• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tales z Miletu



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Orbita – tor ciała (ciała niebieskiego lub sztucznego satelity) krążącego wokół innego ciała niebieskiego. W Układzie Słonecznym Ziemia, inne planety, planetoidy, komety i mniejsze ciała poruszają się po swoich orbitach wokół Słońca. Z kolei księżyce krążą po orbitach wokół planet macierzystych.Panteizm – pogląd filozoficzny i teologiczny (niekiedy religijny) utożsamiający wszechświat (lub naturę) z Bogiem (lub absolutem). Neguje istnienie Boga jako istoty rozumnej, głosi zaś przenikanie absolutu we wszystkie substancje ziemskie. Panteizm często łączył się z ideami rozumnego rozwoju wszechświata, jedności, wieczności oraz żywości świata materialnego.

    Tales z Miletu (gr. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος Thales ho Milesios; VII/VI w. p.n.e.) – filozof (uczony) grecki okresu przedsokratejskiego, przedstawiciel jońskiej filozofii przyrody. Powszechnie uznawany za pierwszego filozofa i matematyka cywilizacji zachodniej oraz za inicjatora badań nad przyrodą jako nauki. Należy też do kanonu siedmiu mędrców. Talesa postrzega się jako pierwszego filozofa głównie dlatego, że zainicjował wyjaśnianie rzeczywistości przez odwoływanie się do natury i rozumu bardziej niż do mitologii i tradycjiGrecy widzieli w nim jednak raczej mędrca niż filozofa.

    Tradycja – przekazywane z pokolenia na pokolenie treści kultury (takie jak: obyczaje, poglądy, wierzenia, sposoby myślenia i zachowania, normy społeczne), uznane przez zbiorowość za społecznie doniosłe dla jej współczesności i przyszłości.Ekliptyka – (z gr. έκλειψις zaćmienie) wielkie koło na sferze niebieskiej, po którym w ciągu roku pozornie porusza się Słońce obserwowane z Ziemi.

    Działał w Milecie, głównym ośrodku kultury i gospodarki Greków w VI w. p.n.e. Jego kontynuatorami byli Anaksymander i Anaksymenes. Filozofów tych określa się niekiedy łącznie terminem "szkoła milezyjska", nie ma jednak dowodów, że rzeczywiście tworzyli "szkołę", zaś personalne powiązania Talesa z pozostałymi filozofami jońskimi nie są znane. Tym niemniej późna starożytność [Aug. Hipp. Civ.Dei VII.2.7] przekazuje takie oto następstwo w szkole milezyjskiej: "jako ucznia i następcę swego pozostawił on Anaksymenesa", "Anaksagoras znów, [był to] uczeń Anaksymenesa" , "Także Diogenes, drugi uczeń Anaksymenesa", "Następcą Anaksagorasa był z kolei uczeń jego, Archelaos", "Uczniem Archelaosa był, jak się utrzymuje, Sokrates, mistrz Platona"; (zob. również [Diog.Laert. II.23]. Anaksymander i Anaksymenes znacznie rozszerzyli zapoczątkowany przez Talesa racjonalny sposób wyjaśniania rzeczywistości, jak i jego konkretne zastosowania, stawiając w ten sposób fundamenty dalszego rozwoju filozofii przedsokratejskiej i myśli europejskiej w ogóle. Jest wątpliwe, by pozostawił po sobie jakieś pisma, za autora pierwszego greckiego dzieła filozoficznego uchodzi Anaksymander. Wiedza o Talesie pochodzi z przekazów późniejszych: wiadomości o jego życiu są dość skąpe, mają w dużej mierze charakter tradycji o charakterze anegdotycznym; wiadomości o jego myśli filozoficznej przekazał przede wszystkim Arystoteles, są one jednak w dużym stopniu anachroniczne i odkształcone. Wśród Greków znany był zresztą głównie z działalności praktycznej i politycznej – m.in. miał przewidzieć zaćmienie słońca (28 maja 585 p.n.e.), skłaniać Jonów do zawarcia unii politycznej, współdziałać z Krezusem, odwrócić bieg rzeki Halys i obliczyć wysokość piramidy (tzw. "twierdzenie Talesa").

    Teoria – z gr. theoría- oglądanie, rozważanie. System pojęć, definicji, aksjomatów i twierdzeń ustalających relacje między tymi pojęciami i aksjomatami, tworzący spójny system pojęciowy opisujący jakąś wybraną fizyczną lub abstrakcyjną dziedzinę.Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

    Główne tezy filozoficzne przypisywane Talesowi (omówione szczegółowo w kolejnych rozdziałach) to:

  • Zasadą (arché) jest woda
  • Magnes posiada duszę
  • Wszystko jest pełne bogów
  • Duszenieśmiertelne
  • Tales z całą pewnością nie znał jeszcze samego terminu "zasada", co przypisuje mu Arystoteles, należy jednak uznać, że posługiwał się tego rodzaju kategorią intelektualną. Rzeczywiście postrzegał wodę jako początek i źródło rzeczy; samą rzeczywistość, która trwa niezmiennie i to co jest w rzeczach trwałe, mimo zachodzących w świecie zmian (a więc w pewnym sensie odpowiednik "substancji"); koniec i ujście rzeczy.

