• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tornado



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Wir pyłowy lub wir piaskowy – zjawisko w atmosferze z grupy litometeorów stanowiące zbiór uniesionych z powierzchni Ziemi cząsteczek pyłu lub piasku (w przypadku wiru piaskowego), niekiedy wraz z drobnymi przedmiotami, mający kształt wirującej kolumny o małej średnicy (do około 10 m), wysokości od kilku do ponad tysiąca metrów i o osi w przybliżeniu pionowej.Blachownia – miasto w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Blachownia. Położona jest w Obniżeniu Górnej Warty, nad rzeką Stradomką, ok. 15 km na zachód od Częstochowy.
    Intensywność tornad[]

    Skala Fujity[]

    Pas doszczętnych zniszczeń po przejściu tornada o sile F5 w maju 1999 roku w stanie Oklahoma w USA

    Do określania siły tornada (na podstawie zniszczeń jakie powoduje, a nie jego fizycznych właściwości) w większości krajów świata służy skala Fujity posługująca się symbolami od F0 do F5.

    Tetsuya Theodore "Ted" Fujita (jap. 藤田哲也 Fujita Tetsuya, ur. 23 października 1920 w Japonii, zm. 19 listopada 1998) amerykański meteorolog japońskiego pochodzenia zajmujący się dynamiką sztormów, tornad, i huraganów. Był nazywany Mr. Tornado (Pan Tornado).Konwergencja (zbieżność) – zbliżanie się ku sobie linii prądu powietrza na określonym obszarze lub wzdłuż pewnej linii. Może ona powstawać pod wpływem lokalnej rzeźby terenu (np. w zwężeniach między pasmami górskimi) albo w samych układach barycznych (szczególnie na frontach atmosferycznych i w centralnych częściach niżów). Najważniejszym rezultatem konwergencji jest unoszenie powietrza ku górze, co łączy się z ochładzaniem, wzrostem wilgotności, rozwojem zachmurzenia i występowaniem opadów atmosferycznych.
  • F0 – wiatr o prędkości od 64 do 116 km/h,
  • F1 – wiatr o prędkości od 117 do 180 km/h (może zniszczyć drewniane budynki gospodarcze i elementy dachów, przewracać lekkie pojazdy o dużej powierzchni, np. przyczepy campingowe, naczepy, spychać jadące samochody),
  • F2 – wiatr o prędkości od 181 do 253 km/h (może zrywać dachy, wyrywać wielkie drzewa z korzeniami, przewraca samochody),
  • F3 – wiatr o prędkości od 254 do 332 km/h (może wyrywać drzewa i kompletnie niszczyć nawet duże budynki, wykoleja pociągi, podnosi cięższe samochody),
  • F4 – wiatr o prędkości od 333 do 418 km/h (może porywać duże i ciężkie pojazdy niczym zabawki i wznosić do góry domy ze słabszymi fundamentami),
  • F5 – wiatr o prędkości od 419 do 512 km/h (może unosić bardzo ciężkie obiekty i przenosić je nawet o kilkaset metrów, zrównuje z ziemią wszystko co napotka na swej drodze).
  • 75 procent tornad posiada siłę od F0 do F1, a 24 procent tornad osiąga F2 lub F3. Tylko 1 procent stanowią tornada o sile F4 lub F5, z czego 0,1 procent to tornada F5.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Radar dopplerowski - radar, w którym wykorzystywane jest zjawisko przesunięcia dopplerowskiego wywołanego ruchem obiektów, od których następuje odbicie.

    Ulepszona skala Fujity[]

    Zniszczenia po tornadzie, które w maju 2007 roku zrównało z ziemią miejscowość Greensburg w stanie Kansas w USA. To był pierwszy przypadek tornada o sile EF5 w, wówczas, nowo wprowadzonej, ulepszonej skali Fujity.

    W USA od lutego 2007 roku wprowadzono do użytku nową, zmodyfikowaną skalę Fujity. Podobnie jak starsza wersja, ta skala również określa siłę tornada na podstawie zniszczeń. Wprowadzono w niej pewne ulepszenia: zwiększono różnorodność konstrukcji, które mogą potencjalnie ulec uszkodzeniu lub zniszczeniu przez tornado. Uwzględniono również solidność i jakość konstrukcji. Uległy zmianie również szacowane wartości prędkości wiatru na poszczególnych stopniach skali. Skala posługuje się symbolami od EF0 do EF5.

    Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Tornado szkwałowe (ang. gustnado) – kolokwialne wyrażenie opisujące płytkie i słabe tornado powstające na linii szkwałowej.
  • EF0 – wiatr o prędkości od 105 do 137 km/h (uszkodzenia dachów domów, wyrywane gałęzie drzew)
  • EF1 – wiatr o prędkości od 138 do 178 km/h (zerwane dachy, przewrócone i zniszczone przyczepy campingowe)
  • EF2 – wiatr o prędkości od 179 do 218 km/h (zerwane dachy z solidnych konstrukcji, duże drzewa wyrywane z korzeniami, lekkie samochody podnoszone z ziemi)
  • EF3 – wiatr o prędkości od 219 do 266 km/h (niszczone całe piętra solidnych domów, uszkodzenia dużych budynków, wykolejone pociągi, podnoszone z ziemi cięższe samochody)
  • EF4 – wiatr o prędkości od 267 do 322 km/h (solidne domy zrównane z ziemią, samochody wyrzucane w powietrze)
  • EF5 – wiatr o prędkości powyżej 322 km/h (domy o silnym szkielecie zrównane z ziemią do fundamentów, samochody stają się pociskami przelatującymi do 100 metrów, wieżowce ze zdeformowaną konstrukcją)
  • Skala TORRO[]

    Skala mierząca siłę tornada, która w przeciwieństwie do wyżej opisanych skal, odnosi się przede wszystkim do prędkości wiatru w wirze, a nie do powodowanych zniszczeń. Skala została opracowana w Wielkiej Brytanii przez organizację TORRO i ma stopnie od T0 do T11. Jest stosowana przede wszystkim na wyspach brytyjskich. Skala jest związana ze skalą Beauforta wzorem T = (B/2-4) (przykładowo 12 B odpowiada 12/2-4=2 T).

    Front chłodny - jeden z trzech rodzajów frontu atmosferycznego. Jest to granica między nacierającą chłodną masą powietrza i ustępującą masą ciepłą. Przeważnie ma charakter burzowy, a głównym typem chmur występujących w obrębie tego frontu jest cumulonimbus.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Prędkości wiatrów w wirze w zależności od stopnia skali TORRO przedstawiają się następująco:

    Czasem stosowaną praktyką jest podawanie siły tornada jako kombinacji skali Fujity i skali TORRO. Przykładowo tornado o sile F3/T7 to wir powodujący zniszczenia kwalifikujące go jako F3, ale szacowane wiatry mieszczą się w górnej części tego przedziału i są dość blisko stopnia F4.

    Unikanie tornad[]

    Najbezpieczniejszymi kryjówkami przed żywiołem są piwnice. W sytuacji gdy nie ma możliwości ukrycia się w piwnicy, należy znaleźć się po prawej stronie ścieżki tornada (to zwiększa szansę uniknięcia kolizji z wirem).

    Zimna Wódka (dodatkowa nazwa w j. niem. Kaltwasser, śl. Kaltwaser, Zimno Wůdka) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Ujazd. W miejscowości mieszka ok. 800 osób.Sieroniowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Schironowitz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Ujazd.

    Klimatologia[]

    Tornada na świecie[]

    Tornada na świecie
    Tornada w USA, ciemniejsze kolory odnoszą się do Alei Tornad

    Tornada zaobserwowano na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Istnieją regionalne różnice w intensywności i w preferowanych mechanizmach fizycznych powodowane poprzez czynniki klimatyczne. Stany Zjednoczone są krajem o największej rocznej ilości tornad (przeciętnie w ciągu roku jest ich 1200). To cztery razy więcej niż roczna ilość tornad w całej Europie, jeśli nie liczymy trąb wodnych.

    Województwo śląskie – jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski o powierzchni 12 333,09 km², położona na obszarze Niziny Śląskiej, Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Beskidów Zachodnich. Obejmuje wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, Żywiecczyznę i Częstochowę. Zamieszkuje je 4,62 mln osób. Jest województwem o najwyższym stopniu urbanizacji i gęstości zaludnienia. Siedzibą władz województwa są Katowice.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Innymi regionami świata, w których występują tornada są: niemal cała Europa (z wyjątkiem krańców północnych i południowych), południowa Brazylia, Urugwaj i wschodnia Argentyna, południowa Afryka, dolina Gangesu, wschodnia Azja, Australia i Nowa Zelandia.

    Największe straty w ludziach spowodowane tornadami są odnotowywane w Bangladeszu – średnio 179 osób rocznie. Wynika to z dużej gęstości zaludnienia kraju i słabych konstrukcji domów i osiedli oraz niskiego poziomu wiedzy meteorologicznej.

    Najwięcej tornad pojawia się wiosną, a najmniej zimą. Tornada występują najczęściej w dzień w godzinach od 15 do 19, a szczytowym momentem dnia jest godzina 17. Jednak zdarzają się niszczycielskie nocne i poranne tornada oraz takie, które występują zimą. Przykładowo tornado w Gainesville z roku 1936 zdarzyło się o 8:30 rano czasu lokalnego.

