• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tetragram



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Moses (Mojżesz) Mendelssohn (ur. 6 września 1729 w Dessau, zm. 4 stycznia 1786 w Berlinie) – filozof żydowski i niemiecki, pisarz, językoznawca, pierwszy propagator zrównania praw Żydów z ludnością nieżydowską w krajach niemieckich, przyjaciel Gottholda Ephraima Lessinga. Prekursor i przedstawiciel ruchu oświecenia żydowskiego w Europie (haskali). Dla jednych był trzecim Mojżeszem w historii (po Mojżeszu biblijnym i Mojżeszu Majmonidesie) od którego miała się otworzyć nowa epoka w historii Żydów. Inni widzieli w nim tego, który doprowadził do asymilacji Żydów i stracenia przez nich tożsamości, a także zatracenia tradycyjnych wartości judaizmu. Był dziadkiem Feliksa Medelssohna-Bartholdyego.Patrystyka (łac. patristica, od (łac.) patres, gr. πατήρ) – nauka zajmująca się twórczością i życiem Ojców Kościoła i pisarzy starochrześcijańskich oraz epoką, w której żyli. Patrystyka może być działem historii albo teologii. Jako nauka teologiczna jest ściśle powiązana z dogmatyką (a konkretnie z historią dogmatów).
    Tetragram

    Tetragram – cztery hebrajskie litery będące zapisem imienia własnego Boga w Biblii: jod, he, waw, he (hebr. יהוה). Termin „tetragram” pochodzi z języka greckiego i składa się z członów tetra, „cztero-” lub „cztery”, i grámma, „litera”; dosłownie znaczy więc „czteroliterowy”. W Biblii hebrajskiej tetragram pojawia się ponad 6800 razy. Różne formy jego zapisu można spotkać w źródłach pozabiblijnych, niektórych rękopisach Septuaginty oraz rękopisach qumrańskich. Choć czterokrotnie pojawia się w zwrocie „Hallelujah” nie występuje w podstawowej formie w Nowym Testamencie, wspominają jednak o nim ojcowie Kościoła.

    Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe (pop. Towarzystwo Strażnica) – korporacje prawne reprezentujące przed władzami świeckimi Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy.Nomina sacra – skróty imion świętych w greckich i łacińskich rękopisach biblijnych. Zwyczaj skracania imion świętych – odnoszących się do Boga — wypływa z dwu źródeł. Pierwszym jest mocno zakorzeniony w judaizmie – podobnie jak w wielu innych dawnych religiach — nakaz zachowywania w tajemnicy prawdziwego imienia Boga. Wyraźne ślady tego nakazu spotykamy wielokrotnie w księgach Starego Testamentu: np. w Księdze Rodzaju występują zastępcze określenia Boga Adonai i Elohim, Bóg odmawia podania imienia Jakubowi, zakaz używania imienia Bożego „na daremno” znajduje się również w Dekalogu. Nawet, gdy już zapisywano imię Boga — Jahwe — to z racji braku w alfabecie hebrajskim znaków oznaczających samogłoski, zapis ten przypominał skrót JHWH. Zapewne właśnie tradycja czci okazywanej imieniu Boga skłoniła tłumaczy Biblii na język grecki (przekład zwany Septuagintą), od stosowania skróconej formy zapisu. W ślad za pisarzami greckimi poszli również łacińscy. Chrześcijańscy kopiści ksiąg Starego i Nowego Testamentu zasadą skracania objęli imiona dwóch pierwszych osób Trójcy Świętej oraz najczęściej występujących terminów.

    Etymologia i pierwotna wymowa tetragramu jest nieznana. W literaturze naukowej można spotkać liczne próby ustalenia prawidłowej wymowy tetragramu; obecnie większość uczonych opowiada się za formą Jahwe.

    Spis treści

  • 1 Etymologia
  • 1.1 Księga Wyjścia 3:14
  • 1.2 Pochodzenie jhwh od rdzenia hjh/hwh
  • 1.2.1 Interpretacja ontologiczna hjh/hwh
  • 1.2.2 Interpretacja fenomenologiczna hjh/hwh
  • 1.2.3 Inne wyjaśnienia hjh/hwh
  • 1.3 Inne koncepcje
  • 2 Występowanie
  • 2.1 Biblia hebrajska
  • 2.2 Starożytne teksty pozabiblijne
  • 2.3 Septuaginta
  • 2.3.1 Występowanie tetragramu
  • 2.3.2 Imię Boże w pierwotnym tekście Septuaginty
  • 2.4 Rękopisy z Qumran
  • 2.5 Nowy Testament
  • 2.5.1 Tetragram w tekście Nowego Testamentu
  • 2.5.2 Tezy George’a Howarda
  • 2.5.3 Polemika z tezami Howarda
  • 2.6 Ojcowie Kościoła
  • 2.7 Przekłady starożytne
  • 2.8 Kabała
  • 3 Wymowa
  • 3.1 Zakaz wymawiania
  • 3.2 Notacja samogłoskowa
  • 3.3 Odczyt
  • 4 Przekłady nowożytne
  • 5 Tetragram w sztuce
  • 6 Tetragram w religiach i ruchach
  • 7 Zobacz też
  • 8 Uwagi
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • 11 Linki zewnętrzne
  • Etymologia[ | edytuj kod]

    Tetragram zapisany pismem:
    fenickim (na górze),
    aramejskim (w środku)
    • i współczesnym hebrajskim (na dole)

    Księga Wyjścia 3:14[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Jestem, który jestem.

    Według jednej z teorii na temat Księgi Wyjścia 3:13-15 Stary Testament podejmuje w tym miejscu próbę wyjaśnienia znaczenia tetragramu. Czytamy tam:

    Elefantyna (arab. Dżazirat Aswan) − wyspa na rzece Nil, poniżej pierwszej katarakty. Współcześnie stanowi część miasta Asuan, w południowym Egipcie. Wyspa ma około 1200 m długości i 400 m szerokości w najszerszym miejscu.Ramzes III – faraon, władca starożytnego Egiptu z XX dynastii, z okresu Nowego Państwa. Syn Setnachta i królowej TiymerenIset (Teje ukochana przez Izydę). Panował prawdopodobnie w latach 1183–1152 p.n.e. (lub 1187/1186–1156/1155 p.n.e.). Wstąpił na tron w dniu III Szemu 26 dniu. Według papirusu Harris I, panował 31 lat i 41 dni. Ramzes III od początku swego panowania naśladował swego wielkiego imiennika, Ramzesa II. Przejawiało się to w tytulaturze jaką przyjął, w nadawaniu swym synom imion synów Ramzesa II, dążeniu do dorównania Ramzesowi II w przedsięwzięciach budowlanych oraz akcjach militarnych.
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Mojżesz powiedział: „Przypuśćmy, że pójdę do Izraelitów i oznajmię im: Bóg waszych ojców posyła mnie do was. Jeśli jednak spytają mnie: «Jak On się nazywa?», co im odpowiem?”. 14 Bóg odrzekł: „Jestem tym, kim jestem. Tak masz powiedzieć Izraelitom: «Jestem» posyła mnie do was”. 15 Następnie Bóg powiedział: „To właśnie oświadczysz Izraelitom: PAN, Bóg waszych ojców, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba posyła mnie do was. To jest moje imię i takim ma pozostać w pamięci wszystkich pokoleń.

    Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, siglum: OFM, pot. franciszkanie, franciszkanie brązowi) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Jeden z największych zakonów katolickich (ponad 13 tys. braci). Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych do instytutów kleryckich.Klemens Aleksandryjski, właśc. Titus Flavius Clemens (ur. prawdopodobnie 150 w Aleksandrii, zm. ok. 212 w Azji Mniejszej) – piszący po grecku teolog wczesnochrześcijański, Ojciec Kościoła opiewany przez Leona VI, poeta; zaliczany w poczet świętych katolickich oraz prawosławnych.

    Najpopularniejsza teoria zakłada, że werset 14 stanowi interpretację imienia Boga. Fraza „Jestem tym, kim jestem” jest tłumaczeniem hebrajskiego ’ehjeh ’ăšer ’ehjeh. Większość polskich przekładów oddaje ją jako „Jestem, który jestem” lub podobnie. Biblia gdańska oraz Izaak Cylkow przekładają na „Będę, który będę”, natomiast Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata – „Stanę się, kim zechcę się stać”. Słowo ’ehjeh pochodzi od czasownika hājâ(h) i jego starszej wersji hăwâ(h), które znaczy „być, istnieć”, ale również „być obecnym, czynnym”.

    Drzeworyt – technika graficzna należąca do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również odbitkę uzyskaną tą techniką.Antioch IV Epifanes (gr. Επιφανής; ur. ?, zm. 164/163 p.n.e.) – władca Syrii starożytnej z dynastii Seleucydów, panował w latach 175 p.n.e. – 163 p.n.e..

    Septuaginta tłumaczy ten zwrot na egō eimi ho ōn, „Jestem Istniejącym”. W przekładzie Akwili oraz Teodocjona przełożono je na esomai hos esomai, „Jestem Jestem”. W Wulgacie – na ergo sum qui sum, czyli „Jam Jest, Którym Jest”.

