• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Timurydzi



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Encyclopædia Iranica – kompleksowa anglojęzyczna encyklopedia skupiająca się na irańskiej historii, kulturze i cywilizacji, obejmująca okres od czasów prehistorycznych do współczesności. Wydawana jest przez Centrum Studiów Irańskich na Columbia University, a stworzona przez międzynarodowy komitet redakcyjny składający się z 38 osób, prowadzony przez Ehsana Yarshatera i Ahmada Ashrafa. Encyklopedia traktowana jako standardowa praca w dziedzinie badań Iranu.Szahruch, pers. شاه رخ (albo Szah Ruch, Szahruch Mirza, ur. 30 sierpnia 1377 w Samarkandzie, zm. 13 marca 1447 w Reju) – władca z dynastii Timurydów, panujący w latach 1405–1447.
    Państwo Timurydów

    Timurydzi – dynastia pochodzenia mongolskiego, panująca w Azji Środkowej i Iranie w latach 1370–1526.

    Historia polityczna[ | edytuj kod]

    Eponimicznym założycielem dynastii był Timur (1370–1405), wódz sturczonego mongolskiego plemienia Barłasów, wchodzącego w skład Chanatu Czagatajskiego. Wykorzystał on chaos w jakim był pogrążony chanat i w roku 1370 opanował Mawarannahr, który stał się bazą dla jego dalszej ekspansji. W szeregu kampanii w trakcie swoich rządów Timur dążył do zjednoczenia całego dawnego Chanatu Czagatajskiego, nie udało mu się jednak osiągnąć tego celu. Wykorzystał on natomiast rozdrobnienie Iranu po upadku Ilchanidów i w latach 1380–1393 podbił jego terytorium, dokonując spustoszeń porównywalnych jedynie z wcześniejszym najazdem mongolskim w latach 1219–1221. W latach 1375–1377 udało mu się także zainstalować swojego protegowanego Tochtamysza na tronie Białej Ordy. Tochtamysz później zdobył władzę nad Złotą Ordą i wypowiedział posłuszeństwo Timurowi, temu ostatniemu udało się jednak ostatecznie go pokonać w bitwie pod Kunduzczą (1391). Timur przedsięwziął wielkie wyprawy na Indie (1398–1399), Syrię (1400–1401) i Anatolię (1402), lecz chociaż ich wynikiem była jego formalna zwierzchność, to nie ustanowił tam swojej administracji. Podbił on także Chorezm oraz Kotlinę Fergańską. W skład imperium Timura wchodziły również Azerbejdżan i Irak, chociaż jego władza była tam niestabilna. Timur rządził w imieniu marionetkowych chanów z rodu Czyngis-chana i ożenił zarówno siebie jak i swoich synów z kobietami z tego rodu, uzyskując tym samym tytuł kürgen, to jest „zięć” (rodu panującego). Jednocześnie był on patronem muzułmańskich artystów i uczonych, dbając zwłaszcza o rozbudowę i upiększenie swojej stolicy, Samarkandy.

    Muhammad Szibani (albo Muhammad Szejbani. Właściwie Muhammad Szah Bacht. W innych formach: Szahi Bek, Szajbek) (ur. 1451 - zm. 29 listopada 1510 r.) – chan z rodu Szejbanidów, który za swojego życia podbił większość zachodniej Azji Środkowej, tradycyjnie uważany za założyciela Chanatu Buchary. Szahname, pers.: شاهنامه "Księga królewska" – perski epos narodowy autorstwa Ferdousiego (940 - 1020 albo 1025), opowiadający tradycyjną historię Iranu od stworzenia świata do upadku dynastii Sasanidów.