    Gmina Sterdyń – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie siedleckim.Gmina Kłomnice (do 1947 gmina Rzeki) - gmina wiejska w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie częstochowskim. Siedzibą gminy jest wieś Kłomnice.

    USA[]

    W Stanach Zjednoczonych duża intensywność tornad związana jest z bardzo specyficznym oddziaływaniem kilku czynników meteorologicznych: południowo-zachodnią adwekcją ciepłego powietrza z Zatoki Meksykańskiej przy powierzchni Ziemi, południkowe ułożenie Gór Skalistych, dzięki czemu bruzdy niskiego ciśnienia przechodzące nad górami tworzą głęboką warstwę ciepłego i dobrze wymieszanego powietrza w pionie. Dzięki temu może się rozwinąć głęboka, dobrze wymieszana warstwa suchoadiabatyczna, w której mogą rozwijać się prądy wstępujące. Wprawdzie głęboka warstwa dobrze wymieszana istnieje także nad pustyniami, np w Australii czy w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, ale intensywność cyklonów tropikalnych jest tam ograniczona przez brak wilgotnego powietrza przy powierzchni Ziemi. Podobnie w Europie Północnej intensywność tornad jest ograniczona poprzez wschodnio-zachodnie ułożenie największych łańcuchów gór, stosunkowo słabą adwekcję ciepłego i wilgotnego powietrza z południa i ograniczoną w pionie warstwę dobrze wymieszaną. Mimo, że tornada w Polsce mają zazwyczaj mniejszą intensywność, sporadycznie osiągają siłę porównywalną do największych tornad. Jako przykład mogą posłużyć tornado z Lublina w 1931 roku i tornado z okolic Strzelec Opolskich z 15 sierpnia 2008 roku. Obecnie (2008) potoczne użycie terminu trąba powietrzna odnosi się w Polsce zarówno do trąb lądowych, jak i do tornad superkomórkowych. Większość tornad powstaje w środkowej części USA na obszarze nazwanym Aleją Tornad (m.in. stany Teksas, Oklahoma, Kansas, Iowa, Nebraska i Południowa Dakota). W Teksasie występuje rocznie najwięcej tornad, ale to w Oklahomie pojawia się najwięcej "klasycznych" tornad powstałych w superkomórkach. Ta strefa rozciąga się również na północną część Kanady. W krajach europejskich największą roczną ilość tornad obserwuje się w Wielkiej Brytanii i Holandii.

    Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.Anemometr, także wiatromierz – przyrząd służący do mierzenia prędkości ruchu gazów i cieczy, a zwłaszcza wiatru. Niektóre anemometry wskazują również kierunek ruchu.

    Trąby powietrzne w Polsce[]

     Osobny artykuł: Trąby powietrzne w Polsce.
    Łamane i wyrywane drzewa oraz zrywane dachy były efektem tornad, które przeszły nad Polską 15 i 16 sierpnia 2008 roku. Na zdjęciu pień modrzewia i uszkodzone dachy w miejscowości Kalina

    W Polsce tornada są potocznie określane jako "trąby powietrzne". Średnie zniszczenia dokonane przez tornada w Polsce są mniejsze niż w USA. Mimo to podstawowe procesy cyklu rozwoju (cyrkulacji powietrza) prowadzące do powstawania tornad w obu krajach są podobne. Dlatego tornada i trąby powietrzne to te same zjawiska atmosferyczne. Dotychczas średnio na całym obszarze Polski występują około 4 trąby powietrzne rocznie. W ostatnich kilku latach obserwuje się silniejsze i bardziej niszczycielskie przypadki trąb powietrznych oraz pojawianie się trąb wodnych, co bywa tłumaczone zmianami klimatu. 20 lipca 2007 w kraju wystąpiła seria trąb powietrznych. W gminie Kłomnice przeszło tornado, którego siła mogła wynosić F3 w skali Fujity. 15 sierpnia 2008 roku trąby powietrzne przeszły nad województwami łódzkim, opolskim, świetokrzyskim, śląskim i na Podlasiu. Poszkodowane zostały m.in. miejscowości koło Strzelec Opolskich: Błotnica Strzelecka, Balcarzowice, Sieroniowice, Zimna Wódka, Stary Ujazd, w okolicach Częstochowy: Rusinowice, Kalina, Trzepizury, Herby, Blachownia, a także w województwie łódzkim: Stara Wieś i Gorzkowice (powiat piotrkowski) oraz Radomsko. W tej ostatniej żywioł zniszczył ponad 120 domów mieszkalnych. Na podstawie strat ocenia się, że tornado które przeszło w okolicach Strzelec Opolskich mogło mieć siłę F4 w skali Fujity z wiatrami o prędkości ponad 330 km/h: wiatr przewracał ciężarówki na autostradzie A4, unosił samochody i zrywał całe piętra domów. Oznaczałoby to, że strzeleckie tornado było jednym z najsilniejszych w Europie w ostatnich latach i pierwszym dobrze udokumentowanym tornadem F4 w polskiej historii. 16 sierpnia 2008 miało miejsce tornado w miejscowościach Gołasze-Puszcza i Tybory-Wólka w powiecie wysokomazowieckim i okolice gminy Sterdyń na Mazowszu. W tej ostatniej wiatr zniszczył 10 hektarów lasu. Straty liczone są w milionach złotych. Ludzie w jednej chwili stracili cały majątek i dobytek swojego życia. Odbudowywanie i doprowadzanie miejsc do stanu użyteczności może potrwać miesiącami, a może i latami (Informacja z Wikinews o tornadach z 15–16 sierpnia 2008). 14 lipca 2012 na terenach województwa Pomorskiego, Wielkopolskiego i Kujawsko-Pomorskiego przeszła seria tornad które wyrządziły ogromne szkody.

    Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.Lej kondensacyjny – widoczna część tornada, o charakterystycznym, stożkowatym kształcie. Tworzy się na skutek różnicy ciśnień między powietrzem wewnątrz i na zewnątrz tornada. Na skutek niższego ciśnienia powietrze wznoszące się wewnątrz tornada ochładza się szybciej wraz ze wzrostem wysokości, niż wznoszące się powietrze o wyższym ciśnieniu, znajdujące się dalej od środka tornada. Przy założeniu, że wznoszące się powietrze ma taką samą wilgotność w całej objętości, powietrze bliżej środka tornada osiąga punkt rosy na niższej wysokości niż powietrze znajdujące się dalej. Dalsze wznoszenie powietrza doprowadza do kondensacji i powstania widocznej chmury. Ponieważ ciśnienie jest najniższe w osi tornada, im dalej od tej linii, tym wyżej znajduje się punkt rosy wznoszącego powietrza – stąd bierze się charakterystyczny kształt leja. Jest początkiem tornada powstającego z superkomórki. Tornado to lejek zwisający z chmur który osiąga różne prędkości np:

    Tornada nie są w Polsce zjawiskiem nowym. Prędkość wiatru tornada, które wystąpiło 20 lipca 1931 r. w okolicy Lublina wahała się według wyliczeń naukowców od 110 do 145 m/s (396–522 km/h). Mogło to być najsilniejsze tornado w historii (F4-F5). Wiatr zniszczył wówczas budynki o murach 50 cm grubości, przewrócił stojące na szynach kolejowych załadowane wagony towarowe, powyginał konstrukcje żelazne. Wiele tornad na obecnym terytorium Polski odnotowano jeszcze wcześniej, choćby w 1363 – okolice Jeleniej Góry, czy w 1529 – okolice Wrocławia. Prawdopodobnie część tornad które wystąpiły w przeszłości nie została odnotowana, bo nie wyrządziły szkód w dobytku ludzkim lub z braku wiedzy na ich temat mogły zostać określone jako zwykła "wichura".

    Konwekcja – proces przekazywania ciepła związany z makroskopowym ruchem materii w gazie, cieczy bądź plazmie, np. powietrzu, wodzie, plazmie gwiazdowej. Czasami przez konwekcję rozumie się również sam ruch materii związany z różnicami temperatur, który prowadzi do przenoszenia ciepła. Ruch ten precyzyjniej nazywa się prądem konwekcyjnym.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Rekordy[]

    Trasa tornada Tri-State

    Najbardziej ekstremalnym zanotowanym tornadem w historii było Tri-State Tornado, które przeszło przez część stanów Missouri, Illinois i Indiana 18 marca 1925 roku. Tornado to, o prawdopodobnej sile F5 (choć wówczas ta skala jeszcze nie istniała), posiadało najdłuższy pas zniszczeń z zanotowanych tornad (352 km) i trwało najdłużej (3,5 godziny). W pewnym momencie zanotowano największą w historii pomiarów prędkość przemieszczania się wiru: 117 km/h. Tornado pozbawiło życia 695 osób, czyli więcej niż jakiekolwiek w historii USA. Ponadto wciąż jest jednym z najbardziej kosztownych (pod względem strat materialnych) tornad w historii.

    Greensburg – miasto w hrabstwie Kiowa w stanie Kansas w USA. Miasteczko zostało bardzo mocno zniszczone w wyniku przejścia tornada w maju 2007 roku.Wywrót, wykrot, wiatrował – drzewo z naderwanym korzeniem, lub całkowicie wywrócone w wyniku działania wiatru, rzadziej w wyniku okiści i deszczu.