    W targumach można zaobserwować różne sposoby oddania ’ehjeh ’ăšer ’ehjeh. Targum Onkelosa oraz Targum Neofiti w ogóle go nie tłumaczą. Targum Neofiti trzecie ’ehjeh występujące w wersecie 15 parafrazuje jako: „Ten, który powiedział i świat był od początku i znów powiedział: »Niech będzie!« I będzie”, natomiast Targum Onkelosa pozostawia niesparafrazowanym. Targum Fragmentaryczny parafrazuje: „Ten, który powiedział do świata: »Niech będzie!« I było; I powiedział jeszcze do świata: »Niech będzie!« I będzie”. W innej wersji Targumu Fragmentarycznego czytamy: „On, który powiedział do świata na początku: »Niech będzie!« i było, i który mówił: »Niech będzie!« i będzie”. Targum Pseudo-Jonatana oddaje tę frazę tak: „Ten, który powiedział i stał się świat; który rzekł i wszystko poczęło istnieć”. Ten sam targum trzecie ’ehjeh występujące w wersecie 15 parafrazuje: „Jestem, który jestem i który będzie”.

    Papirusy z Elefantyny – dokumenty spisywane przez wspólnotę żydowską na wyspie Elefantyna na przestrzeni setek lat począwszy od V wieku p.n.e.Ikona (gr. εικων, eikón oznaczające obraz) – obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów wschodnich, w tym prawosławnego i greckokatolickiego. Pierwowzorem ikon, były prawdopodobnie, ponieważ nie ma pewności wśród historyków sztuki portrety grobowe z Fajum bądź wczesnochrześcijańskie malarstwo katakumbowe.

    Pochodzenie jhwh od rdzenia hjh/hwh[ | edytuj kod]

    Większość interpretacji pochodzenia tetragramu skupia się na ustaleniu znaczenia czasownika hājâ(h) i jego starszej wersji hăwâ(h).

    Interpretacja ontologiczna hjh/hwh[ | edytuj kod]

    Interpretacja ta zakłada, że rdzeń hjh (hājâ(h)) oraz jego starsza wersja hwh znaczy „być, istnieć”. Tetragram znaczy więc: „Który jest”, „on Jest”, „Będący”. Za takim rozumieniem przemawia świadectwo Septuaginty, która przekłada hjh na imiesłów ho ōn (od czasownika einai) oraz Wulgaty, która oddaje hjh przez formę czasownika esse. Tłumacze najwyraźniej pozostawali pod wpływem greckiej myśli filozoficznej, sięgającej Platona i Arystotelesa, i z jej punktu widzenia czytali i rozumieli tekst. Ich tłumaczenie zakładało absolutne istnienie Boga, jego niezależność i samoistność. Wywarło ono ogromny wpływ na późniejszych myślicieli: Filona z Aleksandrii, patrystykę grecką i łacińską, uczonych średniowiecznych i późniejszych.

    Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.Pedanius Dioskurydes (ok. 40 w Anazarbus, Cylicja – ok. 90) – grecki lekarz, farmakolog i botanik, który żył i pracował w Rzymie w czasach cesarza Nerona. Podróżował i poszukiwał leków w całym Basenie Morza Śródziemnego.

    Ich wnioski można streścić następująco: Bóg określił siebie jako „Jam jest Będący”, co należy rozumieć jako: a) Czyste Istnienie Samoistne (Ipsum Esse Subsistens), b) jako Pleromę Bytu, egzystencji i życia; c) jako Osobę, będącą źródłem, treścią i celem wszystkich istnień i osób; d) jako Bóstwo istniejące dla człowieka.

    Joachim z Fiore (Gioacchino da Fiore) (ur. 1130/1135 w Celico koło Cosenzy, Kalabria, zm. 30 marca 1202) – teolog i mistyk chrześcijański, cysters, a następnie założyciel własnej kongregacji zakonnej S. Giovanni in Fiore. Uchodził za proroka, spotykał się z królami i papieżami, wpłynął na egzegezę Apokalipsy św. Jana. Zaproponował trójpodział dziejów świata, zajmował się historiozofią i eschatologią, zapowiadał rozpoczęcie nowej epoki, w której obecny Kościół wraz z jego instytucjami przeminie, i przyczynił się do oczekiwań końca świata w roku 1260. Jego nauka przyczyniła się do powstania wielu sekt w XIII wieku, a także w pewnym stopniu wpłynęła na rozłam w łonie zakonu franciszkanów. Jego zwolenników nazywano joachimitami. Poszczególne wątki jego systemu były potępiane na soborach i synodach XIII wieku. Wśród jego dzieł wyróżnia się trylogia, przypisano mu też wiele dzieł, których nigdy nie napisał, w tym komentarz do Księgi Jeremiasza. Jego wpływ na historię jest wciąż przedmiotem badań historyków.Imiona semickie wywodzą się z tradycji abrahamicznych, pochodzą z języka hebrajskiego, aramejskiego lub arabskiego. Ich najbogatszym źródłem są Biblia i Koran.

    Interpretacja fenomenologiczna hjh/hwh[ | edytuj kod]

    Podstawą tej interpretacji, podobnie jak interpretacji ontologicznej, jest uznanie że tetragram pochodzi od rdzenia hjh (hājâ(h)), „być, istnieć”. W przypadku koncepcji ontologicznej wyjaśnienie koncentruje się na tym, kim jest Bóg sam w sobie. W interpretacji fenomenologicznej – kim jest dla innych.

    Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) – tekst Biblii hebrajskiej wydany w Stuttgarcie przez Deutsche Bibelgesellschaft, pod redakcją K. Elliger i W. Rudolph. BHS jest czwartą edycją Biblia Hebraica (BH), a zarazem gruntownie przepracowaną wersją Biblia Hebraica Kittel (BHK), opracowaną przez Rudolfa Kittela. BHS jest najbardziej rozpowszechnionym współcześnie wydaniem tekstu masoreckiego ST, według wersji zachowanej w Kodeksie Leningradzkim.Amenhotep III – faraon – władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388-1351 p.n.e., 1413-1377 p.n.e., 1405-1367 p.n.e. lub 1386-1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.

    Niektórzy filozofowie żydowscy sprzyjają tej interpretacji. Franz Rosenzweig uważa, że czasownik ehjeh występujący w Księdze Wyjścia 3:14 należy rozumieć w sensie dynamicznym, jako coś co się staje i działa. Zniewolony naród izraelski nie potrzebował wykładu wskazującego na istnienie Boga, lecz słów rozpraszających wątpliwości, co do ich losu. Należy więc tłumaczyć słowo ehjeh nie „Jestem” w sensie odwiecznego bytu, ale „Będę obecny”, to znaczy który jest i który staje się dla narodu Izraelskiego. Moses Mendelssohn uznaje czasownik „być” za obejmujący przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Bóg jest ehjeh, „Jestem wieczny” w tym sensie, że jest zawsze obecny obok ludzkich cierpień i zawsze będzie za każdym razem, gdy ludzie do niego przyjdą w potrzebie. Ehjeh aszer ehjeh według niego wskazuje zarówno na „konieczność istnienia”, jak i na „trwały przejaw opatrzności”.

    Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) – termin używany w katolicyzmie i prawosławiu na określenie tych spośród ksiąg Pisma Świętego Starego Testamentu funkcjonujących w kanonie tych wyznań, których nie zawiera Biblia hebrajska. Samo określenie deuterokanoniczne nawiązuje do kwestionowania kanoniczności tychże ksiąg w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych, które uznaje za natchnione zarówno judaizm, jak i całe chrześcijaństwo.Heinrich Friedrich Wilhelm Gesenius (ur. 3 lutego 1786 w Nordhausen; zm. 23 października 1842 w Halle) – niemiecki teolog ewangelicki, orientalista, znawca kultury i historii Bliskiego Wschodu i jeden z najwybitniejszych znawców starych języków, szczególnie języka hebrajskiego.

    Według Martina Bubera „zazwyczaj słowa Mojżesza rozumiane są w ten sposób, że pragnie się on dowiedzieć, co ma odpowiedzieć ludowi, gdy zapytają go, jak się nazywa Bóg, którego posłanie im przynosi”. Następnie Buber zwraca uwagę na formę pytania Mojżesza: Mojżesz zapytał Boga „Co (ma) jest jego imieniem?” inaczej mówiąc „Co jest twoim imieniem?”. Gdyby Mojżesz chciał poznać imię Boga, to forma pytania byłaby następująca: „Kim (mi) jesteś?”, „Kto (mi) jest twoim imieniem?”. Konkluduje więc: „Tam gdzie słowo „co" pojawia się w połączeniu ze słowem „imię", pyta się o to, co się w tym imieniu objawia lub ukrywa”. Następnie wyjaśnia, dlaczego Bóg wyjawił, co się kryje za jego imieniem. Tetragram pierwotnie był traktowany jako okrzyk – reakcję organizmu na widzialną, słyszalną czy wyczuwaną w inny sposób obecność Boga. W ciągu dłuższego okresu czasu „ nie tylko słabnie związany z tym imieniem element pobudzenia i wyładowania, ale samo imię przeradza się w pusty i obcy zarazem, na wpół przebrzmiały twór dźwiękowy”. Bóg więc w formule ehjeh aszer ehjeh wyjaśnia prawdziwy sens swego imienia: „»JHWH« jest »tym, który będzie« albo »który jest«, tym Obecnym nie tylko kiedyś i gdzieś, lecz w każdym teraz i w każdym tutaj. Imię wyraża już jego istotę i daje wiernemu ludowi pewność opiekuńczej obecności Pana”.

