• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Takla Makan

    Przeczytaj także...
    Pustynia – teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów. Na gorących pustyniach temperatury sięgają do 50 °C (najwyższa zanotowana temperatura to 57,7 °C), nocą zaś dochodzą do 0 °C, charakterystyczne są dla nich też znaczne amplitudy dobowe temperatury, stały deficyt wilgotności oraz silne nasłonecznienie.Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).
    Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.
    Wygląd pustyni Takla Makan

    Takla Makan (zwana także Taklimakan; chin. 塔克拉玛干沙漠, Tǎkèlāmǎgān Shāmò; ujg. تەكلىماكان قۇملۇقى) – piaszczysta pustynia w zachodnich Chinach, w Kotlinie Kaszgarskiej.

    Położenie[]

    Położenie Takla Makan

    Otaczają ją najwyższe łańcuchy górskie świata, m.in. Kunlun, Karakorum, Tienszan o wysokościach szczytów powyżej 7000 m n.p.m. (np. Pik Pobiedy). Wzdłuż północnego skraju pustyni płynie rzeka Tarym, zaś na północny wschód znajduje się (oddzielona niewielkim pasmem górskim Kuruktag) Kotlina Turfańska, w której jest drugi najniższy punkt Azji (154 m p.p.m.).

    Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.Język ujgurski (zwany też językiem nowoujgurskim) – język z rodziny języków tureckich używany przez około 10 mln Ujgurów, głównie w Regionie Autonomicznym Sinciang w zachodnich Chinach, a także w północno-wschodnim Kazachstanie. W Regionie Autonomicznym Xinjiang ma statut języka urzędowego. Do zapisu języka ujgurskiego używa się obecnie pisma arabskiego w redakcji perskiej, przy czym samogłoski obowiązkowo oznacza się specjalnymi znakami diakrytycznymi.

    Nazwa[]

    Wyjaśnienie pochodzenia nazwy tej pustyni z niewiadomych powodów stało się przedmiotem rozmaitych fantazji, szczególnie ze strony dziennikarzy twierdzących, że opierają się na informacjach przewodnika turystycznego lub "pewnego uczonego chińskiego". Tymczasem jest ono zupełnie proste (ostatnio, choć to już ponad 10 lat temu, na ten temat - zob. str. 447 w: Jarring, G.: Central Asian Turkic Place-Names. Lop Nor and Tarim Area, Stockholm 1997). Nazwa ta pochodzi z języka zamieszkujących te tereny Ujgurów, którzy bardzo silnie redukują spółgłoskę -r na końcu wyrazu - w innych językach turkijskich pierwszy wyraz tej nazwy brzmiałby taklar, a po ujgursku brzmi właśnie takla (liczba mnoga od tak) i oznacza 'łuki (architektoniczne)' (również postać oboczna nazwy pustyni: Taklimakan wyraźnie wskazuje na jej ujgurskie pochodzenie, ponieważ zmiana samogłoski -a- w -i- w tej pozycji typowa jest właśnie dla języka ujgurskiego). Natomiast drugi wyraz makan oznacza 'miejsce' (zarówno tak, jak i makan są ostatecznie wyrazami pochodzenia arabskiego). W sumie nazwę pustyni należy rozumieć jako 'miejsce łuków', ponieważ ludność miejscowa zauważyła, że wiejące tam wiatry od czasu do czasu odsypują piasek na tyle, iż wyłaniają się spod niego resztki dawnych budowli, zwłaszcza fragmenty łuków, które z natury rzeczy wystają ponad inne zachowane resztki ścian. Natomiast wszelkie objaśnienia znaczenia nazwy Takla Makan ~ Taklimakan typu 'miejsce śmierci' czy 'wejdź, a nie wyjdziesz' są zupełnie nieetymologicznymi wymysłami, niezgodnymi z wiedzą o języku i etymologii ujgurskiej.

    Kotlina Turfańska (chiń. upr.: 吐鲁番盆地; chiń. trad.: 吐魯番盆地; pinyin: Tǔlǔfán Péndì; ujg.: تۇرپان ئويمانلىغى, Turpan Oymanliği) – bezodpływowa kotlina pochodzenia tektonicznego położona w zachodnich Chinach, w regionie autonomicznym Sinciang, we wschodnim Tienszanie, między pasmami Bogda Shan na północy i Qoltag na południu. Rozciąga się na długości ok. 200 km i szerokości do 70 km. Dno kotliny (wyschnięte jezioro Aydingkol Hu) leży 154 m p.p.m. (najniższy punkt Chin), brzegi jej zaś znajdują się ponad 1000 m n.p.m. Kotlina Turfańska jest rowem tektonicznym utworzonym w trzeciorzędzie, w fazie silnych dyslokacji, które ogarnęły Tienszan w orogenezie alpejskiej. Panuje klimat kontynentalny, skrajnie suchy, z bardzo gorącym latem (chiński rekord ciepła 47,7 °C) i chłodną zimą. Głównym miastem kotliny jest oaza Turfan.Czerczen-daria (chin. upr.: 车尔臣河; chin. trad.: 車爾臣河; pinyin: Chē’ěrchén Hé; ujg.: چەرچەن دەرياسى; Qarqan därya) – rzeka w północno-zachodnich Chinach. Jej źródła znajdują się w górach Ałtyn-tag, uchodzi do jeziora Taitema Hu (Karaburan). Długość rzeki wynosi ok. 500 km. Wykorzystywana do irygacji.

