• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Topos - teoria literatury



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Makary Wielki Egipski, Makary Starszy, cs. Prepodobnyj Makarij Wielikij, Jegipietskij (ur. ok. 300 w Górnym Egipcie, zm. ok. 390 w Skete) – chrześcijański mnich, uważany za jednego z ojców egipskiego monastycyzmu, święty katolicki i prawosławny.Andrzej Borowski (ur. 1945) – literaturoznawca, teoretyk i historyk literatury, profesor, kierownik Katedry Historii Literatury Staropolskiej Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    Fragment XI-wiecznego rękopisu Topiki Cycerona. Rysunek przedstawiający podstawową klasyfikację toposów. Rękopis przechowywany w Sankt Gallen, w Bibliotece opactwa św. Galla pod sygnaturą 818, pagina 253.

    Topos (stgr. τόπος κοινός) lub miejsce wspólne (łac. locus communis), w dawniejszych polskich pracach niekiedy komunałtwierdzenie przyjmowane w danej kulturze bez dowodu, będące podstawą argumentacji (według definicji dialektycznej); gotowy do użycia, powszechnie znany argument, o dużej sile perswazyjnej, który można zastosować do udowadniania dowolnej tezy podczas wypowiedzi (według definicji retorycznej); ponadczasowy konstant w literaturze, przejawiający się w tożsamych znakach, motywach i sformułowaniach (według definicji literackiej).

    Tebaida – poemat epicki rzymskiego poety Publiusza Papiniusza Stacjusza. Opowiada on o walkach, jakie toczyli między sobą o panowanie nad greckimi Tebami synowie króla Edypa, Polinejkes i Eteokles. Utwór napisany został heksametrem daktylicznym. W wielu miejscach nawiązuje do epiki Wergiliusza. Tobiasz (Jahwe jest moim bogactwem) (właściwie Tobit) – postać biblijna, główny bohater Księgi Tobiasza. Pochodził z pokolenia Neftalego. Jego żoną była Anna, a synem Tobiasz.

    W nauce sformułowano wiele innych wyjaśnień pojęcia topos. Definicje te różnią się przede wszystkim ze względu na to, jaką dyscyplinę naukową reprezentuje badacz, który definicję sformułował. Topos uważa się bowiem za pojęcie interdyscyplinarne, występujące w ramach teorii argumentacji i tekstu, które jest wykorzystywane podczas badań szczegółowych w różnych dyscyplinach naukowych i rozmaicie definiowane. Wprowadzony przez Arystotelesa do dialektyki i retoryki termin topos używany jest współcześnie między innymi w teorii literatury, biblistyce, politologii, filozofii, reklamie, public relations, semiologii czy metodologii nauk.

    Konwencja literacka - istniejący w praktyce literackiej i świadomości literackiej epoki zespół norm, zwyczajów, regulujących określoną dziedzinę wypowiedzi, dobór składników dzieła oraz ich układ, zespół zasad określających charakter i funkcję poszczególnych elementów dzieła oraz sposób ich zorganizowania w większą autonomiczną całość.Teoria literatury – nauka, której przedmiotem badań jest literatura, ale która w odróżnieniu od historii literatury nie skupia się na periodyzacji zjawisk literackich, a w odróżnieniu od poetyki nie zajmuje się samą budową dzieła literackiego. Teoria literatury badając konkretne utwory i fakty literackie próbuje wykryć pewne ogólne prawidłowości nimi rządzące oraz określające ich charakter. Pojęcie pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku w pracach badaczy angielskich. We współczesnej teorii literatury daje się zauważyć następujące tendencje:

    Wynajdywaniem, analizą, klasyfikacją i zastosowaniem toposów zajmuje się odrębna dyscyplina naukowa – topika.

    Znaczenie terminu[ | edytuj kod]

    Słowo topos oznaczało w języku greckim miejsce w przestrzeni. Jednakże przez wielu greckich pisarzy było używane przenośnie – nie tylko na oznaczenie miejsca w przestrzeni, ale także „miejsca” w myśli, wypowiedzi czy tekście. Zwrot τόπος κοινός oznaczał w klasycznej grece „wspólne dla wszystkich miejsce”. Przymiotnik koinos („wspólne”) związany był z komunikacyjnym aspektem pojęcia „miejsca”, odnoszonego – przez pisarzy – także do myśli, wypowiedzi czy tekstu. W tym znaczeniu wskazywał na istnienie wspólnoty mówców i słuchaczy lub pisarzy i czytelników. Wspólnota ta uznawała pewne sądy i wartości – wyrażane za pomocą „wspólnych dla wszystkich miejsc” w mowie czy tekście – za konieczne albo prawdziwe.