    Bóg Ojciec, Pan Bóg (łac. Deus Pater) – jedna z Trzech Osób Boskich czczonych przez większość wyznań chrześcijańskich.Alleluja (hebr. הַלְלוּיָהּ hallelujah czy też halelu-Jáh) – wychwalajcie Jahwe. Biblijna aklamacja liturgiczna wychwalająca Jahwe i jednocześnie zwrot nawołujący do jego wychwalania. Zwrot ten jest użyty dwadzieścia cztery razy w Starym Testamencie, głównie w Księdze Psalmów oraz cztery razy w greckiej transliteracji w Nowym Testamencie. Po raz pierwszy pojawia się w Psalmie 104:35. Z wyjątkiem Psalmu 135:3 wprowadza i (lub) kończy psalmy, w których się znajduje. W Apokalipsie św. Jana: „na niebie mówiących: Allelu-Ja! Zbawienie i chwała i moc Bogu naszemu jest” (Ap. 19,1 Biblia Wujka 1599 r.), „jak gdyby głos wielkiego tłumu w niebie – mówiących: Alleluja!” Apokalipsa św. Jana Biblia Tysiąclecia 1965 r.). Alleluja stanowi tu wprowadzenie do serii hymnów.

    Inne wyjaśnienia hjh/hwh[ | edytuj kod]

    Niektórzy uczeni, w oparciu o rozumienie hjh jako „być, istnieć”, uważają że tetragram miał być skróconą wersją imienia jednego z ubóstwianych przodków proto-Izraelitów, które można zrekonstruować jako Jahwe-EI, „Mój El (Bóg), który jest obecny (jako pomagający)”.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.4Q119 (według starego systemu oznaczeń 4Q LXX) – rękopis Septuaginty spisany na pergaminie sporządzonym ze skóry zwierzęcej, datowany na I wiek p.n.e. lub I wiek n.e. Zwój ten zawierał fragmenty biblijnej Księgi Kapłańskiej. Został znaleziony w Qumran w grocie 4. Fragment ten jest oznaczany również numerem 801 na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.

    Inni optują za pochodzeniem jhwh od formy sprawczej hjh. Imię Boże mogło więc znaczyć „Sprawiający istnienie wszystkiego, co się staje”, „Ten, który sprawia istnienie zastępów”, czy „Spełniający obietnice”.

    Ludwig Koehler stał na stanowisku, że tetragram wywodzi się od formy rzeczownikowej rdzenia hjh. Znaczyłby więc „byt”, „istota”, „istnienie”.

    Inne koncepcje[ | edytuj kod]

    Niektórzy szukają podobieństwa tetragramu do słownictwa języka: sumeryjskiego, akadyjskiego, eblaickiego, egipskiego, fenickiego, użytkowanego w Midianie, amoryckiego, edomickiego, północno-arabskiego, praindoeuropejskiego, huryckiego, czy cywilizacji doliny Indusu.

    Ramzes II zwany też Ramzesem Wielkim (w źródłach greckich Ozymandias) – trzeci faraon z XIX dynastii, syn i następca Seti I, jeden z najwybitniejszych i najdłużej żyjących władców starożytnego Egiptu okresu Nowego Państwa.Język hurycki – wymarły język, używany przez Hurytów na obszarach północnej Mezopotamii, nad jeziorem Wan, wschodniej Anatolii i Syrii północnej już w połowie III tysiąclecia p.n.e.

    Jeszcze inni uważają, że tetragram pochodzi od rdzeni następujących arabskich słów: hwj, „dmuchać”, co znaczy JHWH dmuchnął lub JHWH dmucha/dmie, hww – „spadać” w znaczeniu „Ten, który powoduje zniszczenie”, whwh – „ryczeć”, w znaczeniu „Ten, który ryczy”, hwh, „wydarzyć się” co sugeruje, że Bóg może się pojawić kiedy i jak chce, od formy sprawczej rdzenia hwj, która może znaczyć „Ten, który żarliwie kocha”, od formy prostej hwj, co znaczy „Żarliwy”.

    Epifaniusz z Salaminy, Epiphanius, Epiphaneios, cs. Swiatitiel Jepifanij, jepiskop Kiprskij) (ur. ok. 315 w Besanduk w Palestynie, zm. 403 w Salaminie) – pisarz wczesnochrześcijański, biskup na Cyprze, palestyński święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.4Q122 (według starego systemu oznaczeń 4Q LXXDeut) – rękopis Septuaginty spisany na pergaminie sporządzonym ze skóry zwierzęcej, datowany na II wiek p.n.e. Zwój ten zawiera fragment biblijnej Księgi Powtórzonego Prawa 11:4. Został znaleziony w Qumran w grocie 4. Fragment ten jest oznaczany również numerem 819 na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.

    Niektórzy etymologii tetragramu szukają w języku ugaryckim. Według nich pochodzi od rdzenia hwj, „mówić”, dzięki czemu oryginalne znaczenie imienia to „Mówiący”. Inni wskazują na rzeczownikową formę hwj, „dowódca” z przedrostkiem j, stąd znaczenie imienia to „Rozkazujący”.

    Niektórzy uważają, że początkowo tetragram funkcjonował jako digrammaton Ja-, który był emocjonalnym okrzykiem używanym w celach kultycznych. Tetragram mógł mieć też źródło w okrzyku ja wznoszonym podczas obrzędów ku czci boga Księżyca Sina, którego ośrodek kultowy znajdował się w Ur. Według Biblii w Ur mieszkał patriarcha Abraham, który zaadaptował ten okrzyk do nazwania Boga, którego mieli czcić jego potomkowie. Inna interpretacja wskazuje na pochodzenie od formy zaimka ja huwa, „O On”, lub „O Ów!”.

    Cywilizacja doliny Indusu, zwana także Kulturą Indusu, Cywilizacją Indusu-Saraswati, Kulturą harappańską, Kulturą Mohendżo-Daro itp. – pierwsza historyczna cywilizacja na obszarze subkontynentu indyjskiego, rozwijająca się w okresie 3300-1300 p.n.e. (w swej szczytowej formie 2600-1900 p.n.e.), w indyjskiej epoce brązu. Zajmowała obszar wielkości 650 tys. – 1,5 mln km² (według różnych źródeł) i była najrozleglejszą spośród czterech sobie współczesnych cywilizacji starożytności (Egiptu, Mezopotamii, Chin). Jej stanowiska rozmieszczone są na całym terytorium współczesnego Pakistanu, w północno-zachodnich Indiach (Dżammu i Kaszmir, Radżastan, Gudżarat, Maharasztra, Hariana, Pendżab) oraz we wschodnim Afganistanie. Pierwszego (przypadkowego) odkrycia związanego z jej historią dokonano w 1826 roku. Archeologami, którzy prowadzili dotyczące jej badania, byli m.in.: Alexander Cunningham, John Marshall, Mortimer Wheeler, George Dales, Jonathan M. Kenoyer oraz Richard Meadow. Dotychczas odkryto 1500-2600 (według różnych źródeł) stanowisk archeologicznych, przypisywanych tej cywilizacji, spośród których jedynie 2% zostało gruntownie przebadanych. Główne z nich to: Amri, Balakot, Banawali, Bhagatrav, Chanhudaro, Daimabad, Dholavira, Dwarka (Dvaraka), Ganweriwala (Ganeriwala), Gola Dhoro, Harappa, Kot Bala, Kot Diji, Kalibangan, Lakhmirwala, Lothal, Mohendżo-Daro, Nausharo, Pir Shah Jurio, Pirak, Rakhigarhi, Rangpur, Rehman Dheri, Rojdi, Rupnagar, Shortugai, Sokhta Koh, Sothi, Sutkagen Dor (Sutkagan Dor) itd.George Eulan Howard (ur. 1935) – amerykański hebraista. Zwolennik poglądu, że Ewangelia według Mateusza pierwotnie powstała w języku hebrajskim, opowiada się za teorią występowania imienia Bożego w Nowym Testamencie, przy czym, uważa że, zniknięcie tetragramu z tekstu Nowego Testamentu nastąpiło gdzieś na początku drugiego stulecia.

    Występowanie[ | edytuj kod]

    Biblia hebrajska[ | edytuj kod]

    W opracowaniu krytycznym Biblii hebrajskiej (Biblia Hebraica pod red. Kittela oraz Biblia Hebraica Stuttgartensia, dalej BHS) tetragram występuje 6828 razy. Ponadto masoreci zaznaczyli na marginesach (tzw. masora parva) 141 miejsc, w których wcześniejsi przepisywacze (soferowie) zmienili tetragram na słowo Adonaj lub Elohim.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Christian David Ginsburg (ur. 25 grudnia 1831 w Warszawie, zm. 7 marca 1914 w Palmers Green, Londyn) – urodzony w Warszawie, brytyjski biblista pochodzenia żydowskiego, badacz tradycji masoreckiej.

    Poniżej podano liczbę występowań tetragramu w poszczególnych księgach według tekstu masoreckiego.