    Timur jeszcze za życia podzielił swoje terytorium na cztery części zarządzane przez rodziny jego synów i kiedy zmarł pomiędzy nimi wybuchła wojna o sukcesję, którą ostatecznie wygrał jego rządzący w Heracie najmłodszy syn, Szahruch (1405–1447). Szahruchowi udało się zachować większość zdobyczy ojca, chociaż musiał się zadowolić jedynie formalną zwierzchnością nad panującymi w Azerbejdżanie Kara Kojunlu, a od lat 30. XV wieku jego terytoria w Azji Środkowej były regularnie najeżdżane przez Uzbeków Abu al-Chajr-chana (1428–1468). Po śmierci Szahrucha wybuchła kolejna wojna sukcesyjna, w trakcie której jego potomkowie nie wahali zabijać się nawzajem, co doprowadziło do upadku prestiżu linii Szahrucha. Z największym potępieniem spotkało się zabicie seniora dynastii Uług Bega (1409–1449) przez jego syna Abd-al-Latifa (1449–1450). Tę sytuację wykorzystał dotychczasowy wasal Szahrucha, przywódca Kara Kojunlu Dżahanszah (1438–1467), który do roku 1452 zajął centralny i zachodni Iran. W roku 1451 z pomocą Uzbeków Abu al-Chajr-chana Abu Sa’id (1451–1469), wnuk Miranszaha (1405–1408), zajął Samarkandę, a w roku 1458 wykorzystując panujący w Chorasanie zamęt na powrót zjednoczył władztwo Timurydów. Kiedy Dżahanszah zginął w walce z wodzem Ak Kojunlu Uzun Hasanem (1452–1478) Abu Sai'd próbował wykorzystać tę sytuację do odzyskania terytoriów na zachodzie, jednak jego wyprawa przeciwko Uzun Hasanowi w roku 1468 zakończyła się katastrofalną klęską i jego śmiercią. Ak Kojunlu zajęli Herat, gdzie ustanowili władzę swojego protegowanego Jadgara Muhammada (zm. 1470), jednak wycofali się z powodu zagrożenia ze strony Osmanów. Ostatecznie terytoria Timurydów uległy teraz podziałowi pomiędzy panującego w Heracie Husajna Bajkarę (1470–1506) oraz trzech synów Abu Sa’ida, którzy rządzili odpowiednio w Samarkandzie, Kotlinie Fergańskiej i Badachszanie. Pod rządami Husajna Bajkary Herat stał się kwitnącym ośrodkiem kultury, lecz jego dzielnica zaczęła chylić się ku upadkowi wraz z buntem jego syna Badi az-Zamana (1506–1507) w roku 1497, po którym nastąpiły kolejne niepokoje. Jednocześnie wraz ze śmiercią synów Abu Sa’ida w roku 1494/1495 Mawarannahr stał się areną kolejnych walk pomiędzy Timurydami. Tę sytuację wykorzystał wódz Uzbeków Muhammad Szejbani (1500–1510), który po podboju Azji Środkowej w roku 1507 zajął także Herat wraz z Chorasanem. Szejbani zginął z rąk Safawidów w roku 1510 i wnuk Abu Sa’ida, Babur (1494–1530), próbował wykorzystując ten fakt restytuować panowanie Timurydów w Azji Środkowej. Nie udało mu się jednak utrzymać Mawarannahru i w roku 1514 na stałe wycofał się do Kabulu, skąd później w roku 1526 przedsięwziął udany najazd na Indie. Indyjscy Timurydzi są jednak zazwyczaj traktowani jako odrębna dynastia, w stosunku do której używa się nazwy Wielcy Mogołowie.

    Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.Kabul (pers. کابل) – stolica i największe miasto w Afganistanie, liczy ponad 2,5 miliona mieszkańców, i znajduje się w prowincji Kabul. Znane było w starożytności jako Ortospana lub Kabura. Dokładna liczba mieszkańców nie jest określona, ale populacja całej prowincji wynosi między od 3,5 do 5 miliona ludzi.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Samarkanda (uzbec. Samarqand, tadżyc. Самарқанд, pers. سمرقند, ros. Самарканд) – miasto w Uzbekistanie, w Azji Środkowej, ok. 353 tys. mieszkańców (2008). Czwarte pod względem ludności miasto Uzbekistanu i stolica wilajetu samarkandzkiego. Ważny ośrodek przemysłowy i naukowy (6 szkół wyższych). W 2001 roku miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
    Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu „ilchan”, używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.
    Chan – głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej i Europy Wschodniej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich.
    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.
    Hurufijja, hurufici (arab. حروفية, ḥurūfiyya, od ḥurūf – litery; pers. حروفیه) – odłam islamu szyickiego założony pod koniec XIV wieku przez Fadl Allaha al-Astarabardiego.
    Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.
    Uzun Hasan (azerbejdzański: اوزون حسن , turecki: Uzun Hasan, perski: اوزون حسن‎) (ur. 1423, zm. 6 stycznia 1478) – turmeński sułtan Ak Kojunlu w latach 1454-1478.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.107 sek.