• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tarcza Kanadyjska

    Przeczytaj także...
    Nelson – rzeka w południowej Kanadzie. Jej długość wynosi 643 km, a powierzchnia dorzecza 1,1 mln km². Rzeka bierze swój początek w jeziorze Winnipeg. Przepływa przez wiele jezior i wodospadów (m.in. Stephens Lake, Split Lake, Sipiwesk Lake). Uchodzi do Zatoki Hudsona koło Port Nelson. Głównym dopływem jest rzeka Burntwood.Jezioro Leśne (ang. Lake of the Woods, fr. Lac des Bois) – jezioro pochodzenia polodowcowego na granicy Kanady (prowincji Ontario) i Stanów Zjednoczonych (stanu Minnesota). Zajmuje powierzchnię około 3150 km².
    Wyspa Banksa (ang. Banks Island, fr. Île Banks) – wyspa, wchodząca w skład Archipelagu Arktycznego, jedna z największych wysp świata – jej powierzchnia wynosi 70 028 km². Wchodzi w skład kanadyjskich Terytoriów Północno-Zachodnich.
    Położenie Tarczy Kanadyjskiej w Ameryce Północnej
    Typowy krajobraz Tarczy Kanadyjskiej - skały, jeziora i bagna.

    Tarcza Kanadyjska (ang. Canadian Shield, Laurentian Shield; fr. Bouclier Canadien lub Laurentian Plateau) – rejon geologiczny i geograficzny w Ameryce Północnej. Obejmuje jej północną część, włączając w to dużą część Archipelagu Arktycznego. Tarcza Kanadyjska obejmuje powierzchnię około 5,75 miliona kilometrów kwadratowych. Południowa granica Tarczy Kanadyjskiej przebiega wzdłuż Skarpy Laurentyńskiej, następnie dalej na zachód przecina Wielkie Jeziora Ameryki Północnej. W dalszym swym biegu granica wyznaczona jest linią przechodzącą przez jeziora Leśne, Winnipeg, Athabaska, Niedźwiedzie i Wielkie Jezioro Niewolnicze, aż po Półwysep Bathurst.

    Wygład lodowcowy - powierzchnia litej skały wygładzona wskutek erozji lodowca. Zachodzi w wyniku szorowania o podłoże fragmentów skał przemieszczanych w spągowej części lodowca (detersja).Wyspa Somerset – kanadyjska wyspa na Oceanie Arktycznym, należąca do Archipelagu Arktycznego, administracyjnie należy do terytorium Nunavut. Jej powierzchnia wynosi 24 786 km², co czyni ją 12. kanadyjską wyspą pod względem wielkości i 10. w Archipelagu Arktycznym. Wyspa jest niezamieszkana.

    Tarcza Kanadyjska zbudowana jest z archaicznych skał krystalicznych, na których w późniejszych okresach geologicznych pojawiły się osady algonckie i paleozoiczne piaskowce, a w późniejszych erach geologicznych także intruzje granitowe. Teren Tarczy Kanadyjskiej, niegdyś bardzo zróżnicowany, uległ wypłaszczeniu, głównie wskutek wielowiekowego działania czynników atmosferycznych, a w epoce plejstocenu działania lodowców. Działalność lodowców zaznaczyła się w postaci wygładów skał, rys lodowcowych, mutonów i mis, a na obszarach peryferyjnych moren.

    Archipelag Arktyczny (ang. Arctic Archipelago, franc. Archipel Arctique) – zespół wysp kanadyjskich położonych na Oceanie Arktycznym; swoim zasięgiem obejmuje większość terytorium Nunavut oraz fragment Terytoriów Północno-Zachodnich. Dawniej archipelag ten był częścią Dystryktu Franklina.Churchill (ang. Churchill River, fr. Rivière Churchill) – rzeka w środkowej Kanadzie, w prowincjach Saskatchewan i Manitoba. Jej długość wynosi 1610 km, a dorzecze zajmuje powierzchnię około 280 tys. km².

    Większość terenu Tarczy Kanadyjskiej posiada surowy, monotonny tundrowy charakter. W szczególności na północnych terenach, z płytkiej i mało urodzajnej gleby, wyłaniają się duże obszary wygładzonych skał. Zagłębienia terenu wypełnione są jeziorami, a cały teren przecinany jest licznymi rzekami i strumieniami. Nieco odmienny charakter ma Półwysep Labrador i Ziemia Baffina. Obszar ten uległ silnemu i szybkiemu wypiętrzeniu (ok. 2 m na 10 lat), tworząc wysokie równiny sięgające wysokości 2000 m n.p.m.. Tereny te uległy później silnemu przeobrażeniu glacjalnemu. Wypiętrzenie tych terenów spowodowało obniżenie się centralnego terenu Tarczy Kanadyjskiej – Niziny Hudsońskiej oraz częściowe zalanie jej przez wody Oceanu Arktycznego, tworząc w ten sposób Zatokę Hudsona. Podobne zjawisko zaobserwowano na niektórych wyspach Archipelagu Arktycznego, najwyraźniej na wyspach Wiktorii, Banksa, Księcia Walii i Somerset.

    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

    Najbardziej znaczącymi pasmami górskimi wznoszącymi się na terenie Tarczy Kanadyjskiej są: Torngat, Góry Hope, Góry Baffina, Góry Treuter, Góry Księcia Walii, Góry Wiktorii i Alberta, Góry Kriegera, Góry Shalera.

