p.n.e. senat zaczął też wykorzystywać trybunów jako instrument nacisku na urzędników. Mimo tego uwikłania, trybuni pozostali silnie związani ze swoimi wyborcami, a Polibiusz podkreśla, że musieli także kierować się przede wszystkim wolą ludu.

    Półwysep Apeniński – półwysep w Europie Południowej, otoczony przez akweny Morza Śródziemnego: Morze Liguryjskie i Tyrreńskie od zachodu, Jońskie od południa oraz Adriatyckie od wschodu.Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.

    Podział władzy[ | edytuj kod]

    Władza trybunów ludowych była stosunkowo słabo sformalizowana, zwłaszcza jak na warunki rzymskie. W warstwie symbolicznej i prawnej opierała się głównie na interpretacji jednego przepisu i tradycji. Przyziemnym wsparciem dla siły tradycji była liczebność plebsu i koszty, jakie mogły ponieść wyższe klasy w wyniku konfliktu wewnętrznego. Dlatego też, choć kompetencje poszczególnych urzędników są w prawie rzymskim dość dokładnie opisane, do tarć kompetencyjnych dochodziło nader często. W sytuacji sporu starano się szukać kompromisu, z którego po jakimś czasie jedna ze stron starała się wycofać. Tak było na przykład w przypadku Marka Liwiusza Drususa, trybuna z roku 91 p.n.e. Zdołał on przekonać senat do przeprowadzenia ograniczonej reformy rolnej (polegającej na zwiększeniu udziału plebejuszy w ziemi publicznej i ziemiach zdobywanych podczas wojen) i obniżeniu ceny zboża. Gdy jednak chciał przyznać prawa obywatelskie także mieszkańcom innych miast sprzymierzonych z Rzymem, stracił poparcie wszystkich i został zamordowany, a wszystkie jego reformy cofnięto. Dzięki tej ciągłej walce cały system polityczny Rzymu przetrwał we względnej homeostazie kilkaset lat, aż do nadejścia czasów cezarów.

    Cursus honorum (łac. ścieżka zaszczytów) – dość ściśle ustalona drabina kariery politycznej, po której należy się piąć, aby zajmować coraz wyższe stanowiska. Idea cursus honorum polega na tym, aby zdobywać doświadczenie na mniej ważnych stanowiskach, zanim obejmie się ważniejsze.Lucius Cornelius Sulla (Lucjusz Korneliusz Sulla) zwany Felix (ur. 138 p.n.e. – zm. 78 p.n.e.) – rzymski polityk, dowódca i dyktator.

    Wybór trybunów[ | edytuj kod]

    Poza senatem w starożytnym Rzymie istniały dwa rodzaje zgromadzeń posiadających prerogatywy ustawodawcze. Pierwszym były comitia, w których udział mogli brać wszyscy obywatele niezależnie od stanu. Drugim typem były concilia („rady”), jednoczące wszystkich obywateli danego stanu. Na przykład concilia plebis pozwalały plebejuszom uchwalać prawa, jednak odnosiły się one jedynie do ich stanu i nie obejmowały patrycjuszy. Natomiast prawa uchwalane przez możnych w senacie obowiązywały wszystkich, niezależnie od stanu.

    Trybun wojskowy (łac. tribunus militum) – stopień oficerski w armii starożytnego Rzymu, wyższy niż centurion, niższy niż legat. Trybunowie wojskowi – w liczbie na ogół sześciu – razem z centurionami i legatem stanowili kadrę dowódczą legionu. Podstawową funkcją trybuna było (stałe lub czasowe) dowodzenie kohortą.Lex sacrata (l.mn. leges sacratae, dosł. prawo uświęcone lub święte) – rzymska formuła prawno-religijna przyjęta przez określoną grupę obywateli rzymskich w formie plebiscytu i wzmocniona uroczystą przysięgą. Ważnym elementem legum sacratarum była sankcja religijna: łamiący objęte nią przepisy miał spotkać się z potępieniem ludzi i bogów, automatycznie stawał się człowiekiem przeklętym i każdy obywatel mógł bezkarnie pozbawić go zycia. Formuły takie same z siebie nie stanowiły części prawa rzymskiego, a raczej deklarację określonej grupy osób, która wszelako w praktyce bywała traktowana jako obowiązująca na równi z ustawami senatu.