    Najbardziej śmiercionośne tornado miało miejsce w Bangladeszu 26 kwietnia 1989 roku. Zginęło wówczas 1300 osób.

    Najbardziej intensywny atak tornad miał miejsce w dniach 3–4 kwietnia 1974 roku w środkowych stanach USA i południowym Ontario w Kanadzie. Wówczas w ciągu 18 godzin pojawiło się 148 tornad, w tym 30 najbardziej niszczycielskich (6 tornad o sile F5 i 24 o sile F4). Zniszczeniu uległ obszar o powierzchni ponad 2300 km² a śmierć poniosło 315 osób.

    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Linia szkwału - strefa układających się w linię burz, które mają wspólną przyczynę powstania i formują się zwykle przed frontem chłodnym. Tego typu burze mogą tworzyć linie długości kilkuset kilometrów, często istnieją przez wiele godzin i mogą przynosić wiele wyładowań atmosferycznych, porywiste wiatry, intensywne opady deszczu i gradu, a czasem również tornada.

    31 maja 2013 roku w okolicach El Reno w Oklahomie wystąpiło najszersze tornado w historii. W najszerszym miejscu miało ono 4,2 km (2,6 mili). Tornado miało kategorię 3 (EF3) w pięciostopniowej skali Fujity.

    Pomiary siły wiatru tornada klasycznymi anemometrami są niemożliwe ze względu na zniszczenie urządzeń przez intensywny wiatr. Zbadania prędkości wiatru w tornadach można dokonać za pomocą radaru Dopplera. Największa prędkość wiatru w tornadzie (a zarazem największa prędkość wiatru kiedykolwiek zmierzona przy powierzchni Ziemi) została zanotowana 3 maja 1999 roku w Oklahomie (w Moore nieopodal Oklahoma City), kiedy radary zanotowały prędkość 484 km/h (z możliwymi odchyleniami o 32 km/h). Wiatr więc mógł przekraczać przy powierzchni ziemi 510 km/h. Jest to tym bardziej prawdopodobne, iż pomiar na wysokości kilkudziesięciu metrów wskazał na prędkość 512 km/h.Jednak, jak wyżej było wspomniane, istnieje pewne prawdopodobieństwo, że tornado w Lublinie osiągnęło jeszcze większą prędkość.

    Cumulonimbus (Cb), chmura kłębiasta deszczowa to gęsta chmura rozbudowana pionowo na wysokość kilku lub kilkunastu kilometrów, niekiedy w kształcie wieży, o górnej powierzchni gładkiej, zakończonej kopulasto lub kalafiorowato (Cumulonimbus calvus, Cb cal) (calvus z łac. "łysy"), bądź w postaci bardziej rozbudowanej w piętrze wysokim (Cumulonimbus capillatus, Cb cap), przypominająca olbrzymie kowadło lub grzyb (incus – Cb cap in). Podstawa chmur tego rodzaju znajduje się na wysokości 2÷3 km, natomiast górny ich pułap w strefie międzyzwrotnikowej może przekraczać 20 km. Złożone w dolnej części z kropel wody, a w górnej z kryształków lodu – są to chmury najbardziej rozbudowane w kierunku pionowym. Dlatego zjawiska fizyczne w nich występujące są bardzo gwałtowne. Chmury tego rodzaju mogą być źródłem gwałtownych opadów deszczu, śniegu lub gradu, którym często towarzyszą wyładowania elektryczne (burze).Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

    Prognozy tornad[]

    Historia prognozowania tornad[]

    Najwcześniej udokumentowany przypadek tornada w Europie miał miejsce w miejscowości Rosdalla w Irlandii w 1054 roku. Pierwszy raport o tornadzie w USA pochodzi prawdopodobnie z 1643 roku z miejscowości Lynn w Massachusetts w USA. W 1882 roku, po 300 latach obserwacji i wielu przypadkach tornad, przyszły pierwsze efekty: sierżant John P. Finley, którego zadaniem był rozwój prognozowania tornad, opublikował 15 reguł. Każda z nich opisywała pewne pogodowe sytuacje, które w momencie pojawienia zwiększały prawdopodobieństwo pojawienia się tornada w danej okolicy. Odnosiły się one między innymi do obecności ośrodka niżowego, dużych różnic temperatur i dużej wilgotności w południowo-wschodniej części niżu. Finley w jednej ze swych reguł zaznaczył, że tornada formują się właśnie na południowy zachód od centrum niżu.

