• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Pomorski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Jan Andrzej Sikorski (ur. 12 listopada 1935 w Kaliszu) – duchowny katolicki, kapłan Archidiecezji warszawskiej, doktor teologii, honorowy prałat Jego Świątobliwości, pierwszy naczelny kapelan Duszpasterstwa Więziennego RP, od 2011 protonotariusz apostolski.Sierakowice (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Serakòjce) – duża wieś w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Sierakowice, położona na Pojezierzu Kaszubskim, na zachodnim obrzeżu Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, na Kaszubach.

    Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski” (TOW „Gryf Pomorski”) – polska wojskowo-cywilna organizacja konspiracyjna, działająca na Pomorzu i w części Prus Wschodnich od połowy 1941 do końca marca 1945; deklarowała ponadpartyjny, wojskowy i katolicki charakter.

    Replika bunkra "Ptasia Wola"

    Powstanie[ | edytuj kod]

    TOW „Gryf Pomorski” została utworzona 7 lipca 1941 r. podczas tajnego spotkania w Czarnej Dąbrowie koło Bytowa, w zabudowaniach miejscowego rolnika Bolesława Żmudy Trzebiatowskiego. Uczestniczyli w nim przedstawiciele 3 organizacji podziemnych: Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Kaszubski” por. rez. Józefa Dambka ps. „Adam", „Kil”, „Lech”, Wojskowej Organizacji Niepodległościowej ppłk. rez. księdza Józefa Wryczy ps. „Rawycz”, „Delta” oraz grupy braci Józefa Kulasa i Leona Kulasa ps. „Zawisza”. Zgodnie z deklaracją ideową TOW „Gryf Pomorski” miała mieć charakter katolicki, ponadpartyjny i wojskowy. Jej celem była pomoc polskiej ludności Pomorza i przygotowanie wystąpienia zbrojnego w połączeniu z desantem polskich wojsk z Zachodu, przewidzianego na okres załamania się Rzeszy Niemieckiej. Deklarowano podporządkowanie się Polskiemu Rządowi na Uchodźstwie i Najwyższemu Wodzowi z zachowaniem jednak niezależności.

    Jan Pillar ps. "Beton" (ur. 1882, zm. 1944) – działacz społeczny, komendant Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" miasta Starogard. Juliusz Marcin Koszałka (ur. 29 października 1888 r. w Łyśniewie, pow. Kartuzy, zm. w 1969 r. w Toruniu) – p.o. komendanta naczelnego Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" w okresie od kwietnia do maja 1942 r., ps. "Jeremi", "Jeż", "Jagiełło"

    Rozwój organizacyjny[ | edytuj kod]

    Bardzo duży wpływ na początkowy rozwój organizacyjny TOW "Gryf Pomorski" miało objęcie funkcji I prezesa Rady Naczelnej przez ppłk. rez. księdza J. Wryczę. Jego wielki autorytet sprawił, że do TOW "Gryf Pomorski" przyłączyło się w krótkim czasie kilkanaście pomorskich organizacji i grup konspiracyjnych. Jej liczebność osiągnęła maksymalny stan liczbowy ok. 18-20 tys. ludzi.

    Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) – organ bezpieczeństwa wewnętrznego o statusie ministerialnym, zorganizowany w czasie budowy dyktatury komunistycznej w powojennej Polsce na polecenie i pod dyktando władz radzieckich. Obok tzw. Informacji Wojskowej, odpowiedzialne za masowe krwawe represje na obywatelach w okresie stalinizmu. W terenie Ministerstwo reprezentowały podległe mu Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego, dlatego potocznie te instytucje były określane skrótem UB.Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) – Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.

    Latem 1944 r. przedstawiciele AK uzyskali też zapewnienie od księdza J. Wryczy, że w momencie wystąpienia przeciw Niemcom wystąpi do mieszkańców Pomorza z apelem "Do broni!" Ważnym rodzajem działalności, pomimo niekorzystnych warunków terenowych oraz silnego nasycenia obszaru Pomorza jednostkami niemieckimi i ludnością niemiecką, była też walka partyzancka.

