• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tkanka twórcza

    Przeczytaj także...
    Podział komórki - proces zachodzący u wszystkich żywych organizmów, w którym komórka macierzysta dzieli się na dwie lub więcej komórek potomnych. Podział komórkowy jest jedną z faz cyklu komórkowego.Tkanka korkotwórcza (fellogen, felogen, miazga korkotwórcza, miazga korkorodna) – tkanka twórcza wtórna rośliny naczyniowej, której komórki dzieląc się peryklinalnie wytwarzają korek po zewnętrznej stronie felogenu i fellodermę po stronie wewnętrznej, przy czym podziały prowadzące do powstania korka są liczniejsze niż podziały związane z produkcją felodermy. W ten sposób powstaje peryderma (korkowica).
    Ściana komórkowa - martwy składnik komórki, otoczka komórki o funkcji ochronnej i szkieletowej. Ściana komórkowa występuje u roślin, grzybów, bakterii i niektórych protistów. U każdej z tych grup jest zbudowana z innych substancji, np. u grzybów jest to chityna, a u roślin celuloza i jej pochodne (hemiceluloza i pektyna) oraz lignina, natomiast u bakterii podstawowym składnikiem jest mureina. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony komórkowej. W tkankach ściany komórkowe sąsiadujących ze sobą komórek są zlepione pektynową substancją tworzącą blaszkę środkową. Między komórkami istnieją wąskie połączenia w postaci plasmodesm - wąskich pasm cytoplazmy przenikających ściany i zawierających fragmenty retikulum endoplazmatycznego. Młode komórki roślin otoczone są ścianą pierwotną, której strukturę wewnętrzną stanowią ułożone w sposób nieuporządkowany łańcuchy celulozowe wypełnione hemicelulozą i pektyną. W starszych komórkach obserwuje się również ścianę wtórną - powstającą po wewnętrznej stronie ściany pierwotnej, zwykle grubszą i bardziej wytrzymałą niż pierwotna, o uporządkowanej budowie szkieletu celulozowego, również wypełnionego hemicelulozą i pektyną. Ulega ona inkrustacji (węglan wapnia, krzemionka lub lignina) i adkrustacji (kutyna, suberyna, woski).
    Linie spiralne występujące na wielu roślinach. Ananas, słonecznik, szyszki swe piękno zawdzięczają merystemowi. Każdy zawiązek nowego organu (tzw. primordium)wyrasta z merystemu pod złotym kątem= 137,5 stopnia. Zaledwie mała zmiana kąta nie daje efektu spirali, co pokazują komputerowe symulacje

    Tkanka twórcza, merystemtkanka roślinna, składająca się z komórek o cienkich ścianach z centralnie położonym dużym jądrem komórkowym i niewielkimi wakuolami. Komórki te są zdolne do regularnych podziałów komórkowych, a powstające w wyniku podziałów komórki potomne różnicują się tworząc tkanki stałe. Nazwa „merystem” pochodzi od greckiego słowa meristos – mogący się dzielić.

    Merystem pierwotny – tkanka twórcza roślinna, która powstaje bezpośrednio z merystemu zarodkowego i powoduje pierwotny przyrost rośliny. Wzrost merystemu jest inicjowany przez podziały komórek inicjalnych. W wyniku podziałów powstaje tkanka określana jako pramerystem, a tkanka wykazująca już pewien stopień zróżnicowania tworzy merystem pierwotny. W przypadku merystemu wierzchołkowego łodygi z pramerystemu wykształcają się trzy regiony: praskórka, prakambium, pramiękisz. Dalsze różnicowanie prowadzi do powstania tkanek stałych.Plastyd – organellum otoczone podwójną błoną plastydową, występujące u roślin oraz protistów roślinopodobnych. W komórkach embrionalnych występują proplastydy, z których rozwijają się pozostałe rodzaje plastydów. Wnętrze plastydów wypełnione jest gęstym roztworem, stromą, zawierającym białka, DNA, związki rozpuszczalne oraz ziarna skrobi, plastoglobule oraz fitoferrytynę.

