• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Torpedowiec



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    John Isaac Thornycroft (1843-1928) - brytyjski inżynier, specjalista w zakresie budownictwa okrętowego. W 1877 roku zbudował dla marynarki brytyjskiej pierwszy torpedowiec. Udoskonalił torpedę. Założył firmę John I. Thornycroft & Company Limited (nazywaną popularnie Thornycroft) produkującą okręty.Torpedowce typu 1939 – niemiecka seria dużych torpedowców z okresu II wojny światowej, składająca się z 15 okrętów, nazywana też nieoficjalnie typem Elbing.
    Szwedzki torpedowiec "Remus" budowy włoskiej z okresu II wojny św.

    Torpedowiec – klasa niewielkich lub średniej wielkości okrętów, przeznaczonych głównie do wykonywania ataków torpedowych na okręty nieprzyjaciela. Powstała pod koniec XIX wieku, kiedy to przypadł też szczyt popularności torpedowców. Zastąpione następnie przez inne klasy okrętów, były budowane i używane w mniejszych ilościach do okresu II wojny światowej.

    Torpedowce Typu 1923, określane też jako typ Raubvogel lub Möwe − seria niemieckich okrętów klasy torpedowców z okresu międzywojennego, w służbie do II wojny światowej, składająca się z 6 jednostek. Były to jedne z pierwszych okrętów bojowych zbudowane w Niemczech po I wojnie światowej (po krążowniku "Emden").Elbląg (łac. Elbinga, Elbingus, niem. Elbing, prus. Elbings, rus. Эльблонг) – miasto na prawach powiatu w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba władz powiatu elbląskiego i gminy wiejskiej Elbląg, ale miasto nie wchodzi w ich skład, stanowiąc odrębną jednostkę samorządu terytorialnego. Od 1992 stolica diecezji elbląskiej. Najstarsze miasto w województwie, jedno z najstarszych w Polsce (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246). Miasto posiadało prawo do czynnego uczestnictwie w akcie wyboru króla. Także najniżej położone miasto w Polsce. Leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. Według danych z 30 czerwca 2012 r. ma 123 977 mieszkańców.

    Historia[ | edytuj kod]

    Włoski torpedowiec 76Y budowy brytyjskiej z 1886
    Rosyjski torpedowiec No.120 (1897, francuskiego typu „Dragon”, 120 t wyporności)
    Rosyjski torpedowiec No.214 (1902, francuskiego typu „Cyklon”, 150 t wyporności)
    Torpedowiec z okresu I wojny światowej - ORP „Mazur” (zdjęcie z okresu 1935-1939, jako szkolny okręt artyleryjski)
    Niemiecki torpedowiec „Jaguar” typu 1924 z okresu międzywojennego i II wojny światowej
    Japoński torpedowiec „Chidori” z okresu II w.św.
    Duński torpedowiec "Huitfeld" z 1947

    XIX wiek[ | edytuj kod]

    Protoplastami torpedowców były kutry parowe uzbrojone w miny wytykowe albo miny holowane za okrętem (nazywane także początkowo „torpedami”). O właściwej klasie torpedowców można mówić jednak dopiero po skonstruowaniu torped samobieżnych na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku. Oprócz uzbrajania w torpedy większych okrętów jako uzbrojenia pomocniczego, powstała wówczas koncepcja budowy małych i tanich jednostek, dla których torpedy stanowiły główne lub nawet jedyne uzbrojenie. Pierwszym specjalnie zbudowanym torpedowcem był brytyjski HMS „Lightning” (TB.1) zakładów Thornycroft (należących do Johna Thornycrofta) z 1876.

    Kanonierka torpedowa (z ang. torpedo gunboat) – historyczna klasa okrętów artyleryjsko-torpedowych średniej wielkości, z końca XIX wieku.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

    Wkrótce po nim liczne torpedowce zaczęły budować także Francja, Niemcy i inne państwa. Szeroko eksportowane, torpedowce znalazły się na uzbrojeniu praktycznie wszystkich państw posiadających marynarki wojenne. Znanymi producentami na świecie stały się zwłaszcza brytyjskie firmy Thornycroft i Yarrow, niemiecki Schichau z Elbląga i francuski Normand. Okresem najbardziej masowej budowy klasy torpedowców były lata 1880-1905. Wraz z rozwojem techniki, rosła wielkość torpedowców i ich parametry, zwłaszcza szybkość. W niektórych państwach wyróżniano, zależnie od wielkości, torpedowce 1., 2., a czasami jeszcze 3. klasy, lecz nie był to podział jednolity ani ogólnie przyjęty. Mniejsze spośród torpedowców nadawały się w zasadzie jedynie do działań przybrzeżnych i obrony portów. Prowadzono też początkowo próby z przenoszeniem ich przez większe okręty zamiast zwykłych łodzi lub kutrów okrętowych, lecz nie wprowadzono tego na szerszą skalę. Najmniejsze wczesne torpedowce bywają określane w Polsce także jako kutry torpedowe, a torpedowcami określane są przede wszystkim większe okręty, lepiej uzbrojone i wyposażone w obrotowe wyrzutnie torpedowe.

