• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Theodor Wundt

    Przeczytaj także...
    Przełęcz pod Kopą, Niżnia Przełęcz pod Kopą (słow. Kopské sedlo, niem. Kopapass, węg. Kopa-hágó) – szeroka, trawiasta przełęcz w głównej grani Tatr (1750 m n.p.m.). Przełęcz jest granicą pomiędzy Tatrami Wysokimi i Bielskimi.Popradzki Staw (słow. Popradské pleso, dawniej Rybi Staw, Mały Rybi Staw) – staw tatrzański znajdujący się w dolnej części Doliny Złomisk, odnogi Doliny Mięguszowieckiej w słowackich Tatrach Wysokich.
    Pośrednia Baszta (słow. Predná bašta, niem. Vordere Bastei, węg. Elülső-Bástya, Mellső-Bástya, 2374 m n.p.m.) – szczyt w Tatrach Wysokich położony na terenie Słowacji, w Grani Baszt (Hrebeň bášt) rozdzielającej doliny: Młynicką (Mlynická dolina) i Mięguszowiecką (Mengusovská dolina). Według Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej jego wysokość wynosi 2366 m. Dawniej nieprawidłowo nazywana była Przednią Basztą.

    Theodor Wundt (ur. w 1858 r., zm. 15 sierpnia 1929 r. w Monachium) – zawodowy żołnierz, oficer armii pruskiej, następnie niemieckiej (doszedł do rangi generała). Jednocześnie znakomity alpinista niemiecki, który odegrał dużą rolę w dziejach taternictwa zimowego.

    Działalność alpinistyczna[]

    Wspinał się latem w Alpach (zwłaszcza w Dolomitach) i w Tatrach (1882 r.). Z zimą wysokogórską zapoznał się po raz pierwszy podczas swego drugiego pobytu w Tatrach, w kwietniu 1884 r. Wraz z przewodnikiem Jakubem Horvayem z Nowej Leśnej dokonał wówczas pierwszego wejścia zimowego na Rysy (od Popradzkiego Stawu przez Wagę) oraz na Krywań. Był też na Sławkowskim Szczycie, a także przeszedł przez Przełęcz pod Kopą i Polski Grzebień. Próba wejścia na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem i atak na Wysoką nie powiodły się.

    Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe, ret. Alps) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².Rysy (słow. Rysy, niem. Meeraugspitze, węg. Tengerszem-csúcs, 2503 m n.p.m.) – góra położona na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich – jednej z części Tatr. Ma trzy wierzchołki, z których najwyższy jest środkowy (2503 m n.p.m.), znajdujący się w całości na terytorium Słowacji. Wierzchołek północny, przez który biegnie granica, stanowi najwyżej położony punkt Polski (2499 m n.p.m.).

    Trzecia wyprawa tatrzańska Wundta miała miejsce w grudniu 1891 r. Najpierw samotnie dokonał pierwszego wejścia zimowego na Skrajną Basztę, Pośrednią Basztę i Osterwę. Następnie, znowu z Jakobem Horvayem, dokonał pierwszego wejścia zimowego na Łomnicę i Lodowy Szczyt. Na wszystkich wycieczkach z Horvayem prowadzącym był Wundt. Zimowe wyczyny tatrzańskie Wundta, zwłaszcza wejście na Łomnicę i Lodowy Szczyt, były w owych czasach zupełnie wyjątkowymi wyczynami i stanowiły szczytowe osiągnięcia taternictwa zimowego w okresie wielu jeszcze następnych lat.

    Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

    W Alpach największym sukcesem Wundta były pierwsze wejścia zimowe na Cima Piccola i Cima Grande w Dolomitach w grudniu 1892 r. Było to wówczas znaczącym rekordem światowego alpinizmu zimowego.

    W Alpach jego partnerami wspinaczkowymi byli m.in. przewodnicy z Dolomitów Michele Bettega i Sepp Innerkolfer, Antonio Dimai oraz jedna z pierwszych kobiet, uprawiających wówczas ten sport – Jeanne Immink (1853–1929).

    Działalność pisarska[]

    Na temat swych wypraw i w ogóle alpinizmu Wundt wydał szereg książek, m.in. Die Besteigung des Cimone della Pala (1892), Das Matterhorn und seine Geschichte (1896), Die Jungfrau und das Berner Oberland (1897) czy Matterhorn. Ein Hochgebirgs-Roman (1916). Opisy jego zimowych wycieczek tatrzańskich ukazały się najpierw w tłumaczeniu węgierskim, później w fragmentach po niemiecku. Opis całej swej działalności górskiej ogłosił Wundt po niemiecku dopiero w swej autobiograficznej książce pt. Ich und die Berge. Ein Wanderleben (1917).