    W Księdze Estery co prawda nie ma tetragramu, ale występuje on w czterech różnych miejscach tekstu hebrajskiego jako akrostych: początkowe litery czterech kolejnych słów składają się na JHWH. Litery te wyróżniono w co najmniej trzech starożytnych manuskryptach hebrajskich na czerwono. Na akrostych zawierający tetragram składają się również cztery pierwsze wyrazy Psalmu 96:11.

    Jan Lydos ( łac. Joannes Laurentius Lydus , stgr. Ἰωάννης Λαυρέντιος ὁ Λυδός ; ur. 490 r., zm. ok. 565 r.) – historyk bizantyński.Teodocjon (koniec II wieku n.e.) – hellenistyczny żydowski uczony i lingwista, autor tłumaczenia Biblii hebrajskiej na język grecki. Według dwóch pisarzy wczesnochrześcijańskich z II i IV wieku, Teodocjon prawdopodobnie pochodził z Efezu w Azji Mniejszej. Przyjął judaizm, a następnie został gnostykiem. Wcześni historycy jego pracę nad tłumaczeniem przypisują na lata około 180-190 n.e. Przekład Teodocjona pojawił się w szóstej kolumnie Hexaplii Orygenesa, prezentującej sześć greckich i hebrajskich tekstów w równoległych kolumnach.

    Forma skrócona Jāh występuje 50 razy: 43 razy w Psalmach, po jednym w Wyjścia 15:2; 17:16; Izajasza 12:2; 26:4, a dwukrotnie w Izajasza 38:11. W Pieśni nad Pieśniami 8:6 jest jako składnik wyrażenia šalehebeteja(h), „płomieniem Jah”.

    Imię Boże występuje także w Biblii jako składnik teoforycznych imion hebrajskich. Niektóre mogły mieć na początku formy: jô- albo jehô- (29 imion), natomiast inne na końcu: jāhû- albo jāh- (127 imion). Jedno imię ma formę jehô- jako drugą sylabę (Elioenaj, hebr. ʼelj(eh)oʻenaj). Badania onomastyczne wskazują, że imiona teoforyczne zawierające tetragram były bardzo popularne w okresie monarchicznym (VIII – VII wiek p.n.e.). W czasach powygnaniowych popularność imion z prefiksem jô-/jehô- słabła, natomiast z sufiksem jāhû-/jāh- wzrastała.

    Tekst masorecki – ujednolicony i uznany za oficjalny tekst Biblii hebrajskiej zapisany przy pomocy spółgłosek oraz systemu znaków samogłoskowych w postaci kropek i kresek umieszczanych nad lub pod spółgłoskami a opracowanego przez masoretów. W opracowaniach krytycznych oznaczany symbolem TM.Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) – pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa – jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.
     Zobacz więcej w artykule Teoforyczne imiona w Biblii, w sekcji Imiona na Jah.

    Starożytne teksty pozabiblijne[ | edytuj kod]

    Tetragram na ostrakonie drugiego listu z Lakisz z VII w. p.n.e.
    Tetragram na steli Meszy

    Tetragram pojawia się na następujących egipskich inskrypcjach: na wykazie miejscowości Amenhotepa III odkrytym w świątyni Amona w Soleb oraz w jej kopii z czasów Ramzesa II w Amara Zachodnim (zapisane: jhw3, czytane: ja-h-wí lub ja-h-wa), oraz na wykazie miejscowości w świątyni Ramzesa III w Medinet Habu (jako ji-ha albo ja-h-wí).

    Gematria (hebr. גימטריה z grec. γεωμετρια) to system numerologii opierający się na języku i alfabecie hebrajskim, zaś samo słowo gematria pochodzi od greckiego słowa geometria. Istnieje kilka form gematrii, między innymi "objawiona" i "mistyczna".Kuntillet Ajrud (w hebr. „Horvat Teman”) – stanowisko archeologiczne pochodzące z końca IX lub początków VIII wieku p.n.e., znajdujące się w północno-wschodniej części półwyspu Synaj. Często opisywne jako świątynia ale taka identyfikacja nie jest pewna.

    Tetragram na inskrypcjach hebrajskich występuje głównie w formułach błogosławieństw i przekleństw, a także jako składnik tytułów używanych do celów kultowych. W kolejności chronologicznej występuje: na steli Meszy (około 830 rok p.n.e.), dzbanach z twierdzy Kuntillet Ajrud (około 800 rok p.n.e.), na ścianach grobowca II na południowym stoku wzgórza Chirbet el-Qom (VIII wiek p.n.e.), na pieczęci ze zbiorów Harvard Semitic Museum (VIII wieku p.n.e.), na ostrakonach ze zbiorów Shlomo Moussaieffa (VII wiek p.n.e.), na srebrnych rolkach z Ketef Hinnom (VII wiek p.n.e.), na inskrypcjach w grobowcach w Chirbet el-lei (VIII – VII wiek p.n.e.), na ostrakonach z Tel Arad (2 połowa VII oraz początek VI wieku p.n.e.), na listach z Lakisz (587 p.n.e.), na kamieniu z góry Garizim (III lub na początku II wieku p.n.e.).

    Księga Powtórzonego Prawa [Pwt], Piąta Księga Mojżeszowa [5 Mojż] zamyka Torę, jest piątą księgą Starego Testamentu i Biblii. Nazwa księgi w języku hebrajskim to Dwarim דברים, czyli "słowa", od pierwszego jej wyrazu, w grece (Septuaginta - Δευτερονόμιον) i łacinie (Wulgata) - Deuteronomium, co oznacza "powtórzone prawo". Zawiera sporo nawiązań do poprzednich czterech ksiąg, w tym np. powtórzenie Dekalogu i innych przepisów. W księdze tej umieszczony jest również hymn Mojżesza.Unitarianizm – obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, jeden z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów „unus”, czyli jeden i „unitas”, czyli jedność.

    Wśród Żydów w okresie Drugiej Świątyni bardzo popularne stały się amulety magiczne. Pojawiał się na nich tetragram w pełnej formie, w postaci J, JJ, JJJ, JJJJ albo połączenia JH, JHW, jako słowo ’HJH, oraz w długiej serii permutacji: ’, H, W oraz J.

    Na Elefantynie odkryto papirusy, na których pojawia się forma jhw, oraz ostrakony z formą jhh. Pojawia się również jednorazowo jh, ale pierwotnie była to forma jhw, w której zanikła końcowa litera w (hebr. waw). W ośmiu przypadkach tetragram występuje w formule przysięgi: „na Boga jhh”.

    Imię Boże pojawia się w greckich tekstach magicznych, których powstanie ustalono w granicach między II wiekiem p.n.e. a V n.e. Przybiera następujące formy: Ieoa, Iaoa, Iaoai, Iaoouee, Ioa, Iao, Iaeo, Iaee, Ieou, Iaba, Iabas, Iabo, Iabe, Iaon.

    Księga Ezechiela – księga prorocka Starego Testamentu. Autor księgi, Ezechiel (יחזקאל, Jechezkel) piętnował wady rodaków oraz przepowiadał upadek Królestwa Judzkiego, podkreślając jednak przyszłe odrodzenie ojczyzny.Biblia Hebraica – trzy wydania Biblii hebrajskiej przygotowane przez Rudolfa Kittela. W skrótach najczęściej oznaczana jako BHK lub BH (ewentualnie używa się oznaczeń: BH1, BH2 i BH3 odnoszących się do poszczególnych wydań). 

    Imię Boże w formie Ἰαῶ (Iao) pojawia się u: Diodora Sycylijskiego, Marka Terencjusza Warrona według przekazu Jana Lydosa (De Mensibus, 4.53), Pedaniosa Dioskurydesa, Aeliusa Herodiana, Hezychiusza z Aleksandrii.

    Septuaginta[ | edytuj kod]

    Imię pisane literami paleohebrajskimi na rękopisie 8HevXII a (LXXVTS 10a)

    Występowanie tetragramu[ | edytuj kod]

    W zachowanych fragmentach Septuaginty powstałych do II wieku n.e. pojawiają się zapisy tetragramu jako Ἰαῶ (4Q120), pisane literami kwadratowymi (Papirus Fouad 266b), literami paleohebrajskimi (8HevXII a, 8HevXII b, Papirus Oxyrhynchus 3522). W pozostałych kopiach – ze względu na puste przestrzenie międzywyrazowe zostawione przez kopistów albo niezachowany tekst – trudno ustalić, jaka wersja tetragramu się w nich znajdowała (Papirus Rylandsa 458, 4Q122, 4Q119, Papirus Fouad 266a, Papirus Fouad 266c, 7Q1, 4Q121, Papirus Oxyrhynchus 5101).

    Ryt Szkocki Dawny i Uznany (RSDU) - jeden z dominujących i bardziej rozbudowanych rytów masońskich, mocno przeniknięty tradycją judaizmu. Wbrew nazwie, nie powstał w Szkocji, lecz w napoleońskiej Francji. Posiada 33 stopnie wtajemniczenia. Związany przede wszystkim z masonerią regularną.Decorah – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Iowa, w hrabstwie Winneshiek. Zgodnie ze spisem statystycznym z 2000 roku, miasto liczyło 8.172 mieszkańców.

