• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Transcendentalność

    Przeczytaj także...
    Alexander Gottlieb Baumgarten (ur. 17 lipca 1714 w Berlinie, zm. 26 maja 1762 we Frankfurcie nad Odrą) - filozof niemiecki ze szkoły Leibniza i Wolffa, twórca terminu estetyka, czasem uważany też za właściwego twórcę estetyki jako samodzielnej gałęzi filozofii, mimo że użył tego terminu w znaczeniu podtrzymanym przez Kanta, czyli na oznaczenie nauki o wiedzy uzyskiwanej za pomocą zmysłów.Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.
    Dogmatyzm - (filoz.) stanowisko bezkrytycznego przyjmowania danych twierdzeń jako prawdy, bez weryfikacji i podawania w wątpliwość, na zasadzie wiary. Dogmatyzm jest przeciwieństwem sceptycyzmu.

    Transcendentalność (łac. transcendere - "wychodzenie poza granice") – zagadnienie jest transcendentalne, kiedy jego problematyka wykracza poza doświadczenie zmysłowe, czy możliwe użycie teorii konfrontowanej z doświadczeniem, a sposób jego weryfikacji nie jest jedynie sprawą logiki czy matematyki. Pojęcie transcendentalności było wykorzystywane przez wielu filozofów często przypisujących temu określeniu odmienne znaczenia. Od czasu "przewrotu kopernikańskiego" pojęcie to odnosi się przede wszystkim do filozofii Immanuela Kanta, który wykorzystuje je w odniesieniu do warunków poznania empirycznego.

    Otfried Höffe (ur. 12 września 1943 w Głubczycach) - filozof niemiecki, od 1992 profesor filozofii na uniwesytecie w Tybindze. Od 2002 wykłada prawo na uniwersytecie w szwajcarskim mieście Sankt Gallen. Jest autorem licznych prac na temat etyki, prawa, polityki i ekonomii, a także na temat filozofii Immanuela Kanta i Arystotelesa.Indeterminizm (łac. in - nie + determinare - określać) - koncepcja filozoficzna na gruncie przyrodniczym, która zakłada, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły - dopuszcza istnienie przypadku i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie wcześniejszych, ponieważ te same przyczyny niekoniecznie mają prowadzić do tych samych skutków.

    Znaczenia w filozofii[]

    W filozofii średniowiecznej za sprawą przede wszystkim Tomasza z Akwinu, transcendentalia oznaczają byt ponadkategorialny wiążąc to określenie w pełni z ontologią.

    Christian Wolff natomiast stosuje to pojecie zarówno w jego wcześniejszym odniesieniu ontologicznym jak i teoriopoznawczym.

    Tomasz z Akwinu, Akwinata, łac. Thoma de Aquino (ur. ok. 1225, zm. 7 marca 1274) – filozof scholastyczny, teolog, członek zakonu dominikanów. Był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Święty Kościoła katolickiego; jeden z doktorów Kościoła, który nauczając przekazywał owoce swej kontemplacji (łac. contemplata aliis tradere).Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – niemiecki filozof oświeceniowy, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.

    Alexander Gottlieb Baumgarten mianem transcendentalnego określa to co "konieczne" czy "istotowe".

    Immanuel Kant używa określenia transcendentalne jako przymiotnika wobec tego, co warunkuje wszelkie możliwe poznanie. To co transcendentalne nie jest jednak zewnętrzne (jako oddzielone i niezależne) wobec poznania, ale jest tym co poprzedza i warunkuje wszelkie doświadczenie. Jak pisze Otfried Höffe: Transcendentalny charakter przysługuje temu, co zawsze jest już przez nas zakładane, gdy myślimy coś istniejące". Kant nazywa "transcendentalnym [...] wszelkie poznanie, które zajmuje się w ogóle nie tyle przedmiotami, ile naszym sposobem poznawania przedmiotów, o ile sposób ten ma być a priori możliwy".

    Immanencja (z łac. immanens – pozostający w czymś, od immanere - pozostawać wewnątrz) przeciwieństwo transcendencji, (nieodłączne) zawieranie się czegoś w czymś. W szczególności immanentne są treści życia wewnętrznego poznającego podmiotu wobec niego samego.Przewrót kopernikański – zmiana światopoglądowa, obyczajowa a także niosąca za sobą skutki polityczne, religijne czy filozoficzne, związana z ogłoszeniem przez Kopernika dzieła "O obrotach sfer niebieskich".