    Wyrzutnia torpedowa — odporna na ciśnienie wody struktura wyposażona we wrota wylotowe z przodu oraz zamkowe zamknięcie wsadowe, służąca do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu, a dawniej także z lądu. Z uwagi na sposób wystrzeliwania torpedy, wyrzutnie mogą przybrać postać wyrzutni impulsowych, bądź występujących niezależnie od nich wyrzutni swobodnego wypływania (swim-out).ORP Kaszub – polski torpedowiec służący w latach 1921–1925, dawny niemiecki „V 108” z czasów I wojny światowej, jeden z pierwszych okrętów polskiej marynarki wojennej. Zatonął w wyniku wybuchu kotła. Pierwszy z trzech polskich okrętów o tej nazwie.

    Torpedowce końca XIX wieku miały typowo wyporność normalną od kilkudziesięciu do ok. 200 ton, najczęściej pomiędzy 60 a 150 ton (najmniejsze jednostki były kilkunastotonowe). Uzbrojenie stanowiły 1-3 wyrzutnie torped i, poza najmniejszymi jednostkami, do kilku małokalibrowych dział (kalibru do 37-47 mm). Często stosowano jedną stałą wyrzutnię torped na dziobie, a ponadto pojedyncze wyrzutnie obrotowe na pokładzie. Mniejsze torpedowce miały jedynie wyrzutnie dziobowe lub zrzutnie burtowe. Typowym kalibrem torped był 356 mm (14 cali), później 450-457 mm (18 cali). Większość torpedowców osiągała prędkość od 18 do 25 węzłów, mniej liczne były jednostki szybsze (do 31 w - francuski „Forban” z 1895) lub wolniejsze. Długość kadłuba torpedowców wynosiła najczęściej między 30 m a 50 m i był on silnie wydłużony.

    Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.Torpedowce typu Spica były używane przez Regia Marina (Marynarka Wojenna Królestwa Włoch) podczas drugiej wojny światowej. Zbudowano je w rezultacie postanowień Traktatu Waszyngtońskiego, według których okręty o wyporności poniżej 600 ton można budować bez limitów. Łącznie zbudowano 32 okręty tego typu, z których 30 weszło do służby w Regia Marina, a dwa sprzedano w 1940 r. do Szwecji.

    Torpedowce były po swoim powstaniu postrzegane jako wyjątkowo groźna broń, dostępna w dużych ilościach dla państw niebędących potęgami morskimi, zdolna zwalczać wielokrotnie większe i droższe pancerniki, stanowiące wówczas podstawę flot. Nacisk na budowę dużej liczby torpedowców kładła m.in. francuska tzw. „młoda szkoła”. Z uwagi na to zagrożenie, w latach 90. XIX wieku wykształciły się z torpedowców większe i szybsze okręty torpedowo-artyleryjskie, o silniejszym uzbrojeniu artyleryjskim, przeznaczone początkowo specjalnie do walki z torpedowcami i stąd nazwane klasą niszczycieli (od: „niszczyciel torpedowców”) lub kontrtorpedowców. Dzięki swojej wielkości (od 250-400 ton wzwyż), eliminowały one wspólną wadę torpedowców, jaką była niewielka dzielność morska, i wkrótce je zastąpiły, będąc równie zdolne do ataków torpedowych. Wcześniej, od połowy lat 80. w celu walki z torpedowcami budowano też kanonierki torpedowe (w terminologii Royal Navy nazywane torpedo boat catchers - „przechwytywacze torpedowców”), lecz nie przewyższały one torpedowców prędkością i stąd nie zyskały rozpowszechnienia.

    ORP Kujawiak – polski torpedowiec, a następnie okręt maszynowy, szkolny okręt artyleryjski i pływający zapasowy zbiornik ropy służący w latach 1921–1939; dawny niemiecki „A 68” z czasów I wojny światowej, jeden z pierwszych okrętów polskiej marynarki wojennej.Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także potocznie: duży statek.