    W większości kopii Septuaginty datowanych na II i III wiek n.e., zamieniono tetragram na kyrios pisane jako nomina sacra. W kilku przypadkach pisano theos jako nomina sacra (Papirus Vindobonensis Greek 26035B, Papirus Amherst 1, Papirus Oxyrhynchus 1167, Papirus Elangen 2). W dwóch wypadkach – w postaci liter paleohebrajskich (Papirus Vindobonensis Graecus 39777, Codeks Cambridge), a w Papirus Oxyrhynchus 1007 – jako dwie litery jod.

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Targum Onkelosa – targum aramejski zawierający oficjalną rabiniczną interpretację Tory. Treść targumu pochodzi z I/II wieku n.e., lecz został on zredagowany około III/IV wieku.

    W kompletnych wersjach Septuaginty, pochodzących z IV i V wieku n.e., tetragram zastąpiono słowem kyrios lub ho kyrios, czasami theos oraz kyrios ho theos.

    Imię Boże w pierwotnym tekście Septuaginty[ | edytuj kod]

    Do lat 40. XX wieku panowała powszechna opinia, że we najwcześniejszych kopiach Septuaginty zamieniano tetragram na kyrios. Wolf Wilhelm Friedrich von Baudissin w swojej 4 tomowej pracy Kyrios als Gottesname im Judentum und seine Stelle in der Religionsgeschichte uznał, że kyrios bez rodzajnika występowało wszędzie tam, gdzie w tekście hebrajskim widniał tetragram. Być może miało to wpływ na późniejszą praktykę czytania w synagogach tetragramu jako Adonaj.

    Teonim – nazwa własna odnosząca się do boga, świętego czy też postaci/figury mitologicznej. Ogół takich imion określa się mianem teonimii. 8HevXII b pierwotnie oznaczony LXX – rękopis Septuaginty spisany na pergaminie w formie zwoju. Zwój ten datowany na okres pomiędzy 50 rokiem p.n.e a 50 rokiem n.e. Jest to masukrypt zawierający fragment biblijnej Księgi Zachariasza 8,18-9,7. Został znaleziony na Pustyni Judzkiej w grocie Nachal Chewer. Fragment ten jest oznaczany również numerem 943b na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.

    Odkrycie wczesnych kopii Septuaginty zakwestionowało powyższy pogląd. W 1944 roku W.G. Waddell opublikował Papirus Fouad 266, w którego tekście występował tetragram, a nie kyrios. Paul Kahle zbadał dostępne przedchrześcijańskie kopie Septuaginty, wersje Akwilii, Symmachusa oraz świadectwa Orygenesa i Hieronima i stwierdził, że w pierwotnym tekście Septuaginty występował tetragram pisany literami paleohebrajskimi lub aramejskimi. Późniejsze pojawienie się kyrios było efektem pracy chrześcijańskich kopistów. Niektórzy uczeni przychylili się do tych wniosków, a Elias Bickerman posunął się wręcz do stwierdzenia: „Hipoteza Baudissina została obalona bez możliwości odwołania”.

    Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes, ok. 185-254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330-420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie uznano za błędne, do Ojców Kościoła.Kodeks Leningradzki (Codex Leningradiensis oznaczany B19 lub L) – uważany za najważniejszy i najwierniejszy rękopis hebrajskiego tekstu Biblii hebrajskiej pochodzący z około roku 1008 roku n.e. Zawiera tekst masorecki i jest podstawą tłumaczenia tekstu Starego Testamentu na inne języki.

    Albert Pietersma w artykule napisanym w 1984 roku twierdzi, że zwolennicy pierwszeństwa tetragramu przed kyrios zbyt szybko uznali tę tezę za prawdziwą. Podał dwa argumenty przeciwko niej:

    1. Teksty, na których opierają się zwolennicy pierwszeństwa tetragramu, noszą ślady poprawek zbliżających je do tekstu hebrajskiego. Wstawianie tetragramu miało więc charakter wtórny i prawdopodobnie świadczyło o pewnym niezadowoleniu z wcześniejszych przedstawień imienia w greckich rękopisach biblijnych.
    2. Dowody wewnątrz tekstu Septuaginty wskazują na to, że późniejsi kopiści wstawili tetragram w miejsce kyrios. Na przykład w Septuagincie unikano powtórzenia kyrios kyrios, gdy w tekście hebrajskim występowało połączenie adonaj jhwh, Pan jhwh (np. Rodzaju 15:3; 15:8; Wyjścia 23:17; 34:23; Jeremiasza 1:6; 1:24; 3:1; 4:10; 10:33). Wskazuje to na świadomą decyzję tłumaczy, a nie na mechaniczne zamienianie tetragramu na kyrios.

    Niektórzy uczeni uzupełnili wnioski Pietersmy. Martin Rösel powołał się na tekst z Księgi Kapłańskiej 24:16: „Skoro wymówił imię Pana, musi umrzeć”. Według Rösela niemożliwe, żeby tłumacz Septuaginty w tak dosadnym nakazie umieścił imię Boże w postaci tetragramu. Zauważył też konsekwentne stosowanie ho Theos w odniesieniu do potężnych czynów Boga, a Kyrios – do okazywania współczucia wobec Izraela, co sugeruje świadomą decyzję tłumacza. Powołuje się też na obecność kyrios w księgach deuterokanonicznych oraz na fragment Listu Arysteasza, cytujący Księgę Powtórzonego Prawa 7:18 w wersji Septuaginty.

    Akwila z Synopy – żyjący na początku II wieku prozelita żydowski, uczeń rabina Akiby ben Josefa. Akwila jest tłumaczem przekładu Biblii hebrajskiej na język grecki, który wykonał około 130 roku n.e. Pracy tej podjął się z inicjatywy rabinów, którzy zamierzali tym przekładem zastąpić w Synagodze Septuagintę szeroko wykorzystywaną w Kościele wczesnochrześcijańskim. Przekład Akwilii został wykorzystany przez Orygenesa w jego Hexapli, z której do dziś zachowały się tylko fragmenty. Przekład ten obok Septuaginty, przekładu Symmachusa i Teodocjona Orygenes umieścił również w oddzielnej pracy zwanej Tetrapla. Przekład Akwili w przeciwieństwie do Septuaginty cechuje literalizm oraz dosłowność w stosunku do tekstu hebrajskiego. Owo tłumaczenie dosłownie wierne oryginałowi posłużyło polemice z chrześcijanami, którzy odwoływali się do wcześniejszego przekładu Septuaginty, zbyt dowolnego zdaniem żydowskich uczonych.Midianici lub Madianici – plemię opisane w Biblii, prowadzące częściowo życie koczownicze, a częściowo osiadłe. Zamieszkiwali krainę Midian (lub Madian), czyli terytorium położone na południe od Edomu i na wschód od zatoki Akaba. Współcześnie teren ten leży w północno-zachodniej części Arabii Saudyjskiej. Zgodnie z przekazem biblijnym plemię pochodziło od Midiana, syna Abrahama i Ketury. Po ucieczce z Egiptu mieszkał wśród nich Mojżesz biorąc za żonę Seforę. Prowadzili wojny z Izraelem podczas wyjścia z Egiptu oraz w okresie sędziów. Zostali pokonani przez Gedeona.

    Inni uczeni uważają, że tetragram w pierwotnym tekście Septuaginty transkrybowano jako Ἰαῶ. Jedynym świadectwem występowania tej praktyki jest rękopis 4Q120. Hartmut Stegemann na podstawie analizy tego rękopisu wysnuł cztery wnioski:

    1. Ἰαῶ jest zapisem fonetycznym;
    2. Ἰαῶ było najwyraźniej odwzorowaniem wymowy tetragramu w egipskim judaizmie;
    3. Ἰαῶ użyto co najmniej w Torze, a może i w księgach prorockich;
    4. Zwyczaj ten kontynuowano do pierwszej połowy II wieku p.n.e., kiedy został zastąpiony praktyką używania hebrajskich liter do pisowni tetragramu.

    Patrick Skehan próbował prześledzić proces przedstawiania tetragramu w Septuagincie. Według niego miał on cztery etapy:

    11Q5 (według starego systemu oznaczeń 11QPs) – qumrański zwój psalmów pochodzący z I wieku n.e. Jest to jeden z sześciu rękopisów zawierających psalmy a odkrytych przez Beduinów w 1956 roku w grocie 11 w Qumran.Diodor Sycylijski, Sycylijczyk (gr. Διόδωρος ὁ Σικελιώτης Diodoros ho Sikeliotes; łac. Diodorus Siculus; ur. ok. 80 p.n.e., zm. ok. 20 p.n.e.) – grecki historyk żyjący w epoce Cezara i Augusta, urodził się w Agyrium (d. Agira) na Sycylii (stąd przydomek). Odbywał podróże po Europie, Afryce północnej i Azji Mniejszej. Przez długi okres przebywał w Rzymie. W latach 60-56 p.n.e. mieszkał w Aleksandrii.
    1. Transkrybowanie tetragramu jako Ἰαῶ, o czym świadczy: obecność Ἰαῶ w manuskrypcie 4Q120, w dziele Diodori Bibliotheca Historica Diodora Sycylijskiego, w komentarzu Orygenesa do Ewangelii Jana 1:1, w marginaliach do Księgi Ezechiela 1:2; 11:2 w kodeksie Marchalianus, jako cząstka imion wymienionych w papirusie Oxyrhynchus 2745 (8 przykładów) oraz w papirusie publikowanym przez Adolfa Deissmana (10 przykładów), obecność formy Jaho w komentarzu Hieronima do Psalmu 8:2;
    2. Pisownia tetragramu aramejskimi literami, co poświadcza: zapis w papirusie Fouad 266, w Ambrosiano O 39 sup., nawiązanie przez Hieronima do praktyki zamiany tetragramu na formę ΠΙΠΙ (PIPI), forma pypy w Syro-heksapli, forma Popi w Gemarze traktatu Nedarim XI,1;
    3. Pisownia tetragramu literami paleohebrajskimi, co poświadcza: rękopis Proroków Mniejszych skatalogowany jako 8HevXII a oraz 8HevXII b, w Papirus Vindobonensis Graecus 39777, w Kodeksie Cambridge, w Papirus Oxyrhynchus 1007, którym tetragram przedstawiono jako dwie paleohebrajskie litery jod, oraz wzmianki u Orygenesa i Hieronima o pisaniu tetragramu najdawniejszymi literami (Orygenes, Komentarz do Psalmu 2:2; Hieronim, Prologus galeatus);
    4. Pisownia tetragramu jako kyrios w chrześcijańskich kopiach Septuaginty.