    Podział[]

    Wzrost roślin zachodzi w sposób nieograniczony i zlokalizowany. Miejsca, gdzie komórki ulegają podziałom przez całe życie rośliny, określane są jako merystemy wzrostu nieograniczonego. Jedynie część komórek takich merystemów różnicuje się w tkanki stałe. Do merystemów funkcjonujących stale zalicza się merystemy wierzchołkowe i merystemy boczne. U części roślin wzrost na długość jest możliwy dzięki merystemowi interkalarnemu umiejscowionemu u podstawy międzywęźli łodygi. Jeżeli merystem składa się komórek embrionalnych, dzielących się nieprzerwanie od stadium zarodka, zalicza się go do merystemów pierwotnych. Komórki tkanek stałych mogą powrócić do stadium embrionalnego poprzez odróżnicowanie się. Powstałą w ten sposób tkankę merystematyczną określa się jako merystem wtórny; zalicza się do nich merystemy wierzchołkowe korzeni bocznych i przybyszowych, kambium oraz fellogen. Cechy tkanki merystematyczne ma również kalus, tkanka przyranna, powstająca przez odróżnicowanie komórek w miejscy zranienia rośliny.

    Jądro komórkowe, nukleus - otoczone błoną organellum obecne we wszystkich komórkach eukariotycznych, z wyjątkiem tych, które wtórnie je utraciły w trakcie różnicowania, np. dojrzałe erytrocyty ssaków. Zawiera większość materiału genetycznego komórki, zorganizowanego w postaci wielu pojedynczych, długich nici DNA związanych z dużą ilością białek, głównie histonowych, które razem tworzą chromosomy. Geny zlokalizowane w chromosomach stanowią genom komórki. Funkcją jądra komórkowego jest przechowywanie i powielanie informacji genetycznej oraz kontrolowanie czynności komórki, poprzez regulowanie ekspresji genów. Główne struktury, które obecne są w budowie jądra komórkowego to błona jądrowa, podwójna membrana otaczająca całe organellum i oddzielająca je od cytoplazmy oraz blaszka jądrowa, sieć delikatnych włókienek białkowych utworzonych przez laminy, stanowiących rusztowanie dla jądra i nadających mu wytrzymałość mechaniczną. Błona jądrowa jest nieprzepuszczalna dla większości cząsteczek, dlatego obecne są w niej pory jądrowe. Są to kanały przechodzące przez obie błony, umożliwiające transport jonów i innych cząstek. Transport większych cząstek, takich jak białka, jest ściśle kontrolowany i zachodzi na zasadzie transportu aktywnego, kontrolowanego przez białka transportowe. Transport jądrowy jest kluczowy dla funkcjonowania komórki, ponieważ przemieszczanie cząstek poprzez błonę jądrową wymagane jest zarówno przy zarządzaniu ekspresją genów oraz utrzymywaniu chromosomów.Merystem interkalarny, wstawowy – tkanka twórcza pierwotna, powodująca przyrost pędu na długość. Merystemy są rozmieszczone wzdłuż łodygi u podstawy międzywęźli i chronione przez pochewki liściowe. Komórki merystemu interkalarnego pochodzą od stożka wzrostu pędu i umożliwią wzrost międzywęźli pomimo tego, że są oddzielone od stożka wzrostu komórkami zróżnicowanymi. Merystemy interkalarne stosunkowo szybko zanikają różnicując się w tkanki stałe.

    Budowa[]

    Merystem wierzchołkowy korzenia cebuli

    Zbudowana jest z komórek żywych, które przez całe życie zachowują zdolność podziału. Komórki tej tkanki są niewielkie, ściśle do siebie przylegające, z dużymi centralnymi jądrami komórkowymi, małymi wakuolami i cienkimi celulozowymi ścianami. Ich plastydy nie są wykształcone, występują w swej pierwotnej postaci jako proplastydy.