    Kansas City – obszar metropolitalny w centralnej części Stanów Zjednoczonych, liczący około 1,8 mln mieszkańców. Leży na granicy między stanami Missouri i Kansas i dlatego formalnie główny ośrodek obszaru składa się z dwóch miast:Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

    Rozwój prognozowania napotkał jednak poważne przeszkody, ponieważ słowo "tornado" zostało usunięte w USA z oficjalnych prognoz, aby nie wywoływać paniki ludności. Tornado było słowem zakazanym aż do lat 20. XX wieku, kiedy Tri-State Tornado spowodowało ogromne szkody i straty w ludziach. Wówczas Alfred J. Henry przeprowadził analizę warunków panujących podczas tego tornada i zauważył, że 9 z 15 reguł Finleya było spełnionych tego dnia. Prace Finleya pozwalały na stwierdzenie możliwości wystąpienia tornada, ale wciąż nie potrafiono przewidzieć tornada z wyprzedzeniem.

    Wichita – miasto w USA, największe miasto stanu Kansas, nad rzeką Arkansas. Nazwa miasta pochodzi od nazwy plemienia Indian Wichita.Wał szkwałowy, arcus (łac. arcus, ang. shelf cloud) – szczególna forma chmury przypominająca poprzecznym przekrojem swego czoła poziomy klin lub taran. Jest ona przytwierdzona do podstawy chmury macierzystej, zazwyczaj burzowej, rzadko kłębiastej. Tego typu forma chmury występuje najczęściej na granicy burzowych frontów atmosferycznych oraz w superkomórkach, zawsze na przednim skraju strefy burzowej. W rejonie jej występowania zazwyczaj pojawia się porywisty wiatr, zwany szkwałem, i intensywne opady.
    Pierwszy pogodowy radar Dopplera w Oklahomie
    Wykrywanie mezocyklonu na radarze Dopplera

    W 1942 roku seria tornad spowodowała ogromne zniszczenia i wówczas zdano sobie sprawę z konieczności wprowadzenia systemu ostrzegania. Wiosną 1943 roku Amerykańskie Biuro Prognoz stworzyło eksperymentalny system ostrzeżeń przed tornadami w Wichita w Kansas, Kansas City i St. Louis. W lokalnych prognozach pojawiły się ostrzeżenia o możliwości wystąpienia gwałtownych burz, gradu, silnych wiatrów i tornad. Jednak wciąż potrafiono jedynie stwierdzić, że na danym obszarze mogą pojawić się groźne zjawiska, bez jakiegokolwiek przewidywania kiedy i gdzie uderzy burza.

    Częstochowa – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba powiatu częstochowskiego. W latach 1975-1999 była stolicą województwa częstochowskiego. Po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.Efekt Coriolisa – efekt występujący w obracających się układach odniesienia. Dla obserwatora pozostającego w takim układzie objawia się zakrzywieniem toru ciał poruszających się wewnątrz niego. Zakrzywienie to zdaje się być wywołane jakąś siłą, tak zwaną siłą Coriolisa. Siła Coriolisa jest pozorna, występującą jedynie w obracających się układach nieinercjalnych. Dla zewnętrznego obserwatora siła ta nie istnieje. Dla niego to układ zmienia położenie, a poruszające się ciało zachowuje swój stan ruchu zgodnie z I zasadą dynamiki.

    Badania nad prognozowaniem tornad trwały i przełom nastąpił pod koniec lat 40. Wówczas major Ernest J. Fawbush i kapitan Robert C. Miller z amerykańskich sił powietrznych opracowali eksperymentalne, obserwacyjne techniki do przewidywania gwałtownych burz i tornad. Zauważyli oni na południu Wielkich równin taki sam wzorzec pogodowy jak ten, w którym kilka dni wcześniej wystąpiło katastrofalne tornado w Oklahomie. Ogłoszono ostrzeżenia o tornadach, które okazały się trafione. Nastąpił atak tornada, ale nikt nie zginął i prognozę uznano za sukces.

    Strzelce Opolskie (niem. Groß Strehlitz) miasto powiatowe (powiat strzelecki) na Górnym Śląsku, w woj. opolskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Opolskie. Miasto jest położone we wschodniej części województwa, na Wyżynie Śląskiej.Warstwa dobrze wymieszana (ang. mixed layer) - atmosferyczna lub oceaniczna warstwa, w której następuje silne mieszanie.

    Rozwój i zastosowanie radarów podczas II Wojny światowej umożliwił użycie ich w śledzeniu pogody. W 1950 roku projekt o nazwie "Tornado Project" został wdrożony w Oklahomie i Kansas jako sieć 168 stacji meteorologicznych. Analizy danych z radiosond stały się ważnymi elementami prognozowania w projekcie.

    W 1953 roku w ramach amerykańskiego biura prognoz powstał ośrodek o nazwie "Severe Local Storms Center" (SELS). SELS rozwinął prognozy w oparciu o parametry znalezione przez Fawbusha i Millera, wówczas powstał ważny meteorologiczny wskaźnik używany w meteorologii do dziś określany mianem lifted index.