    Kristin De Troyer uważa, że to raczej theos było pierwotnym zamiennikiem tetragramu. Zauważyła, że w papirusie Oxyrhynchus 656, datowanym na III wiek p.n.e., kopista wpisał theos w miejsce, gdzie tekst hebrajski miał tetragram. Inne miejsca z pierwotnym theos to: fragment z Księgi Rodzaju w Fouad 266a, fragment z Księgi Powtórzonego Prawa w Fouad 266c; Papirus Oxyrhynchus 4443 z grecką wersją Księgi Estery.

    Biblia Paulistów – określenie katolickiego przekładu Pisma Świętego dokonanego przez biblistów z Towarzystwa Świętego Pawła.Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

    Robert Wilkinson opowiada się za różnorodnością w sposobie zapisu tetragramu. Skoro mamy niewielką liczbę dowodów na używanie którejś formy tetragramu oraz trudności z precyzyjnym datowaniem rękopisów, lepiej przyjąć, że różne grupy przepisywaczy stosowały własne sposoby pisania tetragramu, nawet w tym samym okresie.

    Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do konstrukcji zawieszonej na ścianie lub filarze z wejściem po schodkach. Ten drugi, najczęściej zachowany typ, rozwinięty w XVI wieku, złożony jest z korpusu-mównicy z parapetem (pulpitem), zaplecka i baldachimu. Baldachim zdobi na podniebieniu zwykle gołębica, a wieńczy figura. Przykrycie pulpitu – w kolorze dnia, nadaje ambonie charakter miejsca liturgicznego. W poprzednich epokach ambona była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybierała wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput . (w Polsce np. w Bazylice św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie).Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – międzynarodowy ruch, mający na celu duchowe doskonalenie jednostki i braterstwo ludzi różnych religii, narodowości i poglądów. Ruch ten charakteryzuje się istnieniem trójkątów masońskich, lóż wolnomularskich, obediencji oraz rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Inną cechą wolnomularstwa są legendy i teorie spiskowe na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

    Rękopisy z Qumran[ | edytuj kod]

    Imię Boże zapisane jako Iao na greckim zwoju 4Q120 z Qumran

    Społeczność z Qumran otaczała imię Boga czcią i szacunkiem. W Regule Błogosławieństw powiedziano: „Niech cię ustanowi diademem Najświętszego, gdyż uświęcasz go i czcisz jego święte imię i jego świętych” (4, 28). W innym tekście napisano: „Niech błogosławione będzie twoje imię, łaskawy Boże (…) My zaś, twój święty lud, będziemy chwalić twe imię za twe prawdziwe dzieła” (Reguła Wojny 14:8, 12). Zgodnie z Dokumentem Damasceńskim prawi „zobaczą jego zbawienie, gdyż schronili się w jego świętym imieniu” (4Q265 20, 34). Inny tekst opisuje członków społeczności jako tych, którzy są „nazywani jego świętym imieniem” (4Q418 81, 12).

    Alfabet paleohebrajski określany też jako starohebrajski (hebr. ‏הכתב העברי הקדום‎) – odmiana alfabetu fenickiego. Podobnie jak alfabet fenicki, z którym jest niemal identyczny, paleohebrajski zawierał 22 litery, z których wszystkie są spółgłoskami (abdżad). Był pisany od prawej do lewej. Miał wpływ na kilka sąsiednich królestw (Moab, Filistea, Aram). Termin został w 1954 r. wprowadzony przez Salomona Birnbauma, który stwierdził: „Stosowanie terminu «fenickie» w odniesieniu do pisma Hebrajczyków nie jest zbyt odpowiednie; dlatego ukułem termin «paleohebrajskie»”. 4Q121 (według starego systemu oznaczeń 4Q LXXNum) – rękopis Septuaginty spisany na pergaminie sporządzonym ze skóry zwierzęcej, datowany na I wiek p.n.e. Zwój ten zawiera fragmenty biblijnej Księgi Liczb 3:40-43; 4:5-16. Został znaleziony w Qumran w grocie 4. Fragment ten jest oznaczany również numerem 803 na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.

    W odkrytych biblijnych i pozabiblijnych rękopisach qumrańskich można zauważyć kilka sposobów szczególnego traktowania imienia Boga:

  • Zapis literami paleohebrajskimi (np.: 11Q5; 1QpHab);
  • Zapis pismem kwadratowym (np.: 1QIzajasza; 11Q19). W niektórych rękopisach z grot I oraz IV tetragram pisano czerwonym atramentem.
  • Zastępowanie czterema kropkami lub kreskami, tzw. tetrapuncta (np.: 1QIsa 33, 7, 35, 15);
  • W niektórych miejscach nie pisano JHWH, a odpowiednio zmieniano formę czasownika, lub dodawano przyrostek, aby czytelnik mógł się zorientować, że jest mowa o Bogu (np. „jego” w 1QS 8, 13 czy w 4Q511 10, 12);
  • Zastępowanie słowem ’Elohim (np. 4Q375) czy ’El (np.: 11Q13 Melchizedek 4, 11). W niektórych rękopisach zapisano je pismem paleohebrajskim (np. 6Q15 3, 5);
  • Zastępowanie słowem Adonaj (np.: 1QH 7, 28; 1QIsa) lub Adon (1QH 10, 8). W innych miejscach można zaobserwować odwrotną praktykę (np.: 4Q111; 4Q174);
  • Stosowanie parafrazy, np. „najchwalebniejsze imię” (1QS 6, 27);
  • Zostawianie pustych miejsc w celu późniejszego wpisania tetragramu literami paleohebrajskimi (np.: 11Q5 3, 4).
  • Powyższe sposoby zapisu JHWH wcale nie muszą świadczyć, że wśród tamtejszej społeczności głośno wypowiadano imię Boga. Niektórzy uczeni twierdzą, że zastępowanie imienia czterema kropkami lub kreskami miało na celu ostrzeżenie przed wymówieniem imienia Bożego. Poza tym w zaleceniu zapisanym w Regule Zrzeszenia czytamy: „Kto wspomni najchwalebniejsze imię, będące ponad wszystko […]” (6, 27). Tekst co prawda w tym miejscu się urywa, ale kontekst wskazuje, że osoba, która wymawiała owo imię, miała być „wyłączona” z zrzeszenia.

    Targum (aram./hebr. תרגום – „tłumaczenie”; od hetyckiego tarkummaj – „proklamacja”, „wyjaśnienie”, „tłumaczenie”) – przekład Biblii hebrajskiej na język aramejski w formie parafrazy zawierający oprócz samego przekładu tekstu również jego objaśnienia. Targumy tworzono po powrocie z niewoli babilońskiej, gdy aramejski stał się powszechnie używanym językiem potocznym na Bliskim Wschodzie i zaczął wypierać język hebrajski z powszechnego użycia.Septuaginta (z łac. siedemdziesiąt; oznaczana rzymską liczbą LXX oznaczającą 70, w wydaniach krytycznych przez symbol S {displaystyle {mathfrak {S}}} ) – pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Nazwa pochodzi od liczby tłumaczy, którzy mieli brać udział w pracach nad przekładem. Przekład ten powstał pomiędzy 280 a 130 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, a jest dziełem wielu tłumaczy.

    Nowy Testament[ | edytuj kod]

    Tetragram w tekście Nowego Testamentu[ | edytuj kod]

    W żadnym z dostępnych manuskryptów Nowego Testamentu nie ma tetragramu. W czterech miejscach występuje imię Boże w skróconej formie Jah w słowie Hallelujah (Apokalipsa 19:1, 3, 4, 6).

    Tezy George’a Howarda[ | edytuj kod]

    Profesor George E. Howard, wykładowca religioznawstwa i języka hebrajskiego na University of Georgia w Athens (Stany Zjednoczone), uważa, że pisarze Nowego Testamentu zachowywali tetragram w cytatach z Biblii hebrajskiej. Przemawia za tym fakt, że w niektórych przedchrześcijańskich rękopisach Septuaginty, Żydzi mieli zwyczaj pisać imię Boże literami paleohebrajskimi albo aramejskimi literami kwadratowymi, albo transliterowali je na Jao. Widać to w następujących rękopisach: Papirus Fouad 266, 8HevXII a, 4Q120 oraz w przekładach Akwili, Teodocjona oraz Symmachusa.