    Merystem wierzchołkowy, stożek wzrostu – tkanka roślinna twórcza znajdująca się na wierzchołku pędu lub korzenia. Merystem zbudowany jest z niewielkich komórek o znacznym tempie podziałów. W wyniku tych podziałów następuje wzrost pędu lub korzenia na długość i tylko niewielki przyrost pierwotny na grubość.Komórka roślinna – podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna budująca organizm rośliny, mająca zdolność wymiany materii z otoczeniem i jej przetwarzania. Pod względem kształtu komórki roślinne można podzielić na:

    Merystem wierzchołkowy korzeni okryty jest tzw. czapeczką, chroniącą znajdujące się pod nią komórki merystematyczne, ulegające intensywnym podziałom. Komórki stanowiące najbardziej centralną warstwę przekształcają się w walec osiowy, a komórki warstwy zewnętrznej w ryzodermę i czapeczkę. Środkowa warstwa komórek przekształca się w korę pierwotną.

    Wakuole, wodniczki – struktury komórkowe występujące u roślin i niektórych pierwotniaków oraz w komórkach grzybów. W komórkach zwierzęcych występuje wiele małych wodniczek (wakuol), natomiast w roślinnych jedna lub kilka dużych. U pierwotniaków występują wodniczki tętniące, odpowiedniki wakuoli, ale od wakuoli o wiele mniejsze. Zajmują do 90% komórki. Ze starzeniem się komórki zachodzi proces rozrośnięcia się i zamienienia wakuoli w jedną wodniczkę.Kambium (miazga twórcza) – wtórna tkanka twórcza, występująca w postaci pokładu komórek merystematycznych między łykiem a drewnem, u roślin mających przyrost wtórny – nagonasiennych i dwuliściennych. Jest to tzw. merystem boczny, wykształcający się w łodygach, korzeniach, a niekiedy także w liściach. Komórki kambium wiązkowego, występujące między drewnem a łykiem, łączą się we wspólny pokład z komórkami kambium międzywiązkowego. Podziały komórek kambium prowadzą do powstania drewna i łyka wtórnego.

    Stożek wzrostu łodygi roślin okrytonasiennych ma wykształcone dwie strefy: korpus to grupa dużych komórek, w centralnej części dzieląca się w różnych kierunkach, tunika to komórki okrywające korpus z góry i z boków, dzielące się w płaszczyźnie prostopadłej do powierzchni tuniki. Komórki merystemu wierzchołkowego przechodzą stopniowo proces różnicowania. Grupa komórek położona na samym szczycie stożka wzrostu nazywana jest pramerystemem. Pramerystem nie wykazuje żadnego zróżnicowania, leżące pod nim komórki nazywane są tkanką merystematyczna pierwotną i wykazują pewien poziom zróżnicowania. Uwypuklenia wierzchołka wzrostu stanowią zalążki liści.

    Kora pierwotna (właściwa) – warstwa tkanki znajdująca się pod ryzodermą i epidermą odpowiednia korzenia i łodygi. Najbardziej wewnętrzna warstwa komórek kory pierwotnej w korzeniu wykształca endodermę oddzielającą walec osiowy. Zbudowana jest z tkanki miękiszowej oraz tkanek wzmacniających. W łodydze są to regularne pasma twardzicy, a u dwuliściennych także zwarcicy. W korze pierwotnej łodygi nagozalążkowych i dwuliściennych pojawiają się także idioblasty w postaci sklereidów, komórki garbnikowe, kanały żywiczne, rury mleczne, zbiorniki olejowe i inne.Zarodek lub z greckiego embrion – osobnik roślinny lub zwierzęcy (także ludzki) we wczesnym etapie rozwoju zwanym okresem zarodkowym. Okres ten zaczyna się podziałem zygoty i u różnych organizmów kończy w różnym czasie. Zarodek występuje u zwierząt wielokomórkowych produkujących gamety a więc począwszy od niektórych gąbek i jamochłonów, natomiast o zarodku wśród roślin mówimy począwszy od paprotników (u mszaków dorosłą rośliną jest gametofit a sporofit nigdy nie jest samodzielny).