    Wielkość[]

    Takla Makan jest drugą (po Ar-Rab al-Chali) największą pustynią piaszczystą świata, o powierzchni równej 270 tys. km², tj. bliskiej powierzchni Polski.

    Klimat[]

    Klimat umiarkowanie ciepły kontynentalny, skrajnie suchy (średnie roczne sumy opadów nie przekraczają 100 mm). Silne wiatry i burze piaskowe.

    Rzeki[]

    Liczne krótkie rzeki (np. Karakax He, Keriya He, Czerczen-daria) spływające z otaczających gór wnikają w pustynię do 200 km i "gubią" wodę w piaskach Takla Makan. Wzdłuż północnego skraju płynie największa rzeka pustyni - Tarym.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Ujgurzy – lud turecki żyjący w północno-zachodnich Chinach, głównie w Sinciang, gdzie stanowi największą grupę etniczną. Obecni Ujgurzy pochodzą od pierwotnego ludu turkijskiego oraz dużej domieszki starożytnego narodu Tocharów, Chińczyków (Han), Uzbeków, Kazachów, Kirgizów. Ujgurzy są jedną z 55 grup etnicznych oficjalnie uznawanych za mniejszość narodową w Chinach.

    Przypisy

    1. Takla Makan. Encyklopedia PWN. [dostęp 2013-07-23].





    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).
    Tarym (chin. 塔里木河, Tǎlǐmù Hé, ujgur. تارىم دەرياسى, Tarim däryasi) - rzeka w zachodnich Chinach, w bezodpływowej Kotlinie Kaszgarskiej. Długość (z Jarkend-darią) - 2030 km, powierzchnia zlewni - 951,5 tys. km².
    Ar-Rab al-Chali, (arab. الربع الخالي, alternatywna transkrypcja: Ar-Rub’ al-Khali – pustynia położona na południu Półwyspu Arabskiego w większości na terytoriach Arabii Saudyjskiej oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Jemenu i Omanu. Do tej pustyni przylega region Hadramaut w Jemenie. Jest to największa pustynia piaszczysta na świecie.
    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.
    Etymologia, źródłosłów – dział językoznawstwa badający pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu. Jednocześnie wyraz ten oznacza objaśnienie pochodzenia konkretnego wyrazu i jego znaczenia.
    Kunlun (chiń. upr.: 昆仑山; chiń. trad.: 崑崙山; pinyin: Kūnlún Shān) – góry w zachodnich Chinach, trzecie pod względem wysokości na Ziemi po Himalajach i Karakorum, na północnym skraju Wyżyny Tybetańskiej, łączące Karakorum na zachodzie i Ałtyn-Tag na wschodzie. Rozciągają się na długości ok. 2500 km. Najwyższym szczytem Kunlunu jest Kongur Tagh, dla którego podawane są dwie wysokości 7719 m i 7649 m n.p.m., jeden z najtrudniej dostępnych szczytów siedmiotysięcznych. W zależności od tego, którą z powyższych wysokości przyjmuje się za właściwą, Kunlun są trzecimi (po Himalajach i Karakorum) lub czwartymi (po Himalajach, Karakorum i Hindukuszu) pod względem wysokości górami świata.
    Karakorum – system górski na pograniczu Indii, Pakistanu i Chin, drugi po Himalajach pod względem wysokości na ziemi. Obszar gór należy do najbardziej zlodowaconych na kuli ziemskiej. W górach tych znajdują się największe lodowce górskie świata poza rejonami polarnymi i po lodowcu Fedczenki w Pamirze (długość 77 km). Najdłuższy lodowiec Siachen ma 71 km długości. Góry Karakorum znajdują się w ważnym obszarze węzłowym łączącym wielkie pasma górskie jak: Himalaje, Hindukusz, Kunlun, Pamir. Najwyższy szczyt K2 jest drugim co do wysokości szczytem na świecie. W swojej historii góra miała liczne nazwy: Czogori, Godwin Austen, Dapsang, Lamba Pahar, Szczyt Cesarzewicza Mikołaja. Nazwa K2 pochodzi od numeracji szczytów podczas pomiarów geodezyjnych. K1, K2, K3, ... K12. Szczyt K1 to obecnie Maszerbrum (7821 m), pozostałe góry "K" idą po kolei na wschód do niego. Autorem tej numeracji był brytyjski badacz Thomas George Montgomerie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.