    Sierżant – stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji. W polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym. Następny, wyższy stopień nosi nazwę starszy sierżant.Wielkie Równiny – rozległa kraina geograficzna, a zarazem krąg kulturowy na obszarze Kanady i USA, u podnóża Kordylierów. Obszar ten, zbudowany z mezozoicznych i trzeciorzędowych wapieni i piaskowców, charakteryzuje się płaskim ukształtowaniem terenu i niemal wyłącznie trawiastą roślinnością (poza lasami łęgowymi w dolinach rzecznych), tzw. prerią. Obszar ten leży w kilku strefach klimatycznych. Silny wpływ na jego klimat ma bliskość Kordylierów.

    Od lat 60. dysponuje się danymi radarowymi oraz zdjęciami satelitarnymi. W 1972 roku amerykańskie siły powietrzne opublikowały cykl przewodników "Miller's Rules", które stały się podstawą do prognozowania groźnych zjawisk pogodowych. W tym samym czasie dr T. Theodore Fujita opublikował sześciostopniową skalę, która na podstawie zniszczeń powodowanych przez tornada pomaga w ocenie prędkości wiatru w wirze.

    Cumulus (Cu), chmura kłębiasta – to oddzielna, gruba, biała chmura, złożona z kropel wody. Jej górna część (z wyjątkiem gatunku Cumulus fractus) ma kształt kopuły, a podstawa położona poziomo na podobnej wysokości w przedziale od około 600 do 2500 metrów. Cumulusy są więc rodzajem chmur powstających w piętrze niskim troposfery. Bardziej wypiętrzonym chmurom kłębiastym towarzyszą niewielkie opady deszczu. Chmury te potrafią szybko się przekształcać, a typowy czas życia małego cumulusa trwa 10-30 minut.Troposfera – najniższa i najcieńsza warstwa atmosfery ziemskiej, stanowi ok. 80% jej całkowitej masy. Górna jej granica zmienia się w zależności od pory roku i od szerokości geograficznej. Nad biegunami sięga ona do 7 km w zimie i do 9 km w lecie. W umiarkowanych szerokościach geograficznych od 10 km w zimie do 13 km w lecie. Nad równikiem zasięg troposfery waha się od 15 do 18 km przez cały rok. Zróżnicowana grubość troposfery wynika z różnic nagrzewania się obszarów leżących na różnych szerokościach geograficznych oraz różnej wartości siły odśrodkowej działającej na cząsteczki powietrza.

    Wraz z rozwojem systemów komputerowych zaczęły powstawać numeryczne modele pogodowe, które umożliwiły prognozę meteorologicznych zjawisk mezoskalowych. Wprowadzenie radaru Dopplera do meteorologii pozwalało nie tylko na mierzenie intensywności opadów, ale także na wykrywanie cyrkulacji powietrznych, które tworzą się przed i w czasie występowania tornada.

    Powiat piotrkowski – powiat w Polsce (w południowo-wschodniej części województwa łódzkiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą jego władz jest miasto Piotrków Trybunalski (powiat grodzki).Wiatrołom - drzewa połamane silnym wiatrem. Wiatrołomy to częsty efekt przechodzenia tornad i silniejszych wiatrów nad lasami.

    Prognozy burz i tornad[]

    W USA prognozy burzowe robione są przez Centrum Prognoz Burzowych (ang. Storm Prediction Center) z siedzibą w Oklahoma City. Centrum to wydaje prognozy co kilkanaście godzin oraz opisuje mezoskalową sytuację meteorologiczną m.in. przy wykorzystaniu modeli numerycznych. Prognozy te wykorzystywane są do ostrzeżeń, które są wydawane przez terenowe biura amerykańskiego Narodowego Serwisu Pogodowego (ang. National Weather Service). Obserwacje w czasie rzeczywistym polegają na zbieraniu danych z obserwacji satelitarnych, stacji pogodowych, balonów meteorologicznych, samolotów, teledetekcji wiatru, obserwacji wyładowań elektrycznych oraz radarów. Prognozy ze Storm Prediction Ceneter i inne informacje są wykorzystywane przez tzw. "łowców burz" oraz przez obserwatorów burz. W USA ostrzeżenia o tornadach wydawane są 15–30 minut przed ich pojawieniem się.

    Skala Fujity lub skala Fujity–Pearsona – siedmiostopniowa skala oceniająca poziom intensywności tornad na podstawie zniszczeń zabudowy i rzadziej roślin. Opracował ją w 1971 roku Tetsuya "Ted" Fujita z Uniwersytetu w Chicago, we współpracy z Allenem Pearsonem. Rozwineli ją w 1973 r. o długość i szerokość ścieżek.Tybory-Wólka – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Wysokie Mazowieckie.