    Zobacz też[]

  • anatomia roślin
  • Przypisy

    1. Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy: Botanika t.1 Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 121-124. ISBN 83-01-13953-6.
    2. Malinowski Edmund: Anatomia roślin. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 92-103.
    Kalus, kallus, merystem przyranny – tkanka roślinna powstająca w miejscu zranienia rośliny najczęściej z okolicznych komórek tkanki miękiszowej. Jest to amorficzna masa komórek mająca zwykle postać białego nalotu. Komórki tworzone przez te merystemy powodują stopniowe zabliźnianie się i zarastanie ran. Komórki kallusa są zwykle większe od komórek tkanki macierzystej.Merystem wtórny – roślinna tkanka twórcza, powstająca z komórek należących do tkanek stałych, które już utraciły zdolność do podziału, ale w określonych sytuacjach przyjmują powtórnie formę embrionalną, zdolną do podziałów.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Czapeczka korzenia, kaliptra – element budowy wierzchołka wzrostu korzenia. Pełni funkcję osłony dla delikatnych komórek inicjalnych merystemu wierzchołkowego podczas wciskania się rosnącego korzenia pomiędzy cząstki gleby. Czapeczka składa się z komórek miękiszowych, które w jej centralnej części zawierają amyloplasty z dużymi ziarnami skrobi. Wraz z systemem błon siateczki śródplazmatycznej umożliwiają one roślinie reakcję grawitropiczną. Komórki czapeczki od zewnątrz ulegają ścieraniu – ich blaszka środkowa śluzowacieje i komórki tracą z sobą kontakt. Równocześnie jednak od wnętrza wierzchołka wzrostu przyrastają kolejne warstwy komórek miękiszowych.
    Merystemy boczne – tkanki twórcze roślinne, tworzące osiowy cylinder wewnątrz organów i biorące udział we wtórnym przyroście łodygi i korzeni na grubość.
    Korpus – element stożka wzrostu u okrytozalążkowych. W skład korpusu wchodzą komórka inicjalna oraz jej pochodne. Komórki te znajdują się pod warstwą zewnętrzną określaną nazwą tunika. Komurkó korpusy są duże i tworzą nieregularny układ. Dzielą się zarówno peryklinalnie jaki i antyklinalnie. Korpus wraz z tuniką tworzą tkankę protomerystemu.
    Korzenie przybyszowe – korzenie wyrastające z pędu rośliny. Mogą współistnieć z korzeniem głównym lub zastępować go. Najczęściej wyrastają one z nasady pędu, ale u niektórych roślin mogą też wyrastać z łodygi lub liści.
    Anatomia roślin, fitotomia (gr. anatomē - cięcie, phyton - roślina) – dział botaniki, który zajmuje się badaniem wewnętrznej budowy organów roślin. Historycznie budową wewnętrzną roślin zajmowały się zarówno morfologia roślin, w której badaną jednostką był organizm roślinny, jak i anatomia roślin, w której za jednostkę tworzącą struktury uznano komórkę. W XX. Wieku morfologia i anatomia roślin stały się dwiema niezależnymi, chociaż pokrewnymi naukami. Współczesna anatomia roślin zajmuje się budową organizmu na poziomie komórek i tkanek. Do podstawowych technik badawczych anatomii należą techniki mikroskopowe. Badania budowy anatomicznej w połączeniu z danymi uzyskiwanymi przez biologię molekularną pozwalają na powiązań ewolucyjnych i ustalenie filogenezy roślin.
    Celuloza – nierozgałęziony biopolimer, polisacharyd zbudowany liniowo z 3000 - 14000 cząsteczek glukozy połączonych wiązaniami β-1,4-glikozydowymi. Łańcuchy te mają długość ok. 7 μm. Wiązanie β przyczynia się do utworzenia sztywnych, długich nitek, które układają się równolegle, tworząc micele powiązane mostkami wodorowymi. W czystej postaci celuloza jest białą, pozbawioną smaku i zapachu, nierozpuszczalną w wodzie substancją. Jej trawienie umożliwia grupa enzymów zwanych celulazami.
    Ryzoderma, epiblema, skórka korzenia – pierwotna tkanka okrywająca korzenia. Występuje w młodych partiach korzeni. Główną funkcją ryzodermy jest podbieranie wody i soli mineralnych z gleby, a także w niewielkim stopniu wymiana gazowa.

    Reklama