Terpentyna wenecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Terpentyna wenecka nazywana balsamem modrzewiowym – gęsta, bardzo lepka ciecz o konsystencji świeżego miodu i barwie od słomkowej do jasnobrązowej. Zapach czystej terpentyny weneckiej jest bardzo specyficzny, ziołowo-żywiczny, bywa postrzegany jako bardzo miły, ale też – przez niektórych – przykry. Zawiera – podobnie jak inne balsamy – pinen i kwas abietynowy, a także dużą ilość ciał lotnych o złożonym składzie. Rozpuszcza się w alkoholu etylowym, olejku terpentynowym, acetonie i benzenie, a na gorąco miesza się z olejami; w wodzie jest praktycznie nierozpuszczalna. Na wolnym powietrzu wysycha, tworząc twardą, przejrzystą, trudno rozpuszczalną masę o zielonkawo-miodowym odcieniu.

Olejek terpentynowy nazywany też terpentyną oczyszczoną a dawniej terpentyną francuską – bezbarwna, ruchliwa i lotna ciecz o charakterystycznym sosnowym zapachu i temperaturze wrzenia 150-160 °C. Produkowana jest z terpentyny balsamicznej za pomocą pojedynczej lub podwójnej rektyfikacji. Od zwykłej terpentyny różni się większą lotnością, a przede wszystkim czystością – zwykła terpentyna balsamiczna, zwłaszcza produkowana metodami ekstrakcyjnymi, zawiera pewną ilość ciał trudnolotnych, po odparowaniu tworzących mazistą, wolno schnącą pozostałość.α-Pinen – organiczny związek chemiczny z grupy cyklicznych monoterpenów. Główny składnik terpentyny otrzymywanej z żywicy sosnowej. Stosowany jest w kosmetyce jako składnik perfum oraz jako surowiec do otrzymywania innych środków zapachowych, np. α-terpinolu, limonenu lub bergaptolu.

Terpentyna wenecka jest produkowana z oczyszczonej płynnej żywicy modrzewia europejskiego (larix decidua; zawartości tej żywicy zawdzięcza drewno modrzewiowe swoją ogromną trwałość i odporność na wpływy atmosferyczne). Dawniej "terpentyną wenecką" nazywano też balsamy z kosodrzewiny (pinus mugo w odmianie alpejskiej), o wyraźnie gorszych właściwościach od balsamu modrzewiowego.

Kosodrzewina (sosna górska, kosówka właściwa) (Pinus mugo Turra) – gatunek drzewa (lub krzewu) iglastego z rodzaju sosna (Pinus) należący do rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje na terenach pasm górskich Europy Środkowej i Południowej w piętrze kosówki powyżej regla górnego, a poniżej piętra hal. W Polsce: Tatry, Sudety, Babia Góra i Pilsko, niewielkie stanowiska kosodrzewiny znajdują się również na Policy, Romance, oraz na szczycie Czyrńca. Do lat 90. XX wieku reliktowe stanowisko kosodrzewiny znajdowało się w Beskidzie Niskim (rezerwat przyrody Kornuty).Kwas abietynowy (łac. abies ~etis = "jodła") – organiczny związek chemiczny należący do grupy kwasów żywicznych występujący naturalnie w żywicach drzew sosnowych (głównie jodły) lub otrzymywany z kalafonii.

Terpentyna wenecka jest jednym z najcenniejszych składników mediów i werniksów malarskich w technice olejnej i temperowo-olejnej. Szczególnie chętnie była używana we Włoszech od XVI w. w postaci medium żywiczno-olejnego (zazwyczaj zawierającego w różnych proporcjach terpentynę wenecką, olej lniany i zwykłą sosnową terpentynę). Mniej popularna była na północy Europy, prawdopodobnie z powodu bardzo wysokiej ceny i wynikających stąd fałszerstw, polegających głównie na dodawaniu roztworów tanich żywic takich jak kalafonia (była jednak ulubionym medium Rubensa i jego naśladowców).

Malarstwo temperowe – technika malowania przy użyciu farb temperowych oraz dzieła malarskie powstałe w tej technice. Malarstwo to, znane od starożytności, było wiodącą techniką w okresie średniowiecza. Same farby temperowe są obecnie często wykorzystywane. Schną stosunkowo szybko i nie wymagają gruntowania, nadają się do malowania na płótnie, desce jak i na zwykłym papierze.Benzen – organiczny związek chemiczny z grupy arenów. Jest to najprostszy karbocykliczny, obojętny węglowodór aromatyczny. Jego nieorganicznym analogiem jest borazyna.

Jest do dziś ceniona z powodu nadawania szczególnych cech mediom których jest składnikiem; według wielu malarzy wygładza i ułatwia swobodne pociągnięcia pędzlem, nadaje delikatność i miękkość przejściom barwnym, a także nadaje farbom olejnym wyjątkową konsystencję, sprzyjającą zarówno modelowaniu bardzo drobnych szczegółów, jak i malowaniu dużych, jednolitych płaszczyzn; dotyczy to zwłaszcza olejnych technik laserunkowych. W malowaniu impastami nadużywanie jej może prowadzić do rozpływania się śladów pędzla i nieoczekiwanych efektów mieszania sąsiadujących barw. W niewielkich ilościach bardzo korzystnie wpływa na właściwości emulsji temperowej. Używana też bywa jako składnik werniksów, zwłaszcza retuszerskich i pośrednich. Do werniksów końcowych niezbyt się nadaje (mimo trwałości i twardości) ze względu na silne przyleganie do podłoża, trudną rozpuszczalność i stosunkowo długi czas wysychania.

Modrzew (Larix Mill.) – rodzaj drzew z rodziny sosnowatych, który obejmuje kilkanaście gatunków występujących na obszarach umiarkowanych i chłodnych półkuli północnej.Aceton (nazwa systematyczna: propanon) – organiczny związek chemiczny z grupy ketonów, najprostszy keton alifatyczny. Ma ostry, charakterystyczny zapach. Miesza się w każdych proporcjach z wodą, etanolem, eterami i innymi ketonami o niskiej masie cząsteczkowej.

Terpentyna wenecka bywa też stosowana do dzisiaj jako cenny składnik laków kwasoodpornych w grafice warsztatowej (np. w akwaforcie); jest także często używana w konserwatorstwie do tzw. dublowania podłoży malarskich.

Do XIX wieku terpentyna wenecka bywała używana jako składnik lekarstw, gł. maści i okładów, stosowanych przy egzemach i owrzodzeniach, a także wewnętrznie, w postaci roztworów alkoholowych, jako lekarstwo na gruźlicę i inne choroby płucne. Używano jej też w niewielkich ilościach do produkcji likierów i nalewek ziołowych, prawdopodobnie ze względu na zapach i ostry, piekąco-korzenny smak.





Reklama