    Karsin (kaszb. Kôrsëno) – duża wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Karsin na południowych obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego na Ziemi Zaborskiej. Miejscowość jest siedzibą gminy Karsin.Osieczna (kaszb. Osécznô) – wieś pogranicza borowiacko-kociewskiego w Polsce na obszarze Borów Tucholskich położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Osieczna na trasie zawieszonej linii kolejowej nr 218 (Szlachta – Myślice).

    Od poł. 1942 r. trwały rozmowy między przedstawicielami TOW "Gryf Pomorski" i AK w celu podporządkowania się gryfowców AK. Jednakże w kierownictwie organizacji istniały silne rozbieżności w tej kwestii. Szef pionu wojskowego ppor. rez. Józef Gierszewski "Ryś" był zwolennikiem przyłączenia się do AK, natomiast II prezes Rady Naczelnej i faktyczny przywódca organizacji Józef Dambek "Lech" opowiadał się m.in. z przyczyn ambicjonalnych za zachowaniem niezależności, pozwalającej prowadzenia według samodzielnych struktur własną działalność konspiracyjną. Była to główna przyczyna rozbieżności pomiędzy nim a por. WP Józefem Gierszewskim. Dambek czując się zagrożonym w roli przywódczej nakazał likwidację Gierszewskiego za "niesubordynację i prowadzenie własnej polityki organizacyjnej", wbrew jego woli. Gierszewski na jego rozkaz został zamordowany w swym leśnym bunkrze znajdującym się na terenie leśnictwa w Dywanie prawdopodobnie 24 czerwca 1943 r. Zostało to z dużym prawdopodobieństwem potwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego w Słupsku przed którym z powództwa Fundacji Naji Goche toczył się proces za naruszenie (oszczerstwo zdrady) dobrego imienia śp. por. Józefa Gierszewskiego, jakiego dopuszczają się członkowie tzw. Etosu Gryfa, publikując je m.in. na łamach czasopisma W Rodzinie. W kwietniu 1943 roku J. Dambek zamiast podporządkować się AK podpisał porozumienie ze Zjednoczonymi Organizacjami Ruchu Miecz i Pług, ruchu o proweniencji narodowej i chrześcijańskiej. Niestety, jak się okazało "Miecz i Pług" był już w tym czasie dokładnie rozpracowany przez Gestapo, które swych agentów umieściło w jego kierownictwie co spowodowało liczne aresztowania gryfowców i zapewne przyczyniło się do śmierci samego dowódcy J. Dambka 4 marca 1944 r. - z rąk gestapowca Jana Kaszubowskiego vel Hansa Kassnera.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Aleksander Arendt (ur. 6 grudnia 1912 w Będargowie na Kaszubach, zm. 2002) – oficer rezerwy Wojska Polskiego (podporucznik), działacz kaszubski, komendant naczelny Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" w okresie od listopada 1943 r. do maja 1944 r., ps. "Konar", "Dębina"

    Pierwsze duże aresztowania członków TOW "Gryf Pomorski" miały miejsce w maju 1943 r., kiedy to aresztowano wielu jej działaczy, a zwłaszcza komendantów gmin, miast i powiatów. Część aresztowanych osadzono w obozie koncentracyjnym Stutthof jako więźniów policyjnych, innych natomiast zatrzymano w więzieniu Gestapo w Gdańsku, skąd następnie sukcesywnie przekazywano do obozu. Od września 1943 r., po zdobyciu przez Gestapo statutu organizacji i spisu części jej członków, aresztowania stały się systematyczne i masowe. Do końca tego roku przekazano do Stutthofu 3 grupy członków "TOW Gryf Pomorski", liczące łącznie kilkaset osób. Po zabójstwie przez agentów Gestapo prezesa Józefa Dambka 4 marca 1944 r., Niemcy zdobyli personalia kolejnych ok. 1300 członków TOW "Gryf Pomorski", a pozostałych 2 tys. ustalili w wyniku dekonspiracji 3 komend terenowych w Chojnicach, Kartuzach i Starogardzie. W maju 1944 r. przechwycili listę centralną porzuconą w plecaku przez Mariana Jankowskiego podczas starcia zbrojnego koło Łubiany. Aresztowali wówczas ok. 300 osób. W rezultacie liczebność organizacji zmalała o ponad połowę, do ok. 6-8 tys. ludzi.

