• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Traktaty indiańskie

    Przeczytaj także...
    Drugi Traktat w Fort Laramie – porozumienie między Stanami Zjednoczonymi a narodem Dakotów (szczególnie z plemienia Lakota) podpisanym w 1868 roku w Fort Laramie, gwarantującym Dakotom własność Gór Czarnych oraz prawo do polowań w Dakocie Południowej, Wyomingu oraz Montanie. Kraj rzeki Powder miał być na stałe zamknięty dla białych.Pierwszy Traktat w Fort Laramie został podpisany 17 września 1851 roku między komisarzami Stanów Zjednoczonych a reprezentantami Dakotów, Szejenów, Arapahów, Wron, Szoszonów, Assiniboinów, Mandanów, Indian Hidatsa oraz Arikara.
    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Traktaty indiańskie (ang. Indian treaties) – pisemne umowy zawierane w okresie kolonizacji między tubylczymi ludami Ameryki Północnej (zwanymi First Nations) a upoważnionymi przedstawicielami brytyjskiej Korony oraz państw postkolonialnych – Kanady i Stanów Zjednoczonych.

    Historia[]

    Traktaty uznawały w praktyce indiańskie plemiona za jednostki suwerenne z punktu widzenia prawa międzynarodowego, a ich przedstawicieli („wodzów”) za osoby uprawnione do układania się z najwyższymi władzami państw kolonizujących kontynent. Podpisywane były zazwyczaj w następstwie konfliktów zbrojnych, indiańskich wojen i powstań lub wyprzedzającego formalne unormowania postępu europejskiej kolonizacji i osadnictwa. W związku z tym dotyczyły z reguły kwestii terytorialnych, uzgadniając i opisując warunki przekazania (cesji) konkretnych terytoriów plemiennych państwu podpisującemu traktat (z przeznaczeniem pod budowę szlaków komunikacyjnych, osadnictwo i pozyskanie bogactw naturalnych). W zamian za określone ustępstwa Indian przewidywały konkretną rekompensatę – wypłatę jednorazowej kwoty w gotówce lub towarach, coroczne wypłaty i świadczenia dla zawierających traktat plemion, pomoc ekonomiczną, oświatową i zdrowotną dla Indian, ochronę ich przed wrogami lub przesiedlenie na inne terytorium („rezerwaty”).

    Spór o Góry Czarne – sięgający połowy XIX w. spór między plemionami Siuksów a rządem Stanów Zjednoczonych i obecnymi prywatnymi użytkownikami spornych terenów o prawo własności do gór Black Hills (w języku sju Paha Sapa) na pograniczu dzisiejszych stanów Dakota Południowa i Wyoming, poszanowanie ich religijnego znaczenia jako ”świętych gór” Indian i akceptowalne dla wszystkich stron sporu sposoby ich użytkowania. Spór obejmował gwarantujące tubylcom prawo do ziemi traktaty z rządem USA z połowy XIX w., wojny USA z Indianami z sąsiadującego z górami rejonu Wielkich Równin, proces osiedlania okolicznych plemion w rezerwatach w drugiej połowie XIX w., trwające dziesiątki lat starania Indian o potwierdzenie swoich praw w Sądzie Odszkodowań i Komisji Roszczeń Indiańskich w XX w., aż wreszcie korzystne dla plemion Siuksów – lecz nie wykonane w praktyce do dziś - wyroki sądów (w tym Sądu Najwyższego USA) w latach 80.Krajowy Kongres Indian Amerykańskich (ang. National Congress of American Indians, NCAI) – najstarsza i największa ze współczesnych organizacji indiańskich w Stanach Zjednoczonych, skupiająca przedstawicieli ponad 250 plemion.

    W latach 1789-1871 Stany Zjednoczone zawarły z Indianami Ameryki Północnej około 800 traktatów, z których mniej niż połowa została ratyfikowana przez Senat (zob. Traktat w Fort Laramie (1851) i Traktat w Fort Laramie (1868)). Z kolei Kanada zawarła w latach 1871-1921 jedenaście zbiorczych traktatów z tubylczymi grupami z Ontario, Manitoby, Saskatchewan i Alberty. Wszyscy tubylczy Amerykanie z USA otrzymali prawa obywatelskie dopiero w 1924 roku.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.