    Tarczę Kanadyjską przecinają liczne rzeki uchodzące głównie do Zatoki Hudsona lub bezpośrednio do Oceanu Arktycznego. Choć wiele z nich tworzy bystrza i wodospady, to większość na przeważającym ich odcinku charakteryzuje się wolnym i niezdecydowanym biegiem, tworząc rozlewiska, jeziora i bagna. Do najważniejszych rzek zalicza się Albany, Nelson i Churchill.

    Ziemia Baffina (ang. Baffin Island; fr. Île de Baffin, inuktitut: Qikiqtaaluk) – największa wyspa Archipelagu Arktycznego, druga pod względem wielkości wyspa Arktyki po Grenlandii oraz piąta na świecie. Jej powierzchnia wynosi 507 451 km². W większej części położona jest za kołem podbiegunowym. Populacja wyspy wynosi ok. 12,7 tys. osób (2005). Jej nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego odkrywcy Williama Baffina, który badał wyspę na początku XVII wieku.Intruzja (z łac. intrusus = wepchnięty) – ciało skalne powstałe z zastygłej w głębi skorupy ziemskiej magmy, która wdarła się pomiędzy starsze utwory skalne. Magma unosi się w płytsze rejony skorupy ziemskiej w postaci diapiru, wciskając się pomiędzy skały otoczenia. Diapiry docierające w bezpośrednie sąsiedztwo powierzchni ziemi dają początek zjawiskom wulkanicznym, jednak większość takich ciał skalnych, na skutek powolnego schładzania, zastyga pomiędzy 5. a 30. kilometrem pod powierzchnią, tworząc ciała skalne określane jako plutony. Ich forma, wielkość i stosunek do skał otoczenia pozwala wyróżnić następujące typy intruzji:



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Torngat (fr. Monts Torngat, ang. Torngat Mountains) - łańcuch górski w Kanadzie, na granicy między prowincjami Quebec oraz Nowa Fundlandia i Labrador. Około 56% powierzchni łańcucha mieści się w Quebecu, a 44% w Nowej Fundlandii i Labradorze, ponadto niewielki fragment (mniej niż 1%) znajduje się na należącej do terytorium Nunavut wyspie Killiniq. Góry Torngat obejmują 30 067 km powierzchni i rozciągają się od Cape Chidley na północy po fiord Hebron na południu. Są najwyższym łańcuchem górskim we wschodniej Kanadzie. Nazwa Torngat oznacza w języku inuktitut „miejsce duchów”.
    Wodospad – swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany istnieniem w korycie rzeki wyraźnego progu skalnego o wysokości od kilku do kilkuset metrów. Wodospad występuje w górnych odcinkach biegu rzek, w miejscach, gdzie rzeka przecina warstwę twardych skał. Skały te, wymywane wolniej niż miękkie podłoże w dolnym biegu rzeki, tworzą stopień, z którego woda spada w dół. Szereg wodospadów nazywa się kaskadą.
    Wyspa Wiktorii (ang. Victoria Island, fr. Île Victoria) – wyspa wchodząca w skład Archipelagu Arktycznego, jedna z największych wysp świata (8. pozycja) – jej powierzchnia wynosi 217 291 km², dł. 750 km, szer. 625 km. Najwyższy punkt (655 m n.p.m.) znajduje się w paśmie wzniesień Shaler Mountains. Wyspa leży między Zatoką Coronation, Zatoką Amundsena i Cieśniną Mellvilla. Linia brzegowa silnie rozczłonkowana, wielkie półwyspy, m.in. Wollaston, Diamond Jennes, Księcia Alberta. Wyspa należy do Kanady, jej część zachodnia wchodzi w skład Terytoriów Północno-Zachodnich, a wschodnia – terytorium Nunavut.
    Winnipeg (ang. Lake Winnipeg, fr. Lac Winnipeg) – jezioro słodkowodne w środkowej części Ameryki Północnej. Leży w Kanadzie, w prowincji Manitoba, około 55 km na północ od miasta Winnipeg. Z powierzchnią 24 400 km² jest szóstym co do wielkości jeziorem w Kanadzie, wyprzedzając Ontario, jedno z Wielkich Jezior Ameryki Północnej. Długość jeziora wynosi 416 km, głębokość maksymalna 18 m, a położenie nad poziomem morza 217 m.
    Ocean Arktyczny (także: Morze Arktyczne, Morze Lodowate, Ocean Lodowaty Północny) – najmniejszy i najpłytszy, a być może również najmłodszy ocean na Ziemi, uznawany dawniej za część Oceanu Atlantyckiego. Rozciąga się wokół bieguna północnego w Arktyce, między kontynentem Eurazji, a Ameryką Północną. Granica między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem biegnie między Ziemią Baffina a Grenlandią w rejonie Cieśniny Davisa; od Grenlandii do północno-zachodniej Islandii; od północno-wschodniej Islandii do południowego Spitsbergenu i od Spitsbergenu do Nordkapp. Z Oceanem Spokojnym łączy go Cieśnina Beringa. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi "Ocean Arktyczny".
    Athabaska (ang. Lake Athabasca, fr. Lac Athabasca) - jezioro pochodzenia lodowcowo-tektonicznego, leżące w Kanadzie, w prowincjach Alberta oraz Saskatchewan.
    Nizina Hudsońska (ang. Hudson Bay Lowlands, fr. Basses terres de la baie d’Hudson) – nizina w Ameryce Północnej, na obszarze Kanady (prowincje Ontario i Manitoba), ciągnąca się wzdłuż południowych i wschodnich brzegów Zatoki Hudsona.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.087 sek.