    Obserwatorzy burz i łowcy burz[]

    Mimo, że ostrzeżenia wystąpienia silnych burz i tornad w USA są podawane przez terenowe oddziały Narodowego Serwisu Pogodowego, to pewną rolę odgrywają obserwatorzy burz (ang. storm spotters) w terenie zajmujący się wykrywaniem i raportowaniem groźnych zjawisk pogodowych – gradu, silnych wiatrów i tornad. W latach 70. w USA zwiększono nacisk na szkolenie obserwatorów burz. Kandydatów wybierano spośród ochotników. Program ten został nazwany "Skywarn". Zadaniem obserwatorów jest śledzenie groźnych zjawisk atmosferycznych i informowanie o nich lokalnych biur pogodowych. Pozwala to na szybkie wydawanie ostrzeżeń. W USA jest około 280 000 wyszkolonych obserwatorów burz. W Kanadzie powstała organizacja obserwatorów burz nazwana "Canwarn". W Europie, w wielu krajach, organizowane są siatki obserwatorów pod wspólnym szyldem Skywarn Europe. Polska jest w tym gronie reprezentowana przez Polskich Łowców Burz (Skywarn Polska). W Wielkiej Brytanii organizacja TORRO utrzymuje siatkę obserwatorów na terenie wysp brytyjskich.

    Województwo świętokrzyskie – jednostka podziału administracyjnego w południowej części centralnej Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 r. W przybliżeniu obejmuje większą część obszaru dawnego województwa kieleckiego, część tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) oraz skrawki radomskiego, piotrkowskiego i częstochowskiego.Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi. Ma 30,37 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

    Obserwatorzy burz są potrzebni do naocznego stwierdzenia obecności tornada. Najnowsze systemy radarowe nie wykrywają obecności tornada, a jedynie znaki wskazujące na możliwość jego pojawienia się (chociaż meteorolodzy z USA pracują nad nowymi algorytmami wykrywającymi trąby powietrzne). Tylko obserwator może stwierdzić, czy zagrożenie jest bliskie (np. gdy pojawił się lej kondensacyjny). Rola obserwatorów jest szczególnie duża na terenach oddalonych od radarów dopplerowskich, gdzie pomiary i wyniki są mniej dokładne (ze względu na wysokość wiązki radarowej). Poza tym nie wszystkie procesy pogodowe prowadzące do powstania tornad zostają wychwycone przez radar. Obserwatorzy burz są szkoleni pod kątem wykrywania potencjalnie groźnych sytuacji. Uczą się rozróżniania zwykłych burz od superkomórek burzowych, a także dostrzegania sygnałów wskazujących na szybkie pojawienie się tornada w superkomórce (patrz Tornado#Procesy fizyczne i cykl rozwoju tornad).

    Trzepizury - dawniej wieś, obecnie jedna z dzielnic Blachowni. Położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie miejsko-wiejskiej Blachownia.Satelita − każde ciało niebieskie o względnie małej masie, obiegające inne ciało, o większej masie. Tor ruchu tego ciała nosi nazwę orbity.

    Tornada i gwałtowne burze są także obserwowane przez łowców burz, którzy na podstawie obserwacji radarowych, raportów, prognoz numerycznych starają się znaleźć w miejscu wystąpienia tornada.

    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kalina (niem. Kallina) - wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim, w gminie Herby. Wieś ma charakter ulicówki. Położona jest przy drodze wojewódzkiej DW 905, która rozcina miejscowość na dwie części, południową i północną.
    Województwo opolskie – jedno z 16 województw w Polsce. Obejmując obszar o powierzchni 9412 km² jest obecnie najmniejszym województwem w Polsce. Według danych z 30 czerwca 2010 r. miało 1 029 894 mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Opole.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Podlasie (albo Podlasze; białoruski: Падляшша, Padlaszsza, Padlašša, ukraiński: Підляшшя, Pidlaszszia, litewski: Palenkė, łacina: Podlachia) – historyczna kraina Polski leżąca na Nizinie Podlaskiej. Historyczne Podlasie obejmuje centralną i południową część województwa podlaskiego, północny wschód i północ województwa lubelskiego oraz wschodni skrawek województwa mazowieckiego. Zamieszkana jest głównie przez Podlasian, a także w niektórych regionach przez Podlaszuków.
    Województwo łódzkie – jedno z 16 województw Polski, położone w centralnej części kraju. Obejmuje obszar o powierzchni 18 218,95 km². Według danych z 31 grudnia 2010 województwo miało 2,53 mln mieszkańców. Ma najmniejszą lesistość w kraju.
    Balcarzowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Balzarowitz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Ujazd.
    Powiat wysokomazowiecki – powiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Wysokie Mazowieckie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.111 sek.