    Aurelius Prudentius Clemens - rzymski poeta chrześcijański, urodzony w prowincji Tarraconensis (obecnie północna Hiszpania) w 348 r. n.e. Zmarł prawdopodobnie w Hiszpanii, krótko po 405 r. n.e., być może około 413 r. n. e.Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum) – jedno z największych na świecie muzeów historii starożytnej, mieszczące się w Londynie.

    Autorzy rzymscy oddawali greckie τόπος κοινός używając łacińskiej kalki językowej locus communis. Za Cyceronem i Kwintylianem niektórzy polscy pisarze i naukowcy zwali więc topos miejscem wspólnym, co z kolei jest polską kalką językową terminu łacińskiego.

    W język polskim grecki termin topos niekiedy oddawano dawniej słowem komunał. Ten polski termin wywodził się z łacińskiego locus communis. Komunał – jako synonim toposu – występuje w polskich pracach napisanych w XVII, XVIII i XIX wieku. Z podręczników szkolnych i literatury słowo to przeniknęło do języka potocznego, w którym stopniowo nabrało pejoratywnego znaczenia. Dlatego w XX wieku naukowcy zarzucili używanie tego spolszczenia terminu topos.

    Manusmryti ( skr. मनुस्मृति manusmṛti ) – starożytny indyjski traktat dotyczący dharmy, omawiający wszystkie aspekty i przejawy życia jednostki i społeczeństwa. Powstał ok. II w. p.n.e. – II w. n.e.. Tradycja autorstwo przypisuje mitycznemu praojcu ludzkości — Manu.Luca Giordano, hiszp. Lucas Jordán (ur. 18 października 1634 w Neapolu, zm. 12 stycznia 1705 w Neapolu) – eklektyczny włoski malarz i rysownik epoki baroku. Działał w wielu miejscach, był m.in. malarzem nadwornym króla Hiszpanii Karola II.

    Definicja dialektyczna[ | edytuj kod]

    Arystoteles[ | edytuj kod]

    Arystoteles piszący przy pulpicie. Miniatura w rękopisie Topiki(ang.) z 1457 roku. Wiedeń, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. Phil. gr. 64

    Pojęcie toposu wprowadził do nauki, w ramach dialektyki, Arystoteles w traktacie Topiki(ang.). W ujęciu Arystotelesa topos jest przesłanką sylogizmu dialektycznego, będącego podstawą entymematu. Dlatego umożliwia on przeprowadzenie wnioskowania dialektycznego, czyli argumentacji opartej na prawdopodobieństwie. Topos jest – w dialektyce – konstytuantą (podstawą) argumentacji i refutacji. Można go przyrównać do aksjomatu w logice matematycznej czy paradygmatu w nauce. Definiuje się go jako taką przesłankę argumentu, której nie trzeba wcześniej udowadniać, lecz jedynie wyciągać z niej wnioski – przesłanka ta bowiem uznawana jest za oczywistą. Dlatego komentatorzy Topik często określali arystotelesowski topos jako „maszynę”, za pomocą której podczas wnioskowania tworzy się przesłanki i argumenty. W ujęciu innych komentatorów Topik, topos jest twierdzeniem przyjmowanym bez dowodu.

    Je Tsongkhapa Losang Drakpa (tyb.: ཙོང་ཁ་པ།, Wylie: tsong kha pa, ZWPY: Zongkaba; ur. 1357, zm. 1419) – reformator i uczony buddyjski z Tybetu, założyciel szkoły Gelug. Tsongkhapa znany jest również jako Dzie Rinpocze.Literaturoznawstwo (także: nauka o literaturze, wiedza o literaturze) – dyscyplina humanistyczna, której przedmiotem zainteresowania jest literatura, a przede wszystkim analiza poszczególnych utworów literackich oraz rekonstruowanie historycznoliterackich procesów. W obrębie literaturoznawstwa formułuje się także ogólne teorie oraz metodologie badań literackich.

    Jako przykład Arystoteles podał bardzo często używany topos, przybierający formy nic nie dzieje się bez powodu, wszystko ma swoją przyczynę itp. Komunał ten opiera się na dialektycznym sylogizmie: ponieważ każde wydarzenie jest skutkiem, który posiada swoją przyczynę, to przyczyna i skutek istnieją równocześnie. Ten skomplikowany sylogizm skrócony został do bardziej zrozumiałego entymematu: ponieważ każde wydarzenie jest skutkiem czegoś, posiada więc zawsze przyczynę. Entymemat ten został następnie ujęty w powszechnie używaną formę prostego toposu. Topos łączy w ten sposób przesłanki i wniosek z sylogizmu w krótkie zdanie, mające dużą moc argumentacyjną, które staje się – podczas wnioskowania – przesłanką kolejnego sylogizmu lub entymematu. Dlatego właściwe zastosowanie odpowiednich toposów uważane jest za schemat argumentacyjny ogólnego zastosowania.