    Onomastyka (ang. onomastics, franc. onomastique, niem. Onomastik lub Namenkunde) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem nazw własnych (zwanych też onimami), czyli odnoszących się do konkretnych przedmiotów, a nie ich klasy (por. gr. ónōma, oznaczającego imię). Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami, nazwiskami.Ojcowie Kościoła (łac. Patres Ecclesiae) – pisarze i teologowie we wczesnym chrześcijaństwie, w epoce bezpośrednio po czasach apostolskich, aż do czasów średniowiecza. Pierwszymi Ojcami Kościoła byli Ojcowie Apostolscy (Patres apostolici), nazwani tak ze względu na to, iż uczestniczyli jeszcze w Kościele, któremu przewodzili Apostołowie lub pisali pod bezpośrednim wpływem życia Kościoła czasów apostolskich. Okres ojców trwał aż do VIII wieku. Doktryna starożytnych i wczesnośredniowiecznych ojców Kościoła, a także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, nazywa się patrystyką.

    Howard próbuje też wyjaśnić, dlaczego w późniejszych kopiach pism Nowego Testamentu pojawiają się w miejsce tetragramu skrócone postaci słów kyrios oraz theos, tzw. nomina sacra. Chrześcijanie pochodzenia żydowskiego otaczali szacunkiem imię Boże, więc mało prawdopodobne wydaje się, że mogli je usuwać ze sporządzanych przez siebie kopii pism. Świadczyć może o tym fragment z traktatu Szabbat, w którym poruszono problem niszczenia ksiąg heretyków – minim – ze znajdującymi się w nich tetragramami (XIII, 5). Sugeruje to, że chrześcijanie pochodzenia żydowskiego nie tłumaczyli tetragramu na język grecki. Zamiana tetragramu na nomina sacra prawdopodobnie była więc efektem pracy chrześcijańskich kopistów pochodzenia pogańskiego. Nie znali oni języka hebrajskiego, więc trudno było im napisać hebrajskie litery tetragramu. Postanowili więc zastosować skrócone ΚΣ (κυριος – Pan) oraz ΘΣ (θεος – Bóg), upodobniając je w ten sposób do oryginalnej bezsamogłoskowej pisowni tetragramu. Gdy coraz więcej pogan nawracało się na chrześcijaństwo, malała motywacja do zachowywania imienia Boga i w chrześcijańskich kopiach Septuaginty zastępowano go słowami kyrios i theos. Zaczęto również usuwać tetragram z cytatów z Biblii hebrajskiej znajdujących się w pismach Nowego Testamentu, a zastępować je zamiennikami. Według Howarda niektóre teksty Nowego Testamentu stały się w ten sposób dwuznaczne i zacierały oryginalne rozróżnienie Pana Boga i Chrystusa Pana (np. Marka 1,3 czy w 1 Koryntian 1, 31). Nie wiadomo, czy i jaki wpływ miała ta praktyka na późniejsze dyskusje trynitarne.

    Papirus Rylandsa 458 – fragment greckiego rękopisu Septuaginty spisany na papirusie w formie zwoju. Manuskrypt ten jest datowany paleograficznie na II wiek p.n.e. co sprawia, że jest to najstarszy znany rękopis Septuaginty. Do naszych czasów rękopis zachował się w stanie bardzo fragmentarycznym. Fragment ten jest oznaczany również numerem 957 na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

    Polemika z tezami Howarda[ | edytuj kod]

    Dokładne przeanalizowanie tekstów znad Morza Martwego pokazuje, że nie we wszystkich miejscach pisano tetragram. Stosowano różne jego zamienniki takie jak: el, elohim, adonaj czy szaddaj. Zachowały się również świadectwa o głośnym wymawianiu adonaj zamiast tetragramu. W Wielkim Zwoju Izajasza w wersecie 3,17 kopista najpierw napisał adoni, a następnie u góry wpisał tetragram, natomiast w 3, 18 napisał odwrotnie. Orygenes potwierdził istnienie praktyki wymawiania adonaj zamiast tetragramu w komentarzu do Psalmu 2, 2. Poza tym Żydzi w mieszanej społeczności mogli nie tolerować głośne wymawianie tetragramu z obawy przed skalaniem przez pogan. Świadczyć o tym może wzmianka u zachowującego tradycje żydowskie Józefa Flawiusza, który w komentarzu do opisu objawienia przez Boga swojego imienia Mojżeszowi, napisał: „I wyjawił mu Bóg swoje imię, którego dotąd nie znał żaden człowiek; tego imienia nie wolno mi tu podać”.

    Dokument Damasceński – rękopis znaleziony w 1896 roku przez Salomona Szechtera w genizie Synagogi Ben Ezry w Kairze. Fragmenty tego rękopisu znaleziono również w grotach 4, 5 i 6 wśród rękopisów z Qumran (rękopisy: 4Q265-273, 5Q12 i 6Q15).Alfabet fenicki, będący modyfikacją istniejącego wcześniej pisma proto-kananejskiego jest najstarszym zachowanym alfabetem świata. Uważa się, że powstał około 1050 p.n.e., najprawdopodobniej dla potrzeb rozwijającego się handlu. Służył do zapisu fenickiego, języka z grupy północno-semickiej, używanego w starożytności na terenie dzisiejszego Libanu oraz w licznych fenickich koloniach. Zapis ten, poprzez oparte na nim pisma greckie i hebrajskie, dał początek wszystkim alfabetom stosowanym współcześnie na terenie Europy oraz arabskiemu, a nawet dewanagari używanemu obecnie w Indiach.

    Inny argument pochodzi z pism Filona z Aleksandrii. Filon w cytatach z Biblii hebrajskiej pisał kyrios w miejscach, gdzie w tekście hebrajskim widniał tetragram. Są dwa możliwe wyjaśnienia tego zjawiska: Albo w tekście, z którego czerpał cytaty, nie było tetragramu, albo korzystał z tekstów, w których widniał tetragram pisany paleohebrajskimi lub aramejskimi literami, ale zgodnie z ówczesnym zwyczajem zamieniał na kyrios.

    Trójca Święta, Święta Trójca – chrześcijański dogmat stwierdzający, że Bóg jest Bogiem Trójjedynym, istniejącym jako trzy Osoby - po grecku hypostazy - pozostając jednocześnie jednym Bytem. Wszystkie trzy Osoby są rozumiane jako mające tę samą jedną istotę czyli naturę, a nie jedynie podobne natury. Od początku trzeciego wieku doktryna Trójcy zaczęła być formułowana następująco: jest "jeden Bóg istniejący w trzech Osobach i jednej substancji, Ojciec i Syn, i Duch Święty". Wiara w Trójcę jest wyznawana przez wszystkie Kościoły katolickie, prawosławne, oraz wszystkie główne wyznania wyrastające z nurtu reformacji takie, jak luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, metodyzm i prezbiterianizm. Dogmat o Trójcy Świętej jest więc uważany za „centralną prawdę wiary teologii chrześcijańskiej”.Język eblaicki (lub paleosyryjski) – język semicki z grupy wchodniosemickiej, bliski językowi akadyjskiemu. Nazwa języka po raz pierwszy została zastosowana przez włoskiego lingwistę Giovanniego Pettinato, który badał teksty z Ebli. Na tabliczkach, zapisanych pismem klinowym, słowa eblaickie były wplecione w graficzny kontekst sumeryjski.

    W języku aramejskim I wieku używano słowa Pan w odniesieniu do Boga. Na przykład w targumie do Księgi Hioba, znalezionym w 11 grocie w Qumran, Boga określono aramejskim słowem Marja (Pan). Przypuszczalnie takie użycie mogło ułatwić pierwszym chrześcijanom zastosowanie tego terminu do Chrystusa. Sugeruje też, że początek używania słowa kyrios należy umieścić w I wieku n.e. w czasie formułowania się chrześcijaństwa.

    Medinet Habu – położone w Tebach Zachodnich w Egipcie ruiny zespołu świątyni Totmesa III, świątyni grobowej i pałacu Ramzesa III. W skład zespołu wchodzi także kilka kaplic związanych z kultem Amona. Do najpiękniejszych zabytków należy Brama Południowa, znajdująca się pomiędzy dwiema wieżami.Biblia Króla Jakuba (ang. King James Version, w skrócie: KJV), Biblia Autoryzowana – protestanckie, angielskie tłumaczenie Biblii zamówione na potrzeby Kościoła Anglii przez króla Jakuba I. Pierwsze wydanie pochodzi z roku 1611. Tłumaczenie to miało głęboki wpływ nie tylko na wszystkie następne angielskie tłumaczenia Biblii, ale także na całą literaturę angielską. Dzieła takich znanych autorów jak John Bunyan, John Milton, Herman Melville, John Dryden i William Wordsworth są wypełnione treściami, dla których inspiracją w oczywisty sposób była ta wersja Biblii. Także dla kompozycji Georga Friedricha Händla "Bliblia Króla Jakuba" była istotnym źródłem. Na marginesach KJV umieszczone były Roczniki Świata Jamesa Usshera.

