l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Teoria X-bar

    Przeczytaj także...
    Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty bądź przedmioty się znajdują. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.Część mowy – specyficzna dla danego języka, wyróżniona głównie na podstawie kryteriów składniowych i fleksyjnych klasa wyrazów (zobacz też klasyfikacja części mowy).
    Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głownie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

    Teoria X-bar (X) to część teorii językoznawczej, która ma na celu wyodrębnienie cech składni wspólnych dla języków naturalnych – tych wszystkich, które mieszczą się w ramach założonych w 1956 roku przez Katza, Pastela i Chomskiego ograniczeń (w 1970 roku użyto terminu ang. "presuposed framework", por. korpus).

    Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.Okolicznik – część zdania, która pełni funkcję określającą czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy, bez których jednak wypowiedź byłaby kompletna. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w związku przynależności.

    Zgodnie z nią wszystkie te języki cechują podobieństwa strukturalne na poziomie kategorii frazowych. Jedno z tych podobieństw, znane jako X (czytaj X-bar), nie pojawia się w tradycyjnym, m.in. dla naturalnego języka angielskiego, (ang. "Phrase-structure rules") opisie syntaktyki języka za pomocą tzw. reguł przepisywania, czy produkcji. Teorię X-bar zaproponował Noam Chomsky, a rozwinął Ray Jackendoff.

    Syntaktyka, składnia (gr. syntaktikós porządkujący) – dział językoznawstwa, który zajmuje się budową wypowiedzeń.Przymiotnik – część mowy określająca cechy istot żywych (ludzi i zwierząt), rzeczy, zjawisk, pojęć i stanów. Nazwa wywodzi się od słowa „przymiot” – czyli cecha, właściwość i określa właściwości dostrzegalne ludzkimi zmysłami oraz pozazmysłowe wywnioskowane z zachowania istot żywych bądź właściwości przedmiotów. W przypadku zjawisk czy pojęć przymiotniki mogą mieć także charakter abstrakcyjny.

    Litera X oznacza dowolną część mowy. Przy analizowaniu konkretnej wypowiedzi przypisuje się jej odpowiednie wartości, np. N dla rzeczownika, V dla czasownika, A dla przymiotnika, P dla przyimka. XP oznacza frazę X, równoważną X-bar-bar. Z powodu trudności typograficznych zamiast X spotyka się zapis X', czytany także X-bar.

    Korpus - zbiór tekstów służący badaniom lingwistycznym, np. określaniu częstości występowania form wyrazowych, konstrukcji składniowych, kontekstów w jakich pojawiają się dane wyrazy. Korpusy językowe znalazły szerokie zastosowanie we współczesnej leksykografii. Są też wykorzystywane jako zbiory danych uczących i testowych w metodach uczenia maszynowego stosowanych w przetwarzaniu języków naturalnych.Przyimek (łac. praepositio) – nieodmienna część mowy, która łączy się z wyrazem i nadaje mu inny sens, np. rzeczownik stół tworzy z przyimkami wiele zestawień: na stole, o stole, za stołem, obok stołu, po stole, pod stołem, zza stołu, koło stołu, przy stole, ponad stołem, od stołu, ku stołowi. Przyimki to niesamodzielne części mowy, które w zdaniu muszą łączyć się z innymi wyrazami. Zasadniczo przyimki z następującymi po nich wyrazami piszemy oddzielnie, np. do domu, po drodze itd. Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjmować końcówkę -e, co nie ma wpływu na rozdzielną pisownię tych przyimków z tymi wyrazami : beze mnie, przeze mnie, ode mnie, nade wszystko, przede wszystkim. Pisownię łączną stosujemy, jeżeli po przyimku następują cząstki: -bok, -dług, -koło, -czas, -miast, -śród, i -wnątrz.

    Teoria X-bar opiera się na trzech składniowych regułach. Poniżej zapisano je po polsku, jako produkcje gramatyki (reguły przepisywania) i jako drzewa wyprowadzenia.

    1. Fraza X składa się z opcjonalnego określnika i X-bar, w dowolnej kolejności: XP → (określnik), X

        XP                XP
       /  \      lub     /  \
     spec  X'           X' spec
    

    2. Jeden z rodzajów X składa się z X i okolicznika, w dowolnej kolejności: (XX, okolicznik)

       X'                  X'
      / \       lub       / \
     X' adjunct     adjunct  X'
    

    Nie wszystkie XP zawierają X z okolicznikami, zatem jest to reguła opcjonalna.

    3. Drugi rodzaj X składa się z X i dowolnej liczby dopełnień, w dowolnej kolejności: X → X, (dopełnienie...)

       X'                        X'
      / \          lub          / \
     X  complement     complement  X
    

    Przypisy

    1. Noam Chomsky: Remarks on nominalization.. W: R. Jacobs i P. Rosenbaum (red.): Reading in English Transformational Grammar. Ginn: Waltham, 1970, s. 184-221.
    2. Ray Jackendoff: X-bar-Syntax: A Study of Phrase Structure. Cambridge, MA: MIT Press, 1977, seria: Linguistic Inquiry Monograph 2.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • X-Bar Theory, Robert N. St. Clair



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)


    Reklama

    tt