    To właśnie concilia plebis obierały trybunów (początkowo dwóch, czterech lub pięciu, po około 449 lub 457 p.n.e. dziesięciu, a z czasem nawet większą liczbę) na roczne kadencje. Trybuni z urzędu przewodniczyli ich obradom. Zgodnie z zasadami obowiązującymi także innych urzędników rzymskich, urzędujący trybuni nie mieli prawa do reelekcji i sprawowali swój urząd przeważnie honorowo, bez jakiejkolwiek oficjalnej gratyfikacji.

    Titus Livius (ur. 59 p.n.e.; zm. 17 n.e.) – rzymski historyk pochodzący z miasta Patavium (dzis. Padwa). Autor monumentalnego dzieła o historii Rzymu.Komicja trybusowe (comitia tributa) – w starożytnym Rzymie zgromadzenie tribus, czyli obywateli podzielonych na dane jednostki administracyjno-terytorialne, jakimi były właśnie tribus.

    Co ważne, trybun, jako najwyższy przedstawiciel owego „państwa w państwie”, jakie dzięki jego istnieniu stworzyli plebejusze, przez całą roczną kadencję nie miał prawa opuszczać Rzymu, a jego dom musiał być zawsze otwarty dla petentów.

    Upadek instytucji trybuna ludowego[ | edytuj kod]

    U schyłku republiki trybunowie ludowi w coraz mniejszym stopniu stanowili opozycję wobec nobilitas, a w coraz większym stawali się narzędziem w ich rządach. Na mocy lex Atinia (149 p.n.e.) byli trybunowie wchodzili nawet automatycznie w skład senatu. W 81 p.n.e. dyktator Lucjusz Korneliusz Sulla uznał instytucję trybuna za zagrożenie dla swojej władzy i pozbawił trybunów prawa do zgłaszania projektów praw i prawa weta wobec ustaw senackich. Pozbawił także byłych trybunów prawa do sprawowania innych magistratur, czym w praktyce uniemożliwił wykorzystywanie urzędu jako odskoczni do dalszej kariery w strukturach zarezerwowanych dawniej dla patrycjuszy. Reformy prawne Sulli nie zmieniły prawa trybunów ludowych do wstawiania się za obywatelami, jednak stracili oni większość swych prerogatyw. Reformy Sulli stopniowo wycofano, jednak stworzyły one precedens. W 75 p.n.e. przywrócono prawo do sprawowania magistratur, a pełnię praw przywrócili za czasów I triumwiratu konsule Gnaeus Pompeius Magnus i Marcus Licinius Crassus w 70 p.n.e.

    Interreks (interrex) – urząd rzymski wywodzący się z czasów królewskich. W sprawie wyboru nowego króla senat wyłaniał spośród siebie radę dziesięciu interreksów (interreges), którzy cyklicznie przez pięć dni dysponowali władzą królewską. Okres ten był nazywany interregnum. Interreksi proponowali kandydata na króla, który był następnie przedstawiany do akceptacji senatu i komicjów kurialnych. Po wyborze króla jego władza (imperium) była potwierdzana specjalnym prawem lex curiata de imperio.Marcus Tullius Cicero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej, polityk, słynny ze stłumienia spisku Katyliny. Stronnik optymatów. Zamordowany wraz z bratem Kwintusem na polecenie Marka Antoniusza, który zemścił się w ten sposób za wygłoszone przeciw niemu Filipiki.