    Rozum – zdolność do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia i wyciągania wniosków z przetworzonych danych. Używanie zdobytych doświadczeń do radzenia sobie w sytuacjach życiowych.Księga Suda (gr. Biblíon Súda), nazywana też Suda lub nawet Suidas, cytowana często pod łacińskim tytułem Liber Suda – leksykon bizantyjski z X w. obejmujący ok. 30 tys. haseł, z czego ok. 900 to artykuły rzeczowe, w większości historyczne i literackie. Zawiera także liczne dodatki późniejsze.

    Autentyczność pozostałych twierdzeń filozoficznych Talesa nie jest już natomiast tak pewna. Relacja Arystotelesa o filozofii Talesa nie ma charakteru historycznego, ale filozoficzny i posługuje się późniejszą, Arystotelesowską terminologią: Arystoteles omawia archai u jończyków tworząc w ten sposób historyczne wprowadzenie do własnej filozofii przyczyn. Archai w filozofii jońskiej mają zawsze charakter materialny. Wszyscy jończycy są też monistami, uznają za materialną zasadę rzeczywistości tylko jeden element. Dlaczego dla Talesa elementem tym jest akurat woda, nie jest całkiem jasne: możliwa jest tu kontynuacja wcześniejszych kosmologii babilońskich i egipskich. Należy tu zwrócić uwagę na to, że woda jako zasada jest również początkiem rzeczywistości, co wyraźnie łączy filozofię Talesa z wcześniejszymi kosmologiami. Zarazem jednak Talesa od mitologiczno-kosmologicznego sposobu myślenia wiele dzieli: zjawiska wyjaśnia on nie odwołując się do interwencji bogów, wyraźnej np. w typowym dla Homera paralelizmie świata boskiego i ludzkiego – Tales jest wyraźnie monistą, przyrodę wyjaśnia odwołując się do samej przyrody. Cecha ta jest zresztą bardziej widoczna u późniejszych presokratyków, niż u samego Talesa. Poglądów Talesa na magnes, bogów i duszę nie należy interpretować jako formy panpsychizmu czy panteizmu – w (rozwiniętym przez Arystotelesa) greckim rozumieniu duszy przysługuje ona wszystkim bytom ożywionym, znakiem bycia żywym jest zaś zdolność do ruchu i wprawiania w ruch. Interpretacja wzajemnych relacji twierdzeń Talesa jest trudna, jeśli są one jednak (co nie jest bynajmniej pewne) połączone w jakiś logiczny system, wydaje się jasne, że jednoczesna redukcja całej rzeczywistości do jednego elementu i zarazem dostrzeganie w rzeczywistości ruchu i zmiany pociąga za sobą przypisanie poszczególnym elementom rzeczywistości duszy (w przedstawionym wyżej sensie), a całości rzeczywistości boskości.

    Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.

    Wiadomości o życiu Talesa[ | edytuj kod]

    Uwarunkowania społeczno-historyczne[ | edytuj kod]

    Milet, główny ośrodek cywilizacji jońskiej i najważniejszy ośrodek gospodarczy i intelektualny Greków okresu archaicznego był ojczystym miastem Talesa i miejscem narodzin europejskiej filozofii i nauki. Polis ta stanowiła jedną z kolonii greckich na wybrzeżu Azji Mniejszej, założoną przez osadników z plemienia Jonów. W czasach Talesa (działającego w pierwszej połowie VI w. p.n.e., zob. rozdział Datowanie) było to miasto, słynące z handlu i żeglugi, sąsiadujące z ludami niegreckimi, stanowiło ośrodek kontaktów gospodarczych i kulturowych między Grekami a dawnymi cywilizacjami Wschodu (Egiptem, Mezopotamią i Fenicją). Początkowo skonfliktowane z sąsiadującym imperium lidyjskim, za rządów tyrana Trazybula (VII w. p.n.e.) zawarło sojusz z władcą Lidów Alyattesem, co na długo zapewniło mu bezpieczeństwo ze strony azjatyckich sąsiadów. Pół wieku później, gdy słynący z wielkich bogactw władca Lidów Krezus podporządkował sobie inne miasta jońskie, Milet nadal cieszył się niezależnością. Stolica Lidów, Sardes, ściągała greckich mędrców [Her. I 29] – wzajemne oddziaływania lidyjsko-greckie były bardzo znaczne. Także sam Tales (jako inżynier) współpracować miał z Krezusem. Lidia, w której silne były także wpływy cywilizacji mezopotamskiej, uczestniczyła w transferze do Grecji osiągnięć matematycznych i astronomicznych Babilończyków – stało się to jedną z przyczyn zapoczątkowania przez Talesa i jego następców, Anaksymandra i Anaksymenesa, filozofii i nauki greckiej właśnie w Milecie. Jako miasto handlowe Milet utrzymywał bardzo żywe stosunki także z Egiptem.