    Kamienica Szlachecka (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Kamiéńca Szlacheckô) – wieś letniskowa w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Stężyca, położona na Pojezierzu Kaszubskim, w otulinie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.Józef Franciszek Gierszewski (ur. 5 grudnia 1900 w Prądzonie, zm. między 19 a 24 czerwca 1943 pod Kaliszem Kaszubskim) – oficer rezerwy Wojska Polskiego (porucznik), pedagog, działacz społeczny na Kaszubach, przywódca organizacji konspiracyjnej Wolność i komendant naczelny Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" w okresie od lipca 1942 do 17 lutego 1943, ps. "Ryś", "Szulz", "Gozdawa", "Ordon"

    Od połowy 1944 r. na teren Pomorza zaczęły być zrzucane desantowe grupy zwiadowcze złożone z sowieckich i polskich żołnierzy. Ich faktycznym zadaniem była jednak nie tyle walka z Niemcami, co rozpracowywanie struktur "TOW Gryf Pomorski" w celu wykorzystania zdobytych informacji po zajęciu Pomorza przez Armię Czerwoną. Władze sowieckie wiedziały, że na tych terenach działa liczna patriotyczna konspiracja niepodległościowa, która mocno akcentuje pierwiastki katolickie i jest silnie popierana przez miejscową ludność. Sowieci uważali, że "TOW Gryf Pomorski" będzie przeszkodą we wprowadzeniu komunizmu w Polsce i dlatego należy go zlikwidować.

    Bojano (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Bòjano, niem. Bojahn) – duża wieś w Polsce na Kaszubach, położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Szemud, przy drodze wojewódzkiej nr 218 w pasie Wzgórz Chwaszczyńskich.Zblewo (niem. Hoch Stüblau, kaszb. Zbléwò) – duża wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, siedziba gminy Zblewo.

    Ostatni okres działalności organizacji określił rozkaz prezesa i komendanta naczelnego Augustyna Westphala z 11 stycznia 1945 r. nakazujący rozbrajanie żołnierzy niemieckich i prowadzenie dywersji na tyłach frontu. W sytuacji poważnych spustoszeń wśród członków organizacji spowodowanych aresztowaniami oraz wobec perspektywy zajęcia Pomorza przez Armię Czerwoną i możliwości prowokacji uznał przejście do drugiej konspiracji za niemożliwe i jego rozkazem z 21 marca 1945 r. TOW "Gryf Pomorski" został zlikwidowany. Jej członkowie mieli ujawnić się i przekazać posiadaną broń nowej władzy. Inna wersja wydarzeń mówi o możliwości sfałszowania tego rozkazu przez NKWD, w celu rozbicia organizacji. Sam A. Westphal zginął z rąk komunistycznej bezpieki.

    Stara Kiszewa (niem. Alt Kischau, kaszb. Stôrô Cziszewa) – wieś w Polsce, położona w województwie pomorskim, w południowej części powiatu kościerskiego, leżąca na pograniczu Kaszub i Kociewia, położona nad rzeką Wierzycą, w gminie Stara Kiszewa przy drodze wojewódzkiej nr 214.Sianowo (dodatk. nazwa w j. kaszub. Swiónowò; niem. Schwanau) – kaszubska wieś letniskowa w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Kartuzy.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Smętowo Graniczne – duża wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Smętowo Graniczne. Miejscowość leży na ważnej magistrali kolejowej Śląsk-Porty. Do momentu wstrzymania ruchu kolejowego na liniach do Opalenia i Skórcza stacja była ważnym węzłem kolejowym.
    Alfred Loeper ps. „Lew” (ur. 14 czerwca 1912 w Koleczkowie, zginął 29 lutego 1944 nad Zgórską Strugą, leśnictwo Piekiełko koło Koleczkowa) – oficer rezerwy Wojska Polskiego (podporucznik), pedagog, działacz społeczny, komendant gminy Kielno, dowódca oddziału partyzanckiego Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”
    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
    Czersk (kaszb. Czérsk) – miasto w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie chojnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czersk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.
    Rytel (niem. Rittel) – duża wieś borowiacka w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk zamieszkana przez Borowiaków przy drodze krajowej nr 22.
    Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) – Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.051 sek.