• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tharsis

    Przeczytaj także...
    Okres hesperyjski – średni okres w historii geologicznej Marsa. Rozpoczął się ok. 3,7 miliarda lat temu, kiedy zakończyło się Wielkie Bombardowanie i wcześniejszy okres noachijski. Jego długość trwania jest niepewna, jako że absolutne datowanie formacji geologicznych na Marsie jest bardzo trudne - zakończył się prawdopodobnie 3 miliardy lat temu, ale być może trwał aż do 2 miliardów lat temu.Pavonis Mons – środkowy wulkan formacji Tharsis Montes w regionie Tharsis na Marsie. Jest najniższym szczytem Tharsis Montes (wysokość wynosi około 7 km). Od południa sąsiaduje z Arsia Mons, a od północy z Ascraeus Mons. Olympus Mons, najwyższa góra na planecie, a także najwyższa góra w Układzie Słonecznym, znajduje się na północnym zachodzie.
    Wulkan tarczowy – typ wulkanu o szerokim i spłaszczonym stożku o kącie nachylenia nie większym niż 8°. Jego cechą charakterystyczną jest brak gwałtownych erupcji, z jego wnętrza wydobywa się rzadka i bardzo gorąca lawa zasadowa. Ten typ wulkanu można skontrastować ze stratowulkanem.
    Topografia wyżyny Tharsis i przylegających obszarów

    Tharsis – wyżyna wulkaniczna na Marsie, przy zachodnim krańcu Valles Marineris. Jest to największa formacja tego typu na planecie. W regionie Tharsis znajdują się olbrzymie wulkany tarczowe, największe góry w Układzie Słonecznym.

    Masyw Tamu – największy rozpoznany wulkan na Ziemi, położony pod powierzchnią zachodniego Oceanu Spokojnego. Jest to wygasły podmorski wulkan tarczowy, położony około 1600 kilometrów na wschód od Japonii, stanowiący część podmorskiego Wyniesienia Szackiego.Konwekcja – proces przekazywania ciepła związany z makroskopowym ruchem materii w gazie, cieczy bądź plazmie, np. powietrzu, wodzie, plazmie gwiazdowej. Czasami przez konwekcję rozumie się również sam ruch materii związany z różnicami temperatur, który prowadzi do przenoszenia ciepła. Ruch ten precyzyjniej nazywa się prądem konwekcyjnym.

    W północno-zachodniej części Tharsis zlokalizowana jest najwyższa góra planety, Olympus Mons (21 000 m nad poziom odniesienia), na północnym skraju wyżyny znajduje się względnie niski, lecz mający niemal równie dużą powierzchnię wulkan Alba Mons. W pobliżu centralnej części usytuowane są wulkany Arsia Mons, Pavonis Mons i Ascraeus Mons, tworzące pasmo Tharsis Montes.

    Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety zawiera tlenki żelaza. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Występują tu także inne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24h37min22s). Na Marsie znajduje się najwyższa góra w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej obejmuje 40% powierzchni planety i może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest geologicznie i tektonicznie nieaktywny.

    Geneza[ | edytuj kod]

    Wyżyna Tharsis uformowała się prawdopodobnie ponad wznoszącym prądem konwekcyjnym w płaszczu Marsa, podobnie jak tworzą się wyspy i wulkany nad plamami gorąca na Ziemi. Mars nie posiada jednak tektoniki płyt, więc wypływ materii trwał stale w jednym obszarze, pozwalając marsjańskim wulkanom osiągnąć rozmiary generalnie niespotykane na Ziemi. Największy czynny wulkan Ziemi, Mauna Loa na Hawajach ma objętość 10 000 mniejszą niż wyżyna Tharsis. Powstanie wyżyny Tharsis spowodowało zmianę rozkładu masy planety i doprowadziło do przesunięcia osi obrotu Marsa.

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Tharsis Tholus – średniej wielkości wulkan tarczowy na Marsie o wymiarach podstawy 155 × 126 km. Wulkan po stronie zachodniej mierzy do 9 km wysokości. Znajduje się na 13,5° szerokości areograficznej północnej oraz 91° długości areograficznej zachodniej. Tharsis Tholus jest położony na obrzeżach rejonu Tharsis.