    Filozofia przedsokratejska – okres w filozofii starożytnej przed wystąpieniem Sokratesa, obejmujący filozofów przyrody i często ujmowanych w osobną kategorię sofistów.Sardes (gr. Σάρδεις) – starożytne miasto w Azji Mniejszej, stolica Lidii, położone na zboczach góry Tmalos, nad rzeką Paktol (w pobliżu jej ujścia do rzeki Hermus).

    Imię[ | edytuj kod]

    Imię Tales występuje w języku greckim w dwóch formach. Częstsza jest forma Θαλῆς, o genetywie attyckim Θαλοῦ, a jońskim Θάλεω. Prócz niej występuje jeszcze forma Θάλης, gen. Θάλητος. Łacińska forma imienia to Thales. Prócz Talesa z Miletu notowano w źródłach jeszcze kilka innych postaci o tym imieniu. Etymologia od czasownika θάλλω, θάλλειν 'rozwijać się, kwitnąć'.

    Ferekydes z Syros – grecki myśliciel żyjący w VI wieku p.n.e., pochodził z wyspy Siros, uznawany jest za pierwszego prozaika. Autor dzieła zatytułowanego Pentemychos (Pięciokąt), znanego również jako Heptamychos (Siedmiokąt), przedstawiającego mito-filozoficzny opis stworzenia świata, z którego zachował się tylko początkowy fragment oraz wzmianki u późniejszych autorów.Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

    Datowanie[ | edytuj kod]

    Tales miał przepowiedzieć wspomniane przez Herodota [DK A 5 = Hist. I,74] zaćmienie słońca, które miało zdarzyć się pod koniec wojny Medów i Lidyjczyków. Pozwala to określić czas, na który przypadał szczyt działalności Talesa. Według obliczeń astronomicznych w czasach bliskich Talesowi w Azji Mniejszej zaćmienie słońca miało miejsce 28 maja (22 maja kalendarza gregoriańskiego) 585 p.n.e. Jeśli informację o przepowiedzeniu zaćmienia słońca przez Talesa uznać za prawdziwą, szczyt jego działalności przypadać musiał w pierwszej połowie VI w. p.n.e.

    Herodot z Halikarnasu (starogr. Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Herodotos ho Halikarnasseus) (ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie, obecnie Bodrum w Turcji, zm. ok. 426 p.n.e. w Turioj lub Atenach) – historyk grecki, zwany Ojcem historii, czasem także Ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale − w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze − zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2) i "Ja zaś muszę podać, co się opowiada, ale bynajmniej nie jestem zobowiązany w to wierzyć i te słowa mają się odnosić do całych mych Dziejów." (VII, 152).Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.

    Herodot żył w czasach bliskich Talesowi, ok. 150 lat po nim, i wiadomość o przepowiedzeniu zaćmienia słońca przekazał jako pierwszy, przez co jego informacje cieszą się autorytetem – wiadomość tę podają jednak także autorzy późniejsi (zob. rozdz. Badania astronomiczne). Należy do nich Pliniusz Młodszy, według którego [DK 11 A 5 = N.H. II,53] zaćmienie miało miejsce w czwartym roku 48. olimpiady, tj. w 585/4 p.n.e. – informacje te Pliniusz zaczerpnął prawdopodobnie od Apollodora. Według obliczeń Euzebiusza [DK 11 A 5] miało ono jednak miejsce co najmniej rok później. Na dokładne podanie daty zaćmienia na 28 maja 585 p.n.e. pozwoliły dopiero obliczenia współczesne.

    Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.

    P. Tannery wysunął konkurencyjny pogląd, że Tales przepowiedział nie zaćmienie w 585 p.n.e., lecz zaćmienie w 610 p.n.e. Pozwoliłoby to przesunąć datowanie działalności Talesa wstecz. Pogląd Tannery'ego jest jednak obecnie szeroko odrzucany.