    Jednym z ostatnich, a jednocześnie najlepiej znanych współczesności trybunów ludowych był trybun z roku 59 p.n.e. Publiusz Klodiusz Pulcher (Publius Clodius Pulcher). Urodzony w rodzinie patrycjuszowskiej, w młodości wsławił się awanturnictwem, które zamknęło przed nim drogę awansu w obrębie klasy. Dlatego też Klodiusz Pulcher dał się adoptować młodszemu od siebie dalekiemu krewnemu z plebejskiej linii, wystartował w wyborach na trybuna i wygrał.

    Galia (łac. Gallia) - kraina historyczna w Europie Zachodniej, obecnie tereny Francji, Belgii, Szwajcarii i północno-zachodnich Włoch, zamieszkana przez plemiona celtyckie. Termin ten, wprowadzony przez Rzymian, do czasu podboju przez Juliusza Cezara w latach 58-51 p.n.e. nie miał pokrycia w rzeczywistej organizacji państwowej czy międzyplemiennej. Istniały tylko pewne luźne podobieństwa kulturowe i niezbyt intensywne związki ekonomiczne między poszczególnymi plemionami.Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w idy marcowe przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. W testamencie adoptował syna swojej siostrzenicy Gajusza Oktawiusza, późniejszego Oktawiana Augusta, wyznaczając go na swego spadkobiercę.

    Zręcznymi posunięciami zjednał sobie przychylność plebsu. W miejsce dotychczasowego dotowania zboża dla biedoty wprowadził rozdawnictwo. Ograniczył też władzę sądowniczą cenzorów i senatu, czym zraził do siebie patrycjuszy i naruszył delikatną homeostazę między stanami. Zamiast na kompromisie, oparł swoje rządy wyłącznie na poparciu plebsu. Uwikłany w konflikt z Katonem Młodszym i Cyceronem (także plebejuszami z pochodzenia, ale też republikanami z krwi i kości), a także ze swoim współtrybunem Milo, zaczął uciekać się do zwykłej przemocy i konfiskaty dóbr swoich konkurentów politycznych dla powiększenia własnej potęgi. Po wyjeździe Juliusza Cezara, który wraz z armią ruszył na podbój Galii, udało mu się faktycznie przejąć kontrolę nad miastem. Posługiwał się przy tym uzbrojonymi bandami, które terroryzowały oponentów o wiele skuteczniej, niż prerogatywy trybuna. Jednak jego działania, które dziś określilibyśmy mianem populistycznych, przyniosły nieoczekiwany skutek: porozumienie bogatszych plebejuszy z patrycjatem przeciwko jego samowoli. W 53 roku p.n.e. Klodiusz stracił życie.

    Weto (także veto, z łac. veto – nie pozwalam) – prawo wyrażenia sprzeciwu wobec dowolnej decyzji, przyznawane na przestrzeni dziejów rozmaitym organom władzy, pozwalające na odrzucenie w całości (tzw. weto absolutne), lub wstrzymanie (tzw. weto zawieszające) jakiegoś aktu prawnego. Istnieje jeszcze weto ludowe, które polega na odrzuceniu uchwalonej przez parlament ustawy w drodze referendum.Gnaeus Pompeius Magnus, Gnejusz Pompejusz Wielki (ur. 29 września 106 p.n.e., zm. 28 września 48 p.n.e.) – rzymski polityk i dowódca wojskowy, jeden z twórców I triumwiratu, zwany przez współczesnych Pompejuszem Wielkim ze względu na wielkie sukcesy polityczne i militarne oraz zasługi dla Rzymu.

    W kilka lat później wyniszczone walkami miasta Italii poddawały się jedno po drugim władzy Juliusza Cezara. Gdy ten zdobył władzę, ograniczył moc trybunów i sam przejął część ich władzy (a przynajmniej przysługującą im sacrosanctitas). Jego następca Oktawian August sam przejął wszystkie ich prerogatywy w trzech kolejnych krokach (36, 30 i 23 p.n.e.). Mimo utraty władzy i znaczenia, instytucja trybuna ludowego, podobnie jak urząd edyla, pozostała dla wielu plebejuszy ważnym krokiem na drodze do uzyskania miejsca w senacie przynajmniej do III wieku n.e., a sam tytuł istniał jeszcze w V wieku n.e.