    Współczesność[]

    Znaczna część zawartych w okresie kolonizacji Ameryki indiańskich traktatów nie została nigdy unieważniona i formalnie pozostaje w mocy, chociaż większość traktatów zawartych z indiańskimi narodami przez USA (a zdaniem wielu Indian – wszystkie) i część traktatów zawartych przez Kanadę została następnie przez te kraje złamana (zob. Spór o Góry Czarne) lub nigdy nie była w praktyce realizowana. Ważność indiańskich traktatów, ich szczegółowe postanowienia oraz sposób i zakres ich – dotychczasowej i przyszłej – realizacji pozostaje nierzadko kwestią sporną, rozstrzyganą w ramach systemów prawnych USA i Kanady oraz dwustronnych negocjacji władz federalnych (zob. Komisarz do spraw Indian) i rad plemiennych – nierzadko pod naciskiem tubylczych organizacji (zob. Krajowy Kongres Indian Amerykańskich) i indiańskich protestów (zob. Ruch Indian Amerykańskich).

    Plemię – grupa spokrewnionych rodów wywodzących się od wspólnego przodka (w odróżnieniu od szczepu), zamieszkujących jeden obszar i połączonych wspólnymi związkami społecznymi oraz ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Według tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w na ziemiach polskich tą mniejszą wspólnotą było opole).Vine Deloria Jr. (ur. 26 marca 1933, zm. 13 listopada 2005) – profesor teologii i prawa, amerykański naukowiec i działacz społeczny, historyk, filozof, adwokat praw amerykańskich Indian, znany pisarz i publicysta. Z pochodzenia Indianin z plemienia Siuksów (Lakota). Specjalizował się w kwestiach tubylczych praw traktatowych, suwerenności plemiennych narodów i pierwotnych religii Indian Ameryki Północnej. Głosił potrzebę większego szacunku i zrozumienia dla tradycyjnej wiedzy ludów pierwotnych i indiańskich sposobów widzenia świata, wypowiadał się krytycznie o relacjach władz USA i świata nauki z tubylczymi Amerykanami. Jeden z najbardziej znanych współczesnych Siuksów i najbardziej cenionych tubylczych intelektualistów Ameryki Płn.

    W sporach tych przedstawiciele Indian (zob. Vine Deloria Jr., Winona LaDuke) powołują się na historyczne prawa ludów tubylczych i formalne zapisy traktatów (w tym np. konieczność ich interpretacji zgodnie z ówczesnymi realiami kulturowymi), na doznane krzywdy oraz współczesne standardy prawa międzynarodowego. Przedstawiciele władz federalnych USA wskazują np. na konieczność uwzględnienia w negocjacjach nieuchronności historycznych procesów cywilizacyjnych i precedensowych wyroków sądów (zob. Decyzje Sądu Najwyższego USA w sprawach Indian), na potrzebę brania pod uwagę obecnych realiów politycznych i społeczno-gospodarczych oraz faktycznego status-quo, a także na ograniczone z wielu przyczyn możliwości rekompensaty (zob. Komisja Roszczeń Indiańskich) – raczej finansowej, niż w naturze (zob. precedens Blue Lake) – oraz brak jednoznacznych uregulowań prawnych.

    Ruch Indian Amerykańskich (ang. American Indian Movement (AIM)) - współczesna panindiańska (ponadplemienna) organizacja Indian Ameryki Północnej, szczególnie aktywna i popularna w latach 70. XX w. (głośna okupacja Wounded Knee w 1973), znana z radykalnych wypowiedzi i działań swoich liderów w obronie praw tubylczych Amerykanów. Wspierała starania lokalnych społeczności tubylczych o samookreślenie i poszanowanie ich praw, mobilizowała amerykańskich Indian do walki o respektowanie historycznych traktatów z władzami, poczucie etnicznej godności i pełnię praw obywatelskich. U szczytu popularności postrzegana była jako główny reprezentant młodego pokolenia miejskich Indian i przeciwwaga dla oskarżanych o nieskuteczność starszych organizacji tubylczych w USA - zwłaszcza Krajowego Kongresu Indian Amerykańskich (NCAI). Niemal od początku osłabiana zewnętrznymi atakami i wewnętrznymi podziałami, obecnie prowadzi głównie działania lokalne i okazjonalne.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