    Ustalenie daty narodzin i śmierci Talesa nie jest natomiast możliwe. Datę urodzenia i śmierci przekazał wprawdzie Diogenes Laertios [DK 11 A 1 = I 37-8], są to jednak informacje błędne. Diogenes Laertios podaje, że według Apollodora Tales urodził się w pierwszym roku 35. olimpiady, tj. w 640 p.n.e., zmarł zaś w 58. olimpiadzie, tj. w okresie 548–544 p.n.e., w wieku 78 lat. Przedstawione przez Apollodora daty są jedynie typową dla niego spekulacją. Apollodor przyjmuje floruit na podstawie jakiegoś szczególnie istotnego wydarzenia w życiu człowieka – w przypadku Talesa wydarzeniem tym jest zaćmienie, a następnie wyznacza datę urodzenia zwyczajnie odejmując od daty floruit 40 lat. Przyjmując takie założenia dotyczące obliczeń Apollodora, Tales urodzić musiałby się w pierwszym roku 39. olimpiady, tj. w 624 p.n.e. Niezgodność tych obliczeń z przekazem Diogenesa Laertiosa wyjaśnia fakt, że w starożytności często mylono etę z thetą: tę samą pomyłkę popełnił zapewne Diogenes Laertios pisząc o Talesie.

    Synkretyzm – połączenie różnych, często rozbieżnych i sprzecznych poglądów; wyznawanie zasad lub wierzeń obejmujących odległe od siebie elementy pozornie lub rzeczywiście wzajemnie sprzecznych.Archelaos z Aten (V wiek p.n.e.) – grecki filozof, uznawany za jednego z ostatnich przedstawicieli eklektycznej filozofii przyrody. Jako zasadę (arché) wszechświata uznał on nieskończone powietrze, które utożsamia się z umysłem. Pogląd filozoficzny Archelaosa z Aten jest bardzo zbliżony do myśli Diogenesa z Apollonii. Wiele źródeł przypisuje mu rolę "nauczyciela" Sokratesa.

    Datę śmierci Apollodor wyznacza prawdopodobnie w przybliżeniu, wiążąc ją z "epokową" datą upadku Sardes. Śmierć Talesa miała miejsce przypuszczalnie jeszcze przed upadkiem Sardes w 546/5 p.n.e. – na przypuszczenie takie pozwala brak informacji o emigracji Talesa do Wielkiej Grecji, co było częste wśród filozofów jońskich po upadku Sardes.

    Półokrąg oparty na odcinku AB jest to figura geometryczna składająca się z tego odcinka i łuku, który jest połową okręgu o średnicy AB o końcach wspólnych z końcami odcinka AB. Promień półokręgu równy jest promieniowi okręgu, którego wycinek stanowi. Odcinek AB nazywa się podstawą półokręgu.Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w Attyce i na północnych wybrzeżach Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w grece archaicznej okresu homeryckiego (ok. VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w Iliadzie i Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza greka koine, używana w okresie hellenistycznym.

    W sumie w myśl spekulacji Apollodora floruit Talesa przypadało na zaćmienie słońca, urodzić się miał zgodnie z jego założeniami 40 lat wcześniej, a zmarł w czasie istotnego historycznie upadku Sardes.

    Istnieje także inna informacja pozwalająca umieścić czas działalności Talesa w pierwszej połowie VI w. p.n.e. Według Diogenesa Laertiosa [DK 11 A 1 = I,22] Demetrios z Faleronu przekazał, że kanon siedmiu mędrców, do którego należał Tales ustalono za archontatu Damasiosa w Atenach – archontat ten przypadał na 582–581 p.n.e. Istnieją ponadto przekazy późne przypisujące Talesowi długowieczność, według których miał on żyć 90 lub 100 lat.

    Tyr (obecny Sur) – w starożytności miasto fenickie, obecnie miasto i port w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Posiada połączenie kolejowe i drogowe z portem Sajda. Jego nazwa znaczy „skała”. W języku fenickim Ṣur, w akadyjskim Ṣurru, po hebrajsku צור Ṣōr, po grecku Τύρος Týros, po arabsku صور (as)-Ṣūr.Początek (initium, origo) – w dawnym prawie polskim okoliczność wyłączająca lub ograniczająca publiczną odpowiedzialność karną sprawcy.

    Pochodzenie[ | edytuj kod]

    Tales pochodził z Miletu, wywodził się z zamożnej i wpływowej rodziny Thelidów.

    Herodot mówi, że przodkowie Talesa pochodzili z Fenicji [I, 170] – przekaz Herodota jest jednak wysoce niepewny. Jest on zresztą przy tym jedynie krótką wzmianką – "... Talesa, człowieka z Miletu, którego ród miał fenickie początki" – nawet jeśli z omówionego niżej przekazu Diogenesa Laertiosa zdaje się wynikać, że Herodot powiedział więcej. W czasach Herodota anegdoty o "siedmiu mędrcach" były już zresztą w obiegu, mimo że jest on czasom Talesa dość bliski, nie można mieć pewności co do autentyczności przekazu.

    Monizm (gr. mónos jedyny) – filozoficzny pogląd według wąskiej definicji uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną: materialną (materializm, monizm materialistyczny), duchową (spirytualizm, monizm spirytualistyczny) lub materialno-duchową (np. panteizm, choć nie tylko). Taki monizm jest poglądem przeciwstawnym do dualizmu i pluralizmu.Ruch (łac. motus, motio) – w filozofii nowożytnej zmiana miejsca w przestrzeni względem jakiegoś punktu stałego lub uważanego za taki. W metafizyce klasycznej od czasów Arystotelesa ruch jest aktualizacją tego co jest w możności. Ruch jest więc zmianą: ilościową, jakościową lub lokalną, której podlega wszystko, co skończone.