    Wysoka (słow. Vysoká, niem. Tatraspitze, węg. Tátra-csúcs) – dwuwierzchołkowy szczyt o wysokości 2547 lub 2560 m położony w głównym grzbiecie Tatr, po stronie słowackiej. Wierzchołki mają prawie równą wysokość, a rozdziela je położona około 22 m niżej Przełączka w Wysokiej (Štrbina vo Vysokej).Lodowy Szczyt (słow. Ľadový štít, niem. Eistaler Spitze, węg. Jég-völgyi-csúcs) – najwyższy szczyt w grani głównej Tatr Wysokich, o wysokości 2627 m n.p.m. Według niektórych źródeł jedynym wyższym od niego punktem w grani głównej jest należący do masywu Gerlacha wierzchołek – Zadni Gerlach.

    Położył też wielkie zasługi na polu fotografii wysokogórskiej – jako jeden z pierwszych wykonywał zdjęcia wspinaczkowe.

    Bibliografia[]

    1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 1995 i reprint 2004. ISBN 83-7104-009-1. (wersja internetowa)
    Krywań (słow. Kriváň, niem. Krummhorn, Ochsenhorn, węg. Kriván) – wyniosły (2494 m n.p.m.) szczyt w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich po stronie słowackiej, o charakterystycznym, zakrzywionym wierzchołku, od którego wziął swoją nazwę (nadal spotykana jest wśród starszych górali wymowa „Krzywań”).Nowa Leśna (słow. Nová Lesná, węg. Alsóerdőfalva, niem. Neuwalddorf) – wieś i gmina na Słowacji położona w powiecie Poprad (słow. Okres Poprad), w kraju preszowskim (słow. Prešovský kraj).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Łomnica (słow. Lomnický štít, niem. Lomnitzer Spitze, węg. Lomnici-csúcs) – drugi co do wysokości (2634 lub 2632 m n.p.m.) po Gerlachu (2655 m n.p.m.) wybitny szczyt Tatr, położony w słowackiej części Tatr Wysokich. Do przeprowadzenia dokładniejszych pomiarów ok. 1860 r. uchodził za najwyższy w Tatrach.
    Skrajna Baszta (słow. i niem. Patria, węg. Pátria, 2203 m n.p.m.) – szczyt tatrzański położony na terenie Słowacji, w Grani Baszt (Hrebeň bášt) rozdzielającej doliny: Młynicką (Mlynická dolina) i Mieguszowiecką (Mengusovská dolina).
    Waga (słow. Váha, niem. Hunfalvyjoch, węg. Hunfalvy-hágó) – szeroka przełęcz w głównej grani Tatr na terenie Słowacji. Przełęcz położona jest na wysokości 2337 m n.p.m. pomiędzy Rysami a Ciężkim Szczytem w masywie Wysokiej (Vysoká). Powstała w strefie skruszałych granitoidów.
    Tre Cime di Lavaredo (w języku włoskim trzy szczyty) - masyw górski w Dolomitach składający się z trzech głównych szczytów: Cima Ovest (wł. zachodni szczyt - 2973 m n.p.m.), Cima Grande (wł. wielki szczyt - 3003 m n.p.m.), Cima Piccola (wł. mały szczyt - 2857 m n.p.m.) oraz dwóch mniejszych turni: Piccolissima i Punta di Frida. Na szczyt prowadzą jedynie drogi wspinaczkowe.
    Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA, zm. 16 grudnia 2000 r. w Zakopanem) – krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej.
    Taternictwo – wspinaczka uprawiana w Tatrach. Niegdyś termin ten oznaczał każdą działalność w Tatrach polegającą na wchodzeniu na ich szczyty. Obecnie obejmuje on wyłącznie wspinaczkę górską, prowadzoną poza wyznaczonymi szlakami turystycznymi. Termin powstał w podobny sposób jak alpinizm (który dziś często jest równoznaczny ze wspinaczką górską), himalaizm czy andynizm.
    Dolomity (wł. Dolomiti, niem. Dolomiten) – pasmo górskie w północno-wschodniej części Włoch (znajdujące się w całości na ich terenie), leżące na terenie Południowych Alp Wapiennych (Alpy Wschodnie). Leży pomiędzy dolinami: Val Rendena na zachodzie, Piawa na wschodzie oraz Pustertal (Val Pusteria) na północy. Najwyższe szczyty Dolomitów to: Marmolada - 3342 m n.p.m. (masyw górujący nad okolicą), a następnie Antelao - 3263 m n.p.m., Tofany. Kraina geograficzna, do której należą Dolomity to Tyrol Południowy, południowa część masywu leży na terenie prowincji Belluno, zachodnia - prowincji Trydent, północna - prowincji Bolzano. W 2009 roku Dolomity wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.