    Kazimierz Feliks Kumaniecki, pseud. Jutro, Kozakiewicz (ur. 18 maja 1905 w Krakowie, zm. 8 czerwca 1977 w Warszawie) – polski filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Nauk.Marek Porcjusz Katon, Marcus Porcius Cato Uticensis (ur. 95 p.n.e., zm. 46 p.n.e.), zwany, dla odróżnienia od Katona Starszego, którego był prawnukiem, Katonem Młodszym (łac. Cato Minor) lub Katonem Utyceńskim (łac. Cato Uticensis) – polityk i filozof rzymski. Stoik, znany z prawości i uczciwości. Naśladował sposób bycia Katona Starszego, który był dla niego ideałem.

    Po upadku Rzymu zaniechano w Europie prawnej i urzędowej reprezentacji zwykłych ludzi (pospólstwa, plebsu czy mieszczan – zależnie od kontekstu) jako osobnej instytucji w obrębie systemu politycznego. Tytułu trybuna ludowego używał natomiast XIV-wieczny przywódca włoski Cola di Rienzo.

    Ombudsman (szw. rzecznik) – określenie pochodzące z języka szwedzkiego, określające niezależnego urzędnika, do którego można się odwoływać w sprawie naruszenia praw i wolności jednostki po wyczerpaniu samodzielnych możliwości prawnych.Dyktator (Dictator) – w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano władzę absolutną na okres maksymalnie sześciu miesięcy, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwinkcjusz Cincinnatus – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Krassus, Marcus Licinius Crassus, (ur. w 114 p.n.e., zm. w 53 p.n.e.) – rzymski polityk i wódz, członek I triumwiratu.
    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.
    Kwestor (łac. Quaestor) – w starożytnym Rzymie, w początkach republiki, urzędnik sprawujący funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych. Później powierzono kwestorowi administrację skarbem publicznym, a funkcje sądownicze przeszły na pretorów i trybunów. Początkowo kwestorów było dwóch, od 421 p.n.e. czterech, od 267 p.n.e. 8, od czasów Sulli 20, a Cezar zwiększył ich liczbę do 40. Odpowiedzialni byli za sprawy finansowe: nadzór nad kasą państwową, gromadzenie i rozdział pieniędzy, zbieranie podatków, zarządzanie kasą wojskową (wypłata żołdu, sprzedaż łupów itp.).
    Patrycjusze (łac. patres - ojcowie) to uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie republiki, w starożytnym Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne (do pewnego momentu) i wyłączność na obejmowanie urzędów. Wywodzili się oni z zamożnych rodzin. Początkowo prawdopodobnie potomkowie arystokracji rodowej (zamknięta liczba rodów - "gentes"), która we wczesnym okresie państwa (okres królewski i wczesnej republiki) cieszyła się pełnią praw politycznych.
    Prawo rzymskie – termin oznaczający najczęściej prawo starożytnego Rzymu, które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego, aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek n.e.). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego (ius commune) w średniowieczu, pandektystykę która osiągnęła swoje apogeum w XIX wieku, a także na współczesną naukę, rozwijaną jako przedmiot uniwersytecki.
    Obywatele rzymscy (łac.: cives Romani, pierwotnie – quirites, później ogólnie – cives) – w prawie rzymskim kategoria osób wolnych, którym status civitatis umożliwiał korzystanie z pełnej rzymskiej zdolności prawnej.
    Tribus – jednostka administracyjno-terytorialna, odgrywająca bardzo ważną rolę w antycznym, republikańskim Rzymie. Według tribus wymierzano podatki (tributum), określano cenzus i dokonywano zaciągu do wojska.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.054 sek.