    Obszar Tharsis uformował się w okresie noachijskim historii geologicznej Marsa, przed 3,7 miliarda lat temu. Aktywność wulkaniczna trwała tu w okresie hesperyjskim i występowała także w okresie amazońskim, kiedy zanikła w innych częściach planety (z wyjątkiem wyżyny Elysium).

    Ascraeus Mons – najbardziej wysunięty na północ z trzech wielkich wulkanów tarczowych formacji Tharsis Montes w regionie Tharsis na Marsie. Jest to drugi pod względem wysokości szczyt na tej planecie. Wznosi się na wysokość ponad 15 km ponad otaczającą wyżynę.Arsia Mons – najbardziej wysunięty na południe wulkan tarczowy formacji Tharsis Montes w regionie Tharsis na Marsie, jedyny położony na południe od równika.

    Uwagi[ | edytuj kod]

    1. Masyw Tamu na dnie Oceanu Spokojnego jest pojedynczym wulkanem tarczowym o średnicy tarczy porównywalnej z wulkanami Tharsis, jednak znacznie niższym (nie sięga powierzchni oceanu).

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Leszek Czechowski: Tektonika płyt i konwekcja w płaszczu Ziemi. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-11519-X.
    2. Maria T. Zuber. Planetary science: Mars at the tipping point. „Nature”. 447, s. 785-786, 2007-06-14. DOI: 10.1038/447785a. 
    3. Haraldur Sigurdsson, Bruce Houghton, Stephen R. McNutt, Hazel Rymer, John Stix: Encyclopedia of Volcanoes. Academic Press, 1999, s. 776. ISBN 0-08-054798-2.
    Tharsis Montes – łańcuch wulkanów tarczowych na Marsie, położony na wulkanicznej wyżynie Tharsis. W skład łańcucha Tharsis Montes wchodzą Arsia Mons, Pavonis Mons, oraz Ascraeus Mons, będący drugą najwyższą góra na Marsie, po Olympus Mons.Oś obrotu – prosta w przestrzeni określająca kierunek obrotu danego ciała. Wyznacza ona układ odniesienia, względem którego wyznacza się moment bezwładności ciała. Prędkość kątowa jest zawsze równoległa do osi obrotu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Układ Słoneczny – układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, ponad 160 znanych księżyców planet, pięć znanych (a prawdopodobnie kilkadziesiąt) planet karłowatych i miliardy (a być może nawet biliony) małych ciał Układu Słonecznego, do których zalicza się planetoidy, komety, meteoroidy i pył międzyplanetarny.
    Mauna Loa – najwyższy aktywny wulkan tarczowy położony w Australii i Oceanii i szósty pod względem wysokości punkt tej części świata.
    Okres noachijski – okres w historii geologicznej Marsa, z którego pochodzą najstarsze formacje zachowane na powierzchni planety. Rozpoczął się z powstaniem basenu uderzeniowego Hellas i trwał w czasie Wielkiego Bombardowania, które nawiedziło planety wewnętrzne Układu Słonecznego. Powstanie basenu Hellas miało miejsce pomiędzy 4,1 a 3,8 miliarda lat temu, okresu noachijski zakończył się ok. 3,7 miliarda lat temu.
    Alba Mons (do 2007 r. Alba Patera) – wielkich rozmiarów, lecz relatywnie niski wulkan tarczowy położony w północnej części regionu Tharsis na Marsie, na północny wschód od Olympus Mons.
    Okres amazoński – najmłodszy okres w historii geologicznej Marsa, który rozpoczął się prawdopodobnie 3 miliardy lat temu (absolutny wiek powierzchni Marsa jest słabo poznany) i trwa do dziś.
    Valles Marineris – złożony system kanionów na Marsie znajdujący się nieco na południe od równika, na wschód od Tharsis. Odkrycia Valles Marineris dokonał Mariner 9.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.