    Bibliografia[]

  • S. Blackburn, Oksfordzki słownik filozoficzny, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 2004; hasło: transcendentalność;
  • O. Höffe, Immanuel Kant, przeł A. M. Kaniowski, wyd. PWN, Warszawa 1995;
  • I. Kant, Krytyka czystego rozumu, wyd. B;
  • Przypisy

    1. O. Höffe, Immanuel Kant, przeł A. M. Kaniowski, wyd. PWN, Warszawa 1995, s. 68.
    2. I. Kant, Krytyka czystego rozumu, wyd. B, s. 25.

    Zobacz też[]

  • transcendentność
  • Metafizyka
  • immanencja
  • empiryzm
  • metrologia
  • determinizm
  • indeterminizm
  • dogmatyzm
  • wolna wola
  • Metafizyka klasyczna albo filozofia pierwsza (gr. τα μετα τα φυσικά ta meta ta physika – "to, co po fizyce/ponad fizyką"; zob. ontologia) – dziedzina wiedzy ukonstytuowana przez Arystotelesa, rozważająca byt jako byt oraz jego istotne własności i ostateczne przyczyny (por. Metafizyka 1003a, 20–32; 1022a).Wolna wola (łac. voluntas wola, velle chcieć) – hipotetyczna cecha świadomości, z powodu której miałoby się wybór przy podejmowaniu działania. Zagadnienie wolnej woli jest jednym z odwiecznych pytań, będących m.in. częścią etyki oraz teorii bytu. Pogląd, że wolna wola nie istnieje, nazywamy determinizmem, a pogląd, że istnieje to indeterminizm (inaczej woluntaryzm). Według pozytywizmu logicznego istnienie wolnej woli jest względne. Większość neurobiologów jest zdania, że wolna wola nie istnieje.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Transcendentność (łac. transcendere - "wychodzenie poza granice") - transcendentne uznaje się to co wykracza poza granice. "Mówimy, że jakieś a jest transcendentne wobec jakiegoś b, jeżeli a przekracza b"
    Christian Wolff (ur. 24 stycznia 1679, zm. 9 kwietnia 1754) – niemiecki filozof, matematyk, i prawnik; profesor na Uniwersytecie w Halle, jeden z czołowych przedstawicieli wczesnego oświecenia. Uchodzi za najwybitniejszego filozofa niemieckiego między Leibnizem a Kantem. Rozwijał także inne dyscypliny wiedzy, takie jak ekonomia, prawo czy administracja. Jeden z twórców nauki o prawach natury. Usiłował godzić myśl racjonalistyczną z objawieniem.
    Transcendentalia (rzadziej w liczbie pojedynczej jako transcendentale) – ujęcia bytu wyprzedzające jego ujęcia kategorialne, w odróżnieniu od uniwersaliów odnoszące się do każdego bytu ze względu na to, że byt ten istnieje, nie ze względu na jego jakościową charakterystykę. Najczęstszym takim ujęciem jest sam byt (ens), inne to np. przedmiot (res), jedność (unum), substancja (aliquid). Za transcendentalia uznaje się też prawdę (verum), dobro (bonum) i piękno (pulchrum), w myśl panującego w klasycznej metafizyce chrześcijańskiej poglądu, że każdy byt jest niesprzeczny, poznawalny i umiejscowiony w strukturze rzeczywistości. Uznanie prawdy, dobra i piękna za transcendentalia ma źródło w chrześcijańskiej koncepcji rzeczywistości jako dzieła Boga. Koncepcję transcendentaliów rozwinął w pełni Tomasz z Akwinu.
    Ontologia lub metafizyka (por. metafizyka klasyczna) – podstawowy (obok epistemologii) dział filozofii starający się badać strukturę rzeczywistości i zajmujący się problematyką związaną z pojęciami bytu, istoty, istnienia i jego sposobów, przedmiotu i jego własności, przyczynowości, czasu, przestrzeni, konieczności i możliwości.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.034 sek.