    I wojna światowa[ | edytuj kod]

    Podczas I wojny światowej i w latach bezpośrednio ją poprzedzających budowano już niewielką liczbę torpedowców i tylko w niektórych państwach. Zostały one wyparte z jednej strony przez silniejsze i bardziej uniwersalne niszczyciele, a z drugiej przez mniejsze i szybsze kutry torpedowe, stanowiące powrót do koncepcji torpedowców jako małych, tanich i szybkich okrętów. W użyciu pozostawały natomiast w większości państw starsze okręty tej klasy, aczkolwiek w dużej mierze przeznaczono je do zadań pomocniczych, typu trałowanie min lub zadania patrolowe. Nowe jednostki budowano jedynie do operacji przybrzeżnych tam, gdzie istotne były małe rozmiary i zanurzenie. Spośród większych państw morskich, nowe torpedowce budowały podczas wojny tylko Niemcy - serii A do działań we Flandrii, oraz Włochy i Austro-Węgry do działań na Adriatyku. Nowe torpedowce budowały z przyczyn ograniczeń finansowych także niektóre państwa posiadające mniejsze marynarki (np. Dania i Holandia).

    Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.Jeune École (z fr. Młoda Szkoła) − francuska doktryna wojny morskiej z końca XIX wieku. Jej teoretycy postulowali budowę dużej liczby niewielkich okrętów, zdolnych do stawienia czoła jednostkom potencjalnego przeciwnika, oraz krążowników do prowadzenia wojny na szlakach handlowych. Skierowana była głównie przeciwko największej potędze morskiej owych czasów – brytyjskiej Royal Navy, oraz rosnącej w siłę włoskiej Regia Marina.

    Torpedowce okresu I wojny światowej miały wyporność od 100 do nieco powyżej 300 ton i prędkość do 29 węzłów, lecz kaliber ich dział sięgnął 66 mm - 88 mm. Jednymi z bardziej udanych były austro-węgierskie okręty typu 250-tonowego (Tb 74T i dalsze), które po wojnie trafiły do flot kilku innych krajów.

    Należy zaznaczyć, że we flocie niemieckiej okręty odpowiadające niszczycielom były klasyfikowane jako „torpedowce pełnomorskie” lub „wielkie torpedowce”, a we francuskiej i rosyjskiej jako „torpedowce eskadrowe”, lecz zalicza się je do klasy niszczycieli, a nie torpedowców.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.ORP Podhalanin (PH) – były niemiecki torpedowiec A-80, a następnie jeden z pierwszych okrętów Marynarki Wojennej II RP.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    Po I wojnie światowej budowano niewiele nowych torpedowców. Klasa ta jednakże nie zanikła, gdyż traktat londyński z 1930 roku, ograniczający zbrojenia morskie głównych potęg morskich, zezwalał na budowę torpedowców o wyporności standardowej do 600 ton bez ograniczeń, nakładając jednocześnie ograniczenia ilościowe na niszczyciele (dla porównania, wyporność niszczycieli tego okresu wynosiła 1200-1800 t). Spowodowało to ograniczony renesans tej klasy i budowę dużej liczby nowoczesnych torpedowców przez Włochy (typ Spica i ulepszone) oraz mniejszych ilości przez Francję, Japonię (typ Chidori i jego rozwinięcia) i niektóre państwa o małych marynarkach. Torpedowce budowano od lat 20. także w III Rzeszy, początkowo traktowane jako substytut niszczycieli z powodu ograniczeń traktatu wersalskiego (poczynając od torpedowców typu 1923). Również początkowo w ZSRR w miejsce niszczycieli budowano tańsze okręty typu Uragan, klasyfikowane oficjalnie jako dozorowce, lecz faktycznie uznawane za torpedowce. Oprócz nowych okrętów, na torpedowce przeklasyfikowano w Niemczech i Włoszech również starsze i mniejsze niszczyciele z okresu I wojny światowej (jak np. T 196).

    ORP Mazur – polski torpedowiec, a następnie szkolny okręt artyleryjski, jeden z pierwszych okrętów Marynarki Wojennej, służący w niej w latach 1922–1939; dawny niemiecki „V 105” z okresu I wojny światowej. Zatopiony 1 września 1939 roku przez niemieckie lotnictwo.Mina wytykowa – rodzaj uzbrojenia okrętów, używanego w drugiej połowie XIX wieku, nazywana także torpedą wytykową.

    W okresie II wojny światowej torpedowce były jeszcze używane przez Niemcy, Włochy, Francję, ZSRR i Japonię - głównie do zadań drugorzędnych (np. eskortowych). Po II wojnie światowej klasa tych okrętów zaczęła zanikać. Przez krótki okres używano jeszcze istniejących okrętów. Jako ostatnie torpedowce wodowano w latach 1946-1948 duńskie okręty typu Bille, które wkrótce potem zostały przebudowane na patrolowce.

    Chidori (千鳥, ちどり, チドリ; dosł. Śpiew tysiąca ptaków) – japoński torpedowiec z okresu międzywojennego i II wojny światowej, główny okręt typu Chidori. Nazwę tę nosił także wcześniejszy torpedowiec z 1901.Zakłady Schichau w Elblągu (niem. Schichau-Werke Elbing) – zakłady mechaniczne, w tym stocznia, funkcjonujące w latach 1855–1945, założone przez Ferdinanda Gottloba Schichaua. Były jedną z ważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech, szczególnie torpedowce i niszczyciele. Zakłady Schichaua był też dużym producentem lokomotyw.

