• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Traktat w Trianon



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Mniejszość węgierska na Słowacji – najliczniejsza spośród mniejszości narodowych zamieszkujących Słowację. Według spisu z 2011 mieszka tam 458 467 Węgrów, co stanowi 8,5% ogółu ludności (jest to znaczny spadek w porównaniu do roku 2001, kiedy liczba Węgrów wynosiła 520 528 osób). Język węgierski, jako ojczysty, zadeklarowało 508 714 obywateli kraju (jest to także spadek - z 572 929 w 2001 roku).Etnografia – dyscyplina naukowa zajmująca się całościowym opisem i analizą kultur ludowych różnych społeczności i grup etnicznych. Jej zakres obejmuje teorię kultury ludowej jak i badanie poszczególnych jej dziedzin i wytworów materialnych. W zależności od tradycji naukowej, pod pojęciem etnografia rozumie się wszystkie nauki etnologiczne, bądź też jedną z tych nauk.
    Delegacja węgierska przed podpisaniem traktatu. Albert Apponyi pośrodku.

    Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon(ang.) w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: Stanami Zjednoczonymi (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Japonią, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską (która również nigdy go nie ratyfikowała).

    Królestwo Węgier (węg. Magyar Királyság) – oficjalnie w 1920 roku restaurowane na Węgrzech Królestwo Świętego Stefana faktycznie zerwało ciągłość ze swoim poprzednikiem. Prawowity władca – Karol IV Habsburg nie został dopuszczony do władzy, a w jego miejsce panował regent, były austro-węgierski admirał Miklós Horthy.Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy. Przeważająca część Orawy znajduje się obecnie w granicach Słowacji, natomiast jej północno-wschodnia część należy do Polski. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolný Kubín, Trzciana, Námestovo, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice.

    Nowe Królestwo Węgier powstało w miejsce dawnego Królestwa Węgier (Kraje Korony Świętego Stefana), części dualistycznej monarchii austro-węgierskiej, która rozpadła się po I wojnie światowej). Do jego utworzenia potrzebna była wspólna ofensywa wojsk czeskich, serbskich, francuskich i rumuńskich, która rozbiła w 1919 roku Węgierską Republikę Rad, Budapeszt zajęły oddziały rumuńskie. W listopadzie, za zgodą aliantów, do miasta wkroczyła organizowana w pośpiechu Armia Narodowa admirała Miklósa Horthyego, którego rząd był jednak tak słaby, że musiał przyjąć do wiadomości warunki postawione przez zwycięzców.

    Kraje Korony Świętego Stefana to oficjalna nazwa węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier, używana po austriacko-węgierskim porozumieniu w 1867. Potoczna nazwa to Zalitawia. Nazwa wywodzi się od symbolu Królestwa Węgier, Korony Świętego Stefana według tradycji przesłanej w roku 1000 św. Stefanowi przez papieża Sylwestra II (obecnie przechowywanej w Budapeszcie, w budynku parlamentu).Pierwszy arbitraż wiedeński – traktat z 2 listopada 1938 roku, w wyniku którego Węgrom przyznano terytorium o powierzchni 11 927 km², zamieszkane przez 852 tys. osób (południową Słowację i Ruś Zakarpacką). Na tym obszarze 59% ludności (502 680) stanowili obywatele narodowości węgierskiej, 100 tys.osób narodowości słowackiej przekroczyło granicę, wyjeżdżając na Słowację.

    Postanowienia[ | edytuj kod]

    Węgry uznały niepodległość Czechosłowacji oraz Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Znaczna część obszaru Węgier została podzielona między sąsiadów:

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.„Polityka” – polski liberalno-lewicowy, opiniotwórczy tygodnik społeczno-polityczny, wydawany od 1957 w Warszawie. "Polityka" utrzymuje się na czołowych miejscach pod względem wielkości sprzedaży wśród polskich tygodników opinii, w tym często na pierwszym miejscu (ogólna sprzedaż na poziomie ok. 130 tys. egzemplarzy – stan na lipiec 2012).
  • Rumunia uzyskała Siedmiogród oraz części Kriszany, Marmaroszu i Banatu i kilka innych, mniejszych krain historycznych;
  • Czechosłowacja uzyskała tereny dzisiejszej Słowacji (dawne Górne Węgry) i Ruś Zakarpacką;
  • Królestwo SHS uzyskało Chorwację, Bośnię, Hercegowinę, większość Baczki oraz część Banatu;
  • Austria uzyskała zachodnie części komitatów Sopron, Moson i Vas, z których utworzono prowincję Burgenland.
  • W wyniku ustaleń traktatu Węgry utraciły dostęp do morza, niemal dwie trzecie ludności (pozostało 8 z 21 milionów) oraz dwie trzecie obszaru państwa (pozostało 93 tys. km² z 325 tys. km²). Poza granicami Węgier znalazło się 3,5 miliona Węgrów, głównie w południowej Słowacji i siedmiogrodzkim Seklerlandzie oraz części Wojwodiny. Stanowiło to ⅓ tego narodu. Konsekwencje tych ustaleń z niewielkimi zmianami pozostają w mocy do dzisiaj.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Bośnia (bośn. Bosna) – historyczny i geograficzny region Europy, należący obecnie do Bośni i Hercegowiny. Przeważająca część Bośni leży na terenie Alp Dynarskich. Na północy, gdzie płynie rzeka Sawa, sięga do obszarów kotliny Panońskiej, zaś jej wschodnią, naturalną granicę stanowi rzeka Drina. Od południa graniczy z innym historyczno-geograficznym regionem wchodzącym w skład państwa, Hercegowiną.