    Diogenes Laertios [DK 11 A 1 = I,22] zna informację o fenickim pochodzeniu Talesa, nie potwierdza jej jednak. Przekazuje, że Tales był typowym milezyjczykiem wysokiego rodu. Jego ojciec nosił, prawdopodobnie karyjskie, imię Eksamyos (karyjskie pochodzenie nie jest według Herodota nietypowe dla mieszkańców greckich kolonii w Azji mniejszej), matka zaś nosiła greckie imię Keloblina. Diogenes Laertios odrzucając informacje o bezpośrednim pochodzeniu fenickim Talesa –stara się istnienie takiego przekazu uzasadnić odwołując się do mitologii. Wyjaśnia, że Tales jest potomkiem Kadmosa i Agenora – Kadmos był synem Agenora, króla fenickiego Tyru i osiedlił się w greckiej Beocji, jest postacią kluczową dla cyklu mitów związanych z Beocją i Tebami. Z tego względu, podtrzymując przypuszczenie Diogenesa Laertiosa o mitologicznym pochodzeniu tradycji o fenickim pochodzeniu Talesa, E. Zeller wysuwa tezę, że przodkami Talesa byli Beoci. Według Herodota [I 146; por. Strabo XVI, s. 663, 666 i Pausan. VII 2, 7] Kadmejczycy z Beocji (niebędący przy tym semitami, ale jedynie mający według przekazów mitograficznych związki z Fenicją) mieli osiedlić się w Azji Mniejszej razem z falą kolonistów jońskich.

    Solon (gr. Σόλων Sólōn; ok. 635 – ok. 560 p.n.e.) – ateński mąż stanu, poeta i prawodawca. W 594 p.n.e. wybrany został na pierwszego archonta. Odegrał ważną rolę w wojnie toczonej pomiędzy Atenami a Megarą o wyspę Salaminę, która miała dla Aten znaczenie strategiczne, ponieważ nieprzyjaciel mógł atakować z niej statki handlowe płynące z Faleronu, portu ateńskiego. Ateny początkowo przegrywały, ale zwyciężyły dzięki płomiennej elegii Solona Na Salaminę, która wzbudziła w żołnierzach chęć walki i doprowadziła do pokonania Megary. Prawdopodobnie ten sukces wpłynął zasadniczo na wybór na urząd archonta Solona w roku 594 p.n.e.Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys. gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

    Prócz Herodota Diogenes Laertios powołuje się na informacje Durisa i Demokryta, przekazy te jednak zaginęły. Semickie pochodzenie Talesa byłoby faktem interesującym z punktu widzenia szerokiej i dawnej dyskusji o wschodnim pochodzeniu filozofii i nauki greckiej. W późniejszych tekstach starożytnych fenickie pochodzenie Talesa silnie podkreślano, bo mogło ono potwierdzić panujące i lubiane wtedy przekonanie o wschodnim pochodzeniu filozofii. Za fenickim pochodzeniem Talesa przemawiać może także to, że Tales zwrócił uwagę milezyjczyków na przydatność gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy w nawigacji i to, że właśnie Fenicjanie jeszcze przed Grekami kierowali się tym gwiazdozbiorem. W sumie jednak pogląd o fenickim pochodzeniu Talesa jest wysoce niepewny, a sam Tales nie różnił się prawdopodobnie znacząco od greckich obywateli Miletu.

    Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e. Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.

    Wizyta w Egipcie i inne możliwe podróże[ | edytuj kod]

    Podróże do Egiptu często przypisuje mędrcom tradycja, prócz Talesa podróż taką miał odbyć np. Solon. Tradycja uznawała Egipt za źródło nauki greckiej: ustalenie, czy i gdzie Tales podróżował jest ważne dla ustalenia źródeł jego filozofii, a przez to także dla wielowiekowej kontrowersji wobec źródeł myśli greckiej – na ile filozofia i nauka jest oryginalnym tworem Greków, a na ile zapożyczona jest ze Wschodu. Zauważyć tu należy, że pogląd o wschodnim pochodzeniu myśli popularny jest głównie w źródłach późnych, przynależących już do synkretycznej helleńsko-wschodniej cywilizacji, a źródła te są z wielu względów tendencyjne i mało wiarygodne. Tales wprowadzić miał w świecie greckim geometrię egipską [Procl. In Euclidem]: jako że Egipt stanowił miejsce rozwoju wiedzy o pomiarze gruntów, właśnie Talesowi, jako pierwszemu greckiemu geometrze, podróż taką przypisywano szczególnie chętnie. Aetios [I 3,1] przypisuje Talesowi długi pobyt w Egipcie, gdzie miał on "studiować filozofię" – według niego Tales powrócił do Miletu już na starość. Inne źródła mówiące o pobycie Talesa w Egipcie nie podają jednak, że był to pobyt długi. Niezależnie od kwestii długości pobytu Talesa nie ma wyraźnych podstaw, by sam ten pobyt odrzucić. Naukratis, grecka kolonia w delcie Nilu, utrzymywała bardzo żywe stosunki z Miletem, wizyta milezyjczyka, greckiego kupca czy najemnika, nie była tam niczym niezwykłym.

    Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior, dop. Ursae Maioris, skrót UMa) – gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego, a zarazem trzecia co do wielkości konstelacja nieba. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 125. W Polsce jest widoczna przez cały rok.Nil (łac. Nilus, gr. Νεῖλος, arab. النيل) – najdłuższa rzeka na Ziemi (według niektórych źródeł, najdłuższa jest Amazonka i ta wersja pojawia się coraz częściej w nowych opracowaniach) w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

    W Egipcie według tradycji podjąć miał Tales wiele ważnych przedsięwzięć. Miał zmierzyć piramidy za pomocą cienia i jego stosunku do wysokości [Diog. Laert. I 27]. Wyjaśniał zjawisko wylewów Nilu za pomocą poglądu, że wiatry etezyjskie nie pozwalają wypływać wodom rzeki, tamując jej ujście – informacje tę przekazał Aetios [IV 1,1]. Jako jedno z trzech znanych sobie wyjaśnień wylewów Nilu teorię o tamowaniu ujścia przez wiaty etezyjskie wymienia też Herodot [II 20], nie podając jednak twórców żadnego z tych wyjaśnień. Informacje Aetiosa pochodzą prawdopodobnie z zaginionego traktatu perypatetyckiego. Traktat ten, przypisywany Arystotelesowi i znany jego komentatorom greckim, zachował się jedynie w formie XIII-wiecznej epitome łacińskiej. Tekst ten wymienia trzy poświadczone przez Herodota teorie o przyczynach wylewów Nilu, podaje jednak ich autorów – pierwszą przypisuje Talesowi, drugą Euthymenesowi z Massali, trzecią Anaksagorasowi. Nie jest jasne skąd Arystoteles miałby zaczerpnąć te imiona – być może wziął je z dzieła Hekatajosa, na co wskazywać może fakt, że Hekatajos we fr. 278 mówi o Euthymenesie, czy nawet samo milezyjskie pochodzenie Hekatajosa. To, że Tales wysunął teorię o przyczynach wylewów Nilu może wprawdzie stanowić świadectwo, że rzeczywiście widział Nil, wiadomość o istnieniu wiatrów etezyjskich czy nawet sam pogląd o przyczynach wylewów Nilu zaczerpnąć mógł jednak równie dobrze od kupców milezyjskich.

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Prócz podróży do Egiptu źródła mówią także o innych podróżach Talesa, do Sardes – a stamtąd do Babilonii, oraz na Kretę.

    Działalność praktyczna[ | edytuj kod]

    Tales wykazał się szeroką działalnością praktyczną – o charakterze politycznym, inżynieryjnym i astronomicznym. Informacje o jego działalności praktycznej przekazał głównie Herodot [I, 74]. Wszechstronność ta, aktywne uczestnictwo w życiu polis i rozległość zainteresowań, typowa jest dla wszystkich jońskich filozofów przyrody, w których nie należy widzieć jedynie teoretyków. Wszechstronność Talesa znana była szeroko późniejszym Grekom – Arystofanes [Ptaki 1009] porównuje do Talesa urbanistę Menona; Platon zaś przyrównuje Talesa do Anacharsisa [Resp. 600 A]. Szeroko znana była np. tradycja, że Tales odmienił bieg rzeki Halys (obecnie Kizilirmak).

    Miesiąc – jednostka czasu. Pierwotnie miesiąc wywodził się z cyklu księżycowego, tj. 29 i pół dnia jakie Księżyc potrzebuje na przejście wszystkich swych faz, czyli miesiąc synodyczny. Geneza ta odbiła się także w dawnej polskiej nazwie, która była synonimem słowa Księżyc (księżyc dosłownie syn księcia, tj. Słońca).Kąt prosty – kąt płaski przystający do swojego kąta przyległego; w zależności od przyjętej jednostki miara łukowa kąta prostego wynosi odpowiednio: π/2 rad (radian), 90° (stopień), 100 (grad). W polskiej literaturze matematycznej kąt prosty oznacza się kropką, w literaturze krajów anglojęzycznych stosuje się oznaczenie kwadracikiem (zob. rys. obok).