    Linki zewnętrzne[]

  • Lista traktatów między USA i plemionami Indian z lat 1778-1842 w Library of Congress



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) – wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:
    Komisarz do spraw Indian (ang. Commisioner of Indian Affairs) - dawna nazwa stanowiska szefa Biura do spraw Indian (ang. Bureau of Indian Affairs, BIA), agendy władz federalnych Stanów Zjednoczonych odpowiedzialnej za całość polityki USA wobec tubylczych Amerykanów (amerykańskich Indian). Od 1979 roku szefem Biura do spraw Indian, zatrudniającego obecnie ponad 10 tys. pracowników (w większości Indian), jest zastępca sekretarza spraw wewnętrznych (wiceminister).
    Blue Lake (Jezioro Błękitne, pueblo Ba Whyea) – święte miejsce Indian Ameryki Północnej, jezioro w górach Sangre de Cristo w stanie Nowy Meksyk. Dla Indian z położonego w pobliżu Puebla Taos jest to mityczne źródło ich pochodzenia i miejsce ceremonii religijnych, wykorzystywane od czasów przed europejską kolonizacją Ameryki Północnej do dziś. Odzyskane przez plemię w 1970 roku po 64 latach starań i uchwaleniu przez Kongres Stanów Zjednoczonych precedensowej ustawy o zwrocie odebranego wcześniej tubylczym Amerykanom jeziora w naturze.
    Komisja Roszczeń Indiańskich (ang. Indian Claims Commission) - niezależna komisja, powołana w 1946 roku przez Kongres Stanów Zjednoczonych w celu rozpatrywania terytorialnych roszczeń tubylczych plemion USA i zaspokajania ich w drodze finansowych rekompensat. Do likwidacji w 1978 roku rozpatrzyła 342 skargi złożone przez rady plemienne amerykańskich Indian, wypłacając im ponad 800 mln dolarów odszkodowań za utracone ziemie.
    Prawo międzynarodowe (dla odróżnienia od prawa prywatnego międzynarodowego zwane też prawem międzynarodowym publicznym) – jedna z gałęzi prawa, obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między państwami, organizacjami międzynarodowymi, a także innymi podmiotami prawa międzynarodowego. Jedna z najstarszych dziedzin prawa, znana i rozwijana już w okresie starożytności. Za "konstytucję" współczesnej społeczności międzynarodowej i najważniejszy dokument prawa międzynarodowego uważa się Kartę Narodów Zjednoczonych powołującą do życia ONZ i proklamującą szereg zasad na których opierają się prawo międzynarodowe i stosunki międzynarodowe. Zobowiązania wynikające z Karty Narodów Zjednoczonych (np. zakaz agresji, zakaz grożenia użyciem siły, zakaz mieszania się w sprawy wewnętrzne innych państw, nakaz pokojowego rozwiązywania sporów) mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami państw członkowskich ONZ.
    Winona LaDuke (ur. 1959 w Los Angeles) – amerykańska ekonomistka, działaczka na rzecz ochrony środowiska, budowy społeczności lokalnych i praw człowieka, feministka, aktywistka Greenpeace, Partii Zielonych i Sieci Tubylczych Kobiet, Indianka z północnoamerykańskiego plemienia Odżibwejów (ang. Ojibwa lub Chippewa, algonkin Anishinabe, Anishinaabeg), dziennikarka, pisarka, prelegentka i aktorka.
    Manitoba – prowincja Kanady leżąca w środkowej części kraju. Od wschodu graniczy z Ontario, od zachodu z Saskatchewan, od północy z terytorium Nunavut oraz na południu ze stanami USA Minnesota i Dakota Północna. Największym miastem prowincji i zarazem jej stolicą jest Winnipeg.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.