    Wzięcie pod uwagę nowych badań dotyczących relacji między pierwszymi chrześcijanami a Żydami, stawia pod znakiem zapytania sformułowaną przez Howarda genezę unikania wymawiania tetragramu. Chrześcijanie po roku 70 n.e. za wszelką cenę starali się dystansować od Żydów. Najwyraźniej nie chcieli być oskarżeni o sprzyjanie żydowskim buntownikom. Być może uznali, że ochroni ich przed tym: a) powoływanie się na imię Jezusa oraz unikanie wymawiania imienia żydowskiego Boga; b) sporządzanie istotnych pism w języku greckim, a nie hebrajskim, czy aramejskim. W późniejszych czasach rozwinęła się tradycja redagowania pism wymierzonych przeciwko Żydom (np. Adversus Judaeos Jana Chryzostoma). Niektórzy również całkowicie odrzucali nauki Starego Testamentu. Na przykład Marcjon nie podzielał poglądu jakoby Bóg ze Starego Testamentu był Ojcem Jezusa Chrystusa oraz nie uznawał Starego Testamentu za część Pisma Świętego.

    Zwój Świątynny oznaczony jako 11Q19 lub 11QT – rękopis należący do zwojów znad Morza Martwego znaleziony w Qumran w 1956 roku w grocie 11 znajdującej się około dwa kilometry na północ od stanowiska archeologicznego Chirbet Qumran. Zwój tej składa się z 18 arkuszy pergaminu, z których każdy posiada trzy lub cztery kolumny tekstu. Rękopis został napisany w języku hebrajskim pismem kwadratowym z czasów Heroda. Jest on datowany na pierwszą połowę I wieku n.e. Zwój Świątynny należy do dokumentów nieznanych przed odkryciem w Qumran.Martin Buber (ur. 8 lutego 1878 w Wiedniu, zm. 13 czerwca 1965 w Jerozolimie) – austriacki filozof i religioznawca pochodzenia żydowskiego, poliglota. Badacz tradycji żydowskiej judaizmu i chasydyzmu.

    Ojcowie Kościoła[ | edytuj kod]

    Poniżej zaprezentowano formy transkrypcji tetragramu u greckich i łacińskich pisarzy. Greckie b jest fonetycznym odpowiednikiem hebrajskiego waw:

  • Ireneusz z Lyonu: Jaoth; Jao.
  • Tertulian: Jao; Ja.
  • Klemens Aleksandryjski: Jaoue albo Jaou
  • Orygenes: Jao, Jae.
  • Bazyli Wielki: Jao.
  • Ewagriusz z Pontu: Jeua. Tetragram zapisywał jako ΠΙΠΙ (PIPI).
  • Epifaniusz z Salaminy: Jabe, Jao.
  • Euzebiusz z Cezarei: Jeuo, Jeou, Jao. W dziele Praeparatio Evangelica wspominał o 7 głoskach, które składają się na wymowę tetragramu.
  • Hieronim ze Strydonu: Jao; Jaho. W jednym z listów napisał, że niektórzy widząc tetragram w książkach greckich czytali go zwykle ΠΙΠΙ (PIPI).
  • Teodoret z Cyru: Jabai, Jabe; Ja; Jao.
  • Sewer z Antiochii: Joa.
  • Anastazy z Synaju: Jabes, Aia.
  • Jakub z Edessy: Jehieh.
  • Przekłady starożytne[ | edytuj kod]

    Przekłady starosyryjskie oraz Peszitta nigdy nie podają pełnego imienia Bożego. Oddają je w formie Mar-Jah („Pan Jah”), zachowując pierwszą sylabę. W Księdze Wyjścia 15,2 Peszitta stosuje skróconą formą Jah.

    Alegoria (stgr. ἀλληγορία allēgoría, od ἀλληγορέω allēgoréo - "mówię w przenośni, obrazowo") – w literaturze i sztukach plastycznych przedstawienie pojęć, idei, wydarzeń, przy pomocy obrazu artystycznego o charakterze przenośnym lub symbolicznym, np. poprzez personifikację. Odczytanie alegorii umożliwiają m.in. atrybuty lub emblematy o konkretnym znaczeniu, dlatego, w przeciwieństwie do symbolu, przesłanie alegorii jest zazwyczaj jednoznaczne.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    Przekłady starołacińskie (Vetus Latina) opierały się na Septuagincie i dlatego we wszystkich miejscach imię Boga zastępują wyrazami Dominus (Pan) oraz Deus (Bóg). Tradycję tę podtrzymała Wulgata, która do połowy XX wieku była podstawą katolickich tłumaczeń Pisma Świętego.

    Powstałe w średniowieczu przekłady Nowego Testamentu na język hebrajski w niektórych miejscach zawierały imię Boże w formie tetragramu. Najstarszym takim przekładem jest Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba pochodząca z końca XIV wieku, która zawiera substytut imienia Bożego w 20 miejscach.

    Siergiej Nikołajewicz Bułgakow (ros. Серге́й Никола́евич Булга́ков, 16 czerwca/28 czerwca 1871 w Liwnach, zm. 12 lipca 1944 w Paryżu) – myśliciel prawosławny uznawany za jednego z najwybitniejszych teologów rosyjskich XX wieku, w opinii wielu chrześcijański platonik i mistyk; działał na rzecz dialogu ekumenicznego z katolicyzmem, głosił apokatastazę oraz sofiologię.Franz Rosenzweig (ur. 25 grudnia 1886 w Kassel w Niemczech, zm. 10 grudnia 1929 we Frankfurcie nad Menem) – żydowski filozof dialogu.

    Kabała[ | edytuj kod]

    Według kabalistów tetragram jest niewymawialnym imieniem, od którego pochodzą inne określenia Boga. Służą one jako środek pomocny w osiągnięciu stanu mistycznego.

    W gematrii prostej tetragram (lub: szem ha-meforasz, szem hawaja, midat ha-chesed albo midat ha-rachamim) ma wartość liczbową 26 (10 + 5 + 6 + 5).

    Imię Boże znano też pod postacią 12 (według traktatu Kidduszin 71a), 42 (od początkowych 42 liter Tory) i 72 liter (od trzech wersetów Księgi Wyjścia 14, 19–21). W dziele Sefer Raziel (XIII wiek, znane pod nazwami Sefer ha-Raziel, Sefer Reziel, Sepher Rezial Hemelach oraz Raziel ha-Malach) pojawia się jako 22-literowe.

    Teoforyczne imiona w Biblii – hebrajskie imiona odnoszące się do Boga lub bóstwa, występujące w Starym Testamencie lub Nowym Testamencie. Większość imion zawiera w sobie wyraz El (Bóg) albo Jah, skróconą formę imienia własnego - Jahwe.Niewola babilońska – zwyczajowe określenie wygnania Żydów z Judy, trwającego od 586 do 538 roku p.n.e. Termin „niewola" jest nieadekwatny, gdyż deportowani Żydzi nie byli traktowani jak niewolnicy, a część z nich pełniła wysokie stanowiska urzędnicze zarówno na dworze królów babilońskich, jak i perskich.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Berachot (hebr. ברכות; pol. błogosławieństwa) – nazwa pierwszego traktatu porządku Zeraim. Zawiera przepisy regulujące odmawianie modlitw.
    Chirbet el-Qom – stanowisko archeologiczne zawierające dwa grobowce znajdujące się na terytorium biblijnego Królestwa Judy, pomiędzy Lakisz a Hebronem.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Na mapach: 20°26′11″N 30°20′02″E/20,436389 30,333889 Soleb – starożytne egipskie miasto w Nubii, na terenie obecnego Sudanu, ok. 500 km na południe od egipskiego Asuanu. Położone pomiędzy II a III kataraktą, na zachodniej stronie Nilu.
    Imiona Boga w judaizmie – głównym imieniem Boga w judaizmie jest Jahwe zapisywane przy pomocy tetragramu JHWH, obok Elohim i Adonai. Te i inne imiona używane w ciągu historii trwania judaizmu w stosunku do Boskiej istoty – przynajmniej od czasu Mojżesza, a najprawdopodobniej już od Abrahama – odnoszą się do jednego i tego samego bóstwa, mianowicie do Boga Izraela. Najstarsze semickie określenie Boga to El i Elohim. Można też wyróżnić pięć podstawowych imion Boga, które są złożeniem El i dodatkowego określenia: ʼElʽEljon (Bóg Najwyższy), ʼElʽOlam (Bóg Wieczny), ʼEl Szaddaj (Bóg Wszechmocny), ʼEl Roʼi (Bóg Widzący) oraz ʼEl Berit (Bóg Przymierza). Poza tym Biblia obfituje w różne inne imiona Boga, będące wyrażeniami opisowymi np. Stwórca nieba i ziemi (Rdz 14,19 oraz 22) albo Stwórca Izraela (Iz 43,15; por. Iz 1,24).
    Ireneusz z Lyonu, łac. Irenaeus, gr. Eirenaios, (ur. ok. 140 w Smyrnie, w Azji Mniejszej, zm. ok. 202 w Lyonie) – biskup Vienne, teolog, apologeta, ojciec Kościoła, męczennik i święty Kościoła katolickiego.
    Dominikanie, Zakon Kaznodziejski (łac. Ordo Praedicatorum – OP) - katolicki zakon męski założony w 1216 przez św. Dominika Guzmána.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.239 sek.