    Torpedowce okresu II wojny światowej miały ok. 600-950 ton wyporności standardowej i prędkość do 35 węzłów. Ich uzbrojenie stanowiło do 6 obrotowych wyrzutni torpedowych kalibru 450-533 mm w dwu- lub trzyrurowych aparatach i do 3 dział kalibru 100-105 mm (japońskie - 120 mm). Wyjątkiem były niemieckie większe okręty typu 1939 (Elbing) (1300 t), klasyfikowane jako „torpedowce floty”, lecz będące w istocie małymi niszczycielami.

    Pancernik – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.Zespół okrętów przeznaczonych do ochrony konwoju morskiego, składał się głównie z niszczycieli, w czasie II wojny światowej zaczęto budować specjalne okręty przeznaczone do eskorty: korwety, fregaty i lotniskowce eskortowe. Eskorta konwojów składała się zazwyczaj z kilku okrętów, lecz zdarzały się także liczniejsze, składające się z pancerników i krążowników, a także okrętów podwodnych.

    Użycie w Polsce[ | edytuj kod]

    Polska Marynarka Wojenna posiadała w okresie międzywojennym 6 poniemieckich torpedowców, budowy z okresu I wojny światowej, wycofanych z użytku w tej roli jeszcze w latach 30. z uwagi na przestarzałość: OORP „Kaszub”, „Krakowiak”, „Kujawiak”, „Mazur”, „Podhalanin”, „Ślązak”.

    Torpedowce typu Tb 74T – seria austro-węgierskich torpedowców z okresu I wojny światowej, licząca 8 jednostek. Służyły następnie w składzie marynarek wojennych innych krajów śródziemnomorskich i czarnomorskich, podczas II wojny światowej i po niej.Royal Navy, Królewska Marynarka Wojenna – marynarka wojenna Wielkiej Brytanii, najstarsza zorganizowana siła zbrojna Zjednoczonego Królestwa.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – szybki, wielozadaniowy okręt średniej wielkości, przeznaczony do takich zadań, jak ochrona własnych jednostek, zwalczanie lotnictwa, okrętów podwodnych i innych jednostek wroga.
    I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.
    Torpeda – rodzaj broni podwodnej, poruszający się pod wodą za pomocą własnego napędu pocisk, służący do niszczenia za pomocą wbudowanego ładunku wybuchowego jednostek nawodnych lub podwodnych przeciwnika. Nazwa wywodzi się od łacińskiej nazwy drętwokształtnych – Torpediniformes, rzędu ryb chrzęstnoszkieletowych
    Dzielność morska – zespół cech statku wodnego (w tym jachtu żaglowego) warunkujących bezpieczną, wygodną i - w miarę możności - szybką żeglugę w każdych warunkach pogodowych. Do cech związanych z dzielnością morską zalicza się niewywrotność, mała podatność na rezonansowe kołysanie (także od martwej fali), nurzanie, dobra stateczność kursowa i sterowność w każdych warunkach, "sucha" żegluga bez względu na wysokość i stromość fali itp. Wynikające stąd założenia konstrukcyjne są często wzajemnie sprzeczne, np. sucha żegluga przy wysokiej fali z reguły oznacza złą stateczność kursową i wzdłużną, itp. Dlatego osiągnięcie dobrej dzielności morskiej nowej konstrukcji jest trudne i opiera się w większej mierze na doświadczeniu i intuicji projektanta niż na obliczalnych i powtarzalnych założeniach projektowych.
    Tona – jednostka masy stosowana w technice i handlu. Przeważnie, szczególnie w Polsce, utożsamiana z toną metryczną.
    Pinasa, pinas, pinka – żaglowiec szeroko rozpowszechniony we flotach europejskich w XVI-XVIII wiekach. Zazwyczaj były to jednostki trochę mniejsze od fluit (z których się rozwinęły) oraz zdecydowanie mniejsze od galeonów. Wykorzystywane były do przewozu towarów lub jako okręty wojenne, pomimo tego, że nie były zbyt pojemne. Ich zaletą była zwrotność, szybkość oraz dość małe zanurzenie, co predysponowało je na płytkie i małe akweny morskie. Z tego względu zabierano je też na dalsze wyprawy jako jednostki towarzyszące większym okrętom. Stosowano je wtedy do pościgów, łączności oraz patrolowania akwenów przybrzeżnych i komunikacji z lądem (w ostatnim etapie za pomocą łodzi).
    Torpedowce typu Chidori - seria czterech japońskich torpedowców z lat 30. XX wieku. Służyły podczas II wojny światowej w charakterze eskortowców.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.04 sek.