    Materiał anegdotyczno-tradycyjny[ | edytuj kod]

    Charakter tradycji. Obraz Talesa jako mędrca[ | edytuj kod]

    Jak w przypadku wielu filozofów starożytnych, wokół Talesa ukształtował się bogaty materiał anegdotyczny, którego obfitym źródłem jest zwłaszcza dzieło Diogenesa Laertiosa.

    Lista siedmiu mędrców ulegała różnym przemianom i wygląda inaczej u różnych autorów, Tales jednak występuje na niej stale. Jest też jedynym filozofem, który został na niej umieszczony. Świadczy to zresztą o tym, że starożytni cenili przede wszystkim jego dokonania praktyczne i że to z nich, nie z zapoczątkowania filozofii, był najbardziej znany. Był też najbardziej cenionym spośród mędrców. Podobnie jak innych mędrców, Talesa idealizowano, przypisując mu czyny i słowa w potocznej umysłowości greckiej związane z mądrością (σοφία). Cały wytworzony w ten sposób materiał anegdotyczny staje się przez to wątpliwy, interesujący może być jednak nie tylko ze względu na postać Talesa, ale też sam dla siebie, jako odzwierciedlenie obrazu mędrca i rozumienia mądrości w kulturze greckiej.

    Anaksymander z Miletu (gr. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος Anaksimandros ho Milesios, ok. 610-546 p.n.e.) – jeden z pierwszych filozofów greckich, prawdopodobnie uczeń Talesa i nauczyciel Anaksymenesa, reprezentant szkoły jońskiej; polityk. Podejrzewa się, że był autorem pierwszego w historii ludzkości dzieła filozoficznego, znanego pod tytułem Περὶ φύσεως (Peri physeos, O naturze).Twierdzenie Talesa – jedno z najważniejszych twierdzeń geometrii euklidesowej. Tradycja przypisuje jego sformułowanie Talesowi z Miletu.

    Tales w anegdotach jako typowy filozof i uczony[ | edytuj kod]

    Według Platona [Teajtet 174 A] Tales gdy patrząc w górę obserwował gwiazdy wpadł do studni. Widząc to pewna tracka służąca wyśmiała go, że pragnie poznać to co na niebie, umyka mu jednak to, co na ziemi. Anegdota ta daje obraz Talesa jako typowego uczonego, głęboko pogrążonego w badaniach i obojętnego wobec spraw codzienności.

    Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Kadmos (gr. Κάδμος Kádmos, łac. Cadmus) – w mitologii greckiej syn Agenora, króla Tyru, brat Europy, mąż Harmonii.

    Inną anegdotę przekazał Arystoteles [Pol. A 11 1259 a 9], a także późniejsi autorzy [Diog. Laert. I, 26 = DK 11 A 1 – za Hieronimem z Rodos; Cic. Div. I 49,111]. Gdy Talesowi zarzucano ubóstwo i nieprzydatność filozofii, miał dzięki badaniom gwiazd rozpoznać, że będzie urodzaj oliwy. Wykupił wtedy masowo prasy oliwne, dzięki czemu w porze tłoczenia doszedł do wielkiego majątku. Udowodnić chciał w ten sposób, że filozofowi łatwo się wzbogacić o ile tylko tego zapragnie, lecz go to nie interesuje.

    Trójkąt – wielokąt o trzech bokach. Trójkąt to najmniejsza (w sensie inkluzji) figura wypukła i domknięta, zawierająca pewne trzy ustalone i niewspółliniowe punkty płaszczyzny (otoczka wypukła wspomnianych trzech punktów).Inżynier – osoba, która ma umiejętności i wiedzę zdobytą w zakresie nauk inżynieryjnych i technicznych. Jest to także określenie tytułu zawodowego nadawanego przez uczelnie wyższe po ukończeniu studiów inżynierskich.

    Obie te anegdoty nie wydają się mówić o autentycznych wydarzeniach. Powstały one wprawdzie jeszcze przed okresem bujnego rozwoju zmyślonych, pełnych anegdot biografii, najpóźniej w IV w. p.n.e. Opowieść Platona wydaje się jednak mało prawdopodobna choćby z tego względu, że Tales był przecież człowiekiem znanym z zainteresowań praktycznych. Poza tym Platon dość często kpił z presokratyków. Postać dowcipnej niewolnicy nadaje natomiast anegdocie pikanterii. Także przekaz Arystotelesa to typowa anegdota, której celem jest udzielenie (w pewnym sensie przeciwnego niż anegdota Platona) pouczenia moralnego.

    Cywilizacja zachodnia, Zachód, Okcydent, cywilizacja okcydentalna (łac. occidens, zachód) − cywilizacja społeczeństw współcześnie zamieszkujących państwa Europy Zachodniej, Europy Środkowej, Ameryki Północnej, Ameryki Południowej oraz Australię i Nową Zelandię. Pojęcie szersze od cywilizacji łacińskiej.Medowie – lud indoeuropejski zamieszkujący w starożytności północno-wschodni Iran. Według Herodota dzielili się na następujące plemiona: Busowie, Paretakenowie, Struchaci, Arizantowie, Budiowie, Magowie .