    Ponadto zabroniono Węgrom powszechnej służby wojskowej (liczebność armii nie mogła przy tym przekraczać 35 tys.), posiadania lotnictwa i marynarki wojennej (Węgry nie posiadały dostępu do morza), rozwoju przemysłu zbrojeniowego, budowy linii kolejowych innych niż jednotorowe. Węgry miały również wypłacić reparacje wojenne.

    Plebiscyt w Sopronie – plebiscyt terytorialny przeprowadzony w dniach 14–16 grudnia 1921 roku na pograniczu węgiersko-austriackim, w mieście Sopron (niem. Ödenburg) oraz jego najbliższych okolicach. Większość głosów (65,1%) otrzymała opcja węgierska, w związku z czym 1 stycznia 1922 roku Rada Ambasadorów zadecydowała o pozostawieniu obszaru objętego plebiscytem na Węgrzech. 20 lutego 1922 roku Austria uznała tę decyzję.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.

    W traktacie Węgry z góry uznały wszelkie ewentualne decyzje dotyczące granic kilku innych państw (w tym Polski), jakie mogłyby być podjęte w przyszłości przez mocarstwa sprzymierzone. Okazało się to mieć zastosowanie do decyzji Rady Ambasadorów z 28. lipca 1920, która podzieliła należące przedtem do Węgier tereny Spisza i Orawy między Polskę i Czechosłowację.

    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Podpisany 10 lutego 1947 roku układ pokojowy pomiędzy sojusznikami III Rzeszy: Rumunią, Węgrami, Austrią, Finlandią, Bułgarią i Włochami a aliantami. Dotyczył on też innych członków koalicji hitlerowskiej i antyhitlerowskiej. Traktaty zostały przygotowane przez Radę Ministrów Spraw Zagranicznych i konferencję 21 państw.

    Oceny[ | edytuj kod]

    Z perspektywy czasu traktat w Trianon postrzegany jest kontrowersyjnie. Węgry, jako spadkobierca dawnej monarchii habsburskiej, musiały ponieść konsekwencje przegranej wojny, choć już niekoniecznie doprowadzenia do niej, gdyż nie prowadziły samodzielnej polityki zagranicznej. Kontrowersyjne jest również przerzucanie całej winy za wybuch I wojny światowej na państwa centralne. Po zakończeniu I wojny światowej istotną wagę zyskał jednakże postulat samostanowienia narodów środkowoeuropejskich, tym bardziej że władze węgierskie prowadziły wobec innych narodowości politykę madziaryzacji.

    Zakarpacie lub Ukraina Zakarpacka (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny na obszarze dzisiejszej zachodniej części państwa Ukraina, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.Królestwo Jugosławii – nazwa państwa południowosłowiańskiego, używana od 1929 dla królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Rządziła nią dynastia Karadziordziewiciów (do 1945).

    Niewątpliwie znaczna część dawnego Królestwa Węgierskiego zamieszkana była w większości przez narody inne niż węgierski – z około 14 milionów ludności na utraconych terenach jedynie około 3 milionów było Węgrami. Postulat samostanowienia dotyczył w szczególności Słowaków i Chorwatów, którzy znajdowali się pod panowaniem węgierskim, a po wojnie weszli dobrowolnie w skład nowopowstałych państw federacyjnych. Z drugiej strony hasła o zasadach narodowościowych, którymi mieli kierować się alianci, w części przypadków okazywały się nieprawdą i część terenów została arbitralnie przyłączona do okolicznych państw. Tereny dzisiejszej południowej Słowacji przyłączono do Czechosłowacji tylko po to, aby młoda republika miała więcej pól uprawnych (do dzisiaj w wielu tamtejszych miejscowościach Węgrzy stanowią większość). Zdecydowano przyłączyć do Czechosłowacji większe słowackie wyspy językowe, mimo że wiązało się to z przyłączeniem także obszarów węgierskojęzycznych pomiędzy nimi. Czechosłowacja uzyskała także Bratysławę, mającą znaczenie historyczne dla Węgier (w przeszłości pełniła przez kilkaset lat funkcję węgierskiej stolicy), a w której Słowacy wówczas stanowili mniejszość. Podobnie terytorium Baczki, wcielone do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, jak i fragmenty Siedmiogrodu oraz Banatu, które znalazły się w Rumunii, to tereny, na których Węgrzy stanowili i nadal często stanowią większość. W całym przyłączonym Siedmiogrodzie Rumuni jednak stanowili 54% ludności, a oprócz Węgrów zamieszkiwały tam też mniejszości niemiecka i żydowska. Należy zaznaczyć, że na decyzje dotyczące Rumunii wpływ miał jej udział militarny w obaleniu Węgierskiej Republiki Rad.

    Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.Wojwodina, Prowincja Autonomiczna Wojwodiny (Vojvodina, węg. Vajdaság) – autonomiczny okręg w północnej Serbii, zamieszkany przez 2,03 mln mieszkańców (2002), przede wszystkim Serbów (65% liczby ludności) i Węgrów (14%). Stolicą Wojwodiny jest Nowy Sad, inne większe miasta to Pančevo, Subotica, Zrenjanin. Obejmuje serbskie części historycznych regionów Baczki, Banatu i Sremu.

    Jedynie w części Burgenlandu wokół miasta Sopron zorganizowano plebiscyt, w wyniku którego obszar plebiscytowy pozostał przy Węgrzech. Plebiscyt był jednak wynikiem zbrojnego oporu miejscowej ludności, która nie chciała dopuścić do oddania regionu w ręce austriackie i ogłosiła powstanie tzw. Palatynatu Litawskiego.

    Traktat pokojowy – umowa międzynarodowa między dwoma lub więcej wrogimi stronami, zazwyczaj państwami lub rządami, formalnie kończąca wojnę lub konflikt zbrojny między tymi stronami. Różni się od rozejmu, który jest umową zaprzestania działań wojennych, lub kapitulacji, gdzie armia zgadza się na oddanie broni, lub zawieszenia broni gdzie strony zgadzają się na czasowe lub permanentne zaprzestanie walk.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Należy dodać, że politycy francuscy (Georges Clemenceau) otwarcie przyrzekli Węgrom w chwili podpisania traktatu możliwość jego rewizji w oparciu o kryterium etnograficzne i Pakt Ligi Narodów (art. 19 dozwalał na okresowe badania traktatów, które nie dają się już stosować).

    Węgierska Republika Rad (węg. Magyarországi Tanácsköztársaság) – krótkotrwały twór polityczny, który istniał na Węgrzech od 21 marca 1919 do 6 sierpnia 1919 (133 dni).Baczka (serb. Bačka, węg. Bácska, słow. Báčka, rus. Бачка) − kraina w północnej Serbii i południowych Węgrzech, część Wojwodiny położona między Dunajem i Cisą; region rolniczy.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kriszana (rum. Crișana, węg. Körösvidék, niem. Kreischgebiet) – kraina historyczna w zachodniej części Rumunii i wschodnich Węgrzech, niekiedy traktowana jako część Siedmiogrodu. Leży na terenie okręgów Bihor i Arad, mniejsze fragmenty na terenie okręgów Satu Mare, Sălaj i Hunedoara, a na Węgrzech na terenie komitatu Békés oraz komitatu Hajdú-Bihar. Główne miasta to Oradea, Arad i Salonta w Rumunii oraz Gyula, Debreczyn i Békéscsaba na Węgrzech. W Rumunii zamieszkuje ją oprócz Rumunów liczna mniejszość węgierska.
    Drugi arbitraż wiedeński – traktat zawarty 30 sierpnia 1940, w wyniku którego Niemcy i Włochy przyznały Węgrom północną część Siedmiogrodu oraz fragmenty Marmaroszu i Kriszany o powierzchni 43 104 km², należące do Węgier do 1918/1920 roku i zamieszkane przez 2,5 mln osób. Arbitraż postanowił też o przekazaniu Bułgarii południowej Dobrudży potwierdzonym układem rumuńsko-bułgarskim w Krajowej zawartym 7 września 1940 r.
    Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (skr. „Królestwo SHS”; serb.-chorw. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца) – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W obiegu nieoficjalnym nazywane „Jugosławią” – krajem południowych Słowian. W 1929 formalnie przemianowane na Jugosławię.
    Miklós Horthy de Nagybánya (ur. 18 czerwca 1868 w Kenderes, zm. 9 lutego 1957 w Estoril) – węgierski admirał, regent państwa w latach 1920–1944.
    Kőszeg (niem. Güns, chorw. Kiseg) – węgierskie miasto w komitacie Vas (prawie 12,1 tys. mieszkańców w I 2011), położone przy granicy z Austrią u stóp Alp Węgierskich, między Sopron i Szombathely.
    Sopron (niem. Ödenburg, czes. Šoproň, polska wymowa: szopron) – miasto i region na Węgrzech. Liczba ludności Sopronu w 2011 roku wyniosła ponad 60,7 tys.
    Pierwsza Republika Czechosłowacka (cz. první Československá republika, sł. prvá Česko-Slovenská republika - ČSR) – państwo istniejące w latach 1918-1938.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.936 sek.