    Sofiści – nurt filozoficzny w starożytnej Grecji o orientacji humanistycznej i relatywistycznej. Powstał w V wieku p.n.e.; także określenie wędrownych nauczycieli przygotowujących uczniów do życia publicznego poprzez nauczanie retoryki, polityki, filozofii oraz etyki.Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.

    Cyceron[ | edytuj kod]

    Cyceron w traktacie Topika (Topica) rozwijając twierdzenia Arystotelesa – uznał topos za generalizującą, infinitywną aplikację miejsc dowodowych (loci argumentorum). Według jego definicji topos jest argumentem dialektycznym, opierającym swoją moc dowodzenia na przekonaniach pewnej wspólnoty, dla której właściwy jest sposób myślenia, mówienia czy pisania uznający określone sądy i wartości za konieczne lub prawdziwe. Argumentu takiego nie trzeba uzasadniać, gdyż sam z siebie ma on dużą siłę dowodową w obrębie społeczności, w której funkcjonuje. Opiera się bowiem na zgodzie powszechnej (consensus omnium), to znaczy na więzach kulturowych charakterystycznych dla danej wspólnoty.

    Felicyta z Kartaginy, cs. Muczenica Filicitata (zm. 7 marca 202 lub 203 w Kartaginie) – umęczona razem ze św. Perpetuą za panowania Septymiusza Sewera, święta Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, prawosławnego i ormiańskiego.Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (wg definicji Stefanii Skwarczyńskiej), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.

    Topos, w ujęciu Cycerona, wywodzi się z jednej z dwóch form argumentu dialektycznego – entymematu lub exemplum. Topos z entymematu – podobnie jak w ujęciu Arystotelesa – przejmuje formalny sposób rozumowania oparty na ukrytym sylogizmie. Druga forma toposu, wprowadzona do dialektyki przez Arpinatę, przejmuje opis lub opowiadanie z exemplum. Podstawą toposu jest w tym przypadku powszechne przekonanie o podobieństwie przedmiotu przedstawionego do przedmiotu rzeczywistego. Potencjalnym miejscem wspólnym z exemplum jest każde powszechnie znane opowiadanie. Opowiadanie te staje się toposem, gdy zostaje użyte w funkcji argumentu dialektycznego.

    Wstęp (łac. exordium, stgr. προοίμιον) – pierwsza część wypowiedzi retorycznej. Zadaniem wstępu jest pozyskanie przychylności i uwagi odbiorcy oraz wyjaśnienie celu wypowiedzi.Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Archetyp ( z gr. arche – "początek", typos – "typ" ) – pierwotny wzorzec (pierwowzór) postaci, zdarzenia, motywu lub schematu. Najbardziej znany w definicji psychoanalitycznej, gdzie archetypy oznaczają elementy strukturalne nieświadomości wspólne wszystkim ludziom na świecie. Archetypy występują w nieświadomości zbiorowej i nieświadomości indywidualnej. Są wielkościami dynamicznymi: zdolne są do przemian i rozwoju.
    Klaudian Klaudiusz (zm. 404) – rzymski poeta. Urodził się w Aleksandrii. Do Rzymu przybył w 394 roku. Był dworskim poetą cesarza Honoriusza, pisał panegiryki do ministra Stylichona.
    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
    Motyw – najmniejsza elementarna jednostka świata przedstawionego dzieła: zdarzenie, przedmiot, cecha, sytuacja, przeżycie. Powtarzające się na przestrzeni wieków motywy to toposy.
    Apoloniusz z Tiany, Apollonios z Tyany (ur. 15 w Tianie w Kapadocji, zm. 100 w Efezie) – neopitagorejski filozof, założyciel szkoły pitagorejskiej w Efezie.
    Biblistyka – grupa dyscyplin naukowych zajmujących się badaniem Biblii. W ich skład wchodzi: introdukcja biblijna, egzegeza biblijna (Starego i Nowego Testamentu) oraz teologia biblijna.
    Makbet (ang. Macbeth) – tragedia Williama Shakespeare’a napisana około roku 1606, należy do najczęściej wystawianych i adaptowanych sztuk szekspirowskich, jest również najkrótszą tragedią jego autorstwa.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.067 sek.