    Działalność polityczna[ | edytuj kod]

    Do wyidealizowanego obrazu Talesa jako mędrca przynależy jego działalność polityczna. Mędrcy greccy (w tym zwłaszcza Solon), filozofowie i uczeni okresu archaicznego często działali aktywnie na rzecz ojczystych poleis – działalność taka stanowiła fundament moralności praktycznej Grecji okresu archaicznego. Były to często postacie kluczowe dla dziejów politycznych archaicznej Grecji, nomoteci – twórcy praw (np. Solon), tyrani (np. Periander) i aisymneci (np. Pittakos).

    Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Według Herodota [I 170] w obliczu zagrożenia perskiego w jakiś czas po upadku państwa lidyjskiego Tales radzić miał Jończykom, by utworzyli federację z centrum administracyjnym w Teos. Diogenes Laertios infomuje, że namawiał obywateli Miletu do zawarcia sojuszu z Krezusem [I 25]. Praktyczną działalnością polityczną trudniła się zresztą większość filozofów okresu przedsokratejskiego – charakterystycznym wyjątkiem jest tu Heraklit, który świadomie odmówił działalności na rzecz ojczystego Efezu. O zaangażowaniu Talesa w życie polis świadczyć może też postawa Hekatajosa, bliskiego mu w czasie współobywatela Miletu, który aktywnie działał politycznie w czasie powstania Jończyków przeciw Persom.

    Panpsychizm - doktryna czasoprzestrzennej rzeczywistości, która głosi, że każda rzecz ma swój umysłowy czy „wewnętrzny" aspekt. Niewielu z panpsychistów podpisałoby się pod tezą, iż wszystko obdarzone jest umysłem, łącznie z kijami i kamieniami, znacznie częściej powiadają oni, że rzeczom właściwe są różne stopnie wewnętrznych, subiektywnych, czy quasi-świadomościowych aspektów, w pewnych przypadkach podobnych do naszej świadomości. W pełni rozwiniętymi umysłami dysponowałyby jedynie obiekty o złożoności zbliżonej do złożoności człowieka. Jednak nie jest łatwo precyzyjnie określić, w jakim stopniu wszystkim rzeczom czasoprzestrzennym mają przysługiwać takie subiektywne, umysłowe aspekty. W większości przypadków stanowisko to jest głoszone przez tych, którym trudno jest pojąć, w jaki sposób to, co umysłowe, miałoby być powodowane czy budowane z czynników wyzbytych jakichkolwiek jakości umysłowych.Federacja (łac. fœderatio – sprzymierzenie) – państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Dusza (hebr. נֶפֶש /nefesz/, łac. anima, gr. ψυχή /psyche/) – w filozofii pierwiastek życia, decydujący o tym, że osoba ludzka, zwierzę i roślina są bytami żywymi. W antropologii filozoficznej najczęściej przyjmuje się, że dusza rozumna jest, obok materialnego ciała, jednym z dwóch konstytutywnych elementów struktury bytu człowieka (dualizm ontologiczny).
    Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki pieśniarz wędrowny (aojda), epik, śpiewak i recytator (rapsod). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji ustnej poezji heroicznej. Do jego dzieł zalicza się eposy: Iliadę i Odyseję. Grecka tradycja widziała w nim również autora poematów heroikomicznych Batrachomyomachia i Margites oraz Hymnów homeryckich. Żaden poeta grecki nie przewyższył sławą Homera. Na wyspach Ios i Chios wzniesiono poświęcone mu świątynie, a w Olimpii i Delfach postawiono jego posągi. Pizystrat wprowadził recytacje homeryckich poematów na Panatenaje.
    Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – gatunek literacki będący opowieścią posługującą się elementami niezwykłości oraz cudowności, w szczególności o życiu świętych i męczenników. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana. Przykładem jest Legenda o świętym Aleksym czy legendy arturiańskie.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Babilon (sum. ká.dingir.ra /"brama boga"/; akad. Bāb-ilim /"brama boga"/ lub Bāb-ilāni /"brama bogów"/; gr. Βαβυλών Babylōn; bibl. בָּבֶל Bābel; arab. بابل Bābil) – starożytne miasto położone w Mezopotamii, nad Eufratem, dawna stolica Babilonii; obecnie stanowisko archeologiczne Atlal Babil w Iraku.
    Ajsymneta (gr. aisymnetai - rozjemca) - w starożytnej Grecji mąż zaufania, wybierany w sytuacji konfliktowej w celu zaprowadzenia porządku w państwie.
    Szkoła milezyjska – działająca w VI w. p.n.e. w Milecie grupa starożytnych filozofów z okresu przedsokratejskiego .

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.104 sek.