• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tagma

    Przeczytaj także...
    Tułów (łac. – truncus) – anatomiczny termin, określający centralną część ciała u wielu zwierząt, w tym u człowieka. Tułów obejmuje klatkę piersiowa oraz jamę brzuszną.Kikutnice (Pycnogonida) – gromada niewielkich morskich stawonogów, zwanych z uwagi na wygląd popularnie "pająkami morskimi" (nazwą tą określa się również kraba maję).
    Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (Roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.

    Tagma – wyróżnialna część ciała stawonogów, powstała w wyniku połączenia dwóch lub więcej metamerów. Taką segmentację ciała nazywa się heterenomiczną, a proces ewolucyjny, w wyniku którego powstała: tagmatyzacją.

    Definicja[ | edytuj kod]

    Różni autorzy podają różne definicje tagmy, które często mają stosunkowo subiektywny charakter. Część autorów wyróżnia tagmy głównie w oparciu o zróżnicowanie tergitów (grzbietowej części szkieletu zewnętrznego), podczas gdy inni głównie w oparciu o specjalizację przydatków (odnóży). W pracach neontologicznych z XXI wieku stosowana bywa ściślejsza definicja wprowadzona przez Minelliego i współpracowników. Według niej tagma jest jednostką morfologiczną odróżnialną przynajmniej w budowie grzbietowego egzoszkieletu, której granice w procesie ontogenezy nie są naruszane przez dodawanie ani ujmowanie segmentów z rejonów sąsiednich. Definicja ta została zmodyfikowana i uściślona przez Lamdsella dla jednoznacznego odróżnienia od pseudotagmy. Według tego autora tagma musi być wyodrębnionym rejonem ciała o równoważnie zmodyfikowanych przydatkach (wyjątkiem może być ich pierwsza i/lub ostatnia para), której granice w procesie ontogenezy nie są naruszane przez dodawanie ani ujmowanie segmentów z rejonów sąsiednich.

    Odwłok (abdomen, urosoma) – trzecia, tylna część ciała stawonoga, połączona z tułowiem lub głowotułowiem. Odwłok pokryty jest oskórkiem, ale znacznie delikatniejszym niż okrywy głowy czy głowotułowia. Na odwłoku mogą występować odnóża kroczne; u form bardziej wyspecjalizowanych są one często przekształcone w kądziołki przędne (pająki) czy najrozmaitsze narządy kopulacyjne.Głowa (łac. caput) – część ciała zwierząt, zajmująca u człowieka i u innych ssaków szczytowe umiejscowienie (ewentualnie przednie). Szyja (collum) stanowi podporę dla głowy oraz drogę łączącą ją z tułowiem i kończyną górną.

    Przegląd[ | edytuj kod]

    U sześcionogów wyróżnia się trzy tagmy: głowę, tułów oraz odwłok. U wijów wyróżnia się tylko głowę i tułów.

    U skorupiaków głowa i tułów mogą być zlane w głowotułów (cephalothorax). Gdy głowa jest jednolita określa się ją jako syncefalon, gdy podzielona jest na dwie części zagłębieniem oskórka, to pierwszą, złożoną z 3 segmentów określa się jako protocephalon, a drugą, również złożoną z trzech segmentów, jako gnatocefalon. Gdy gnatocefalon jest zlany z tułowiem, określa się taką tagmę jako szczękotułów (gnathothorax). Jeśli pierwszą tagmą ciała jest głowotułów, to właściwy tułów nosi nazwę pereonu. Odwłok skorupiaków to pleon.

    Stawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον arthron – staw + πούς, ποδός pous, podos – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.Prosoma − pierwsza tagma budująca ciało wielu szczękoczułkowców, poprzedzająca opistosomę. Określana bywa też jako głowotułów, jednak nazwa ta jest niesłuszna.

    U szczękoczułkowców wyróżnia się zwykle głowotułów, zwany u nich prosomą i odwłok zwany w tej grupie opistosomą. Odwłok może być podzielony dodatkowo na przedodwłok (mesosoma) i zaodwłok (metasoma). U roztoczy wyróżnia się gnatosomę oraz idiosomę. Wyjątkiem wśród szczękoczułkowców są kikutnice u których występują głowa, tułów i odwłok.

    Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologiaGnatosoma – część ciała roztoczy, obejmująca ich narządy gębowe: parę chelicer i parę pedikalp. Składa się z trzech segmentów: precheliceralnego, cheliceralnego i pedikalpowego.

    U trylobitów tradycyjnie rozróżnia się 3 tagmy: głowę, tułów i pygidium, jednak podział ten bazuje wyłącznie na budowie grzbietowego egzoszkieletu. Przy zastosowaniu ściślejszych definicji należy uznać ciało trylobitów za zbudowane z jednej tagmy, a wymienione wcześniej uznać za psuedotagmy.

    Pygidium, pigidium (gr. pygidion – zwężony tył) – wieloznaczny termin stosowany w zoologii dla określenia końcowego odcinka ciała lub odwłoka niektórych zwierząt bezkręgowych, a w szczególności:Idiosoma – część ciała roztoczy (Acari), na którą składa się podosoma (segmenty z odnóżami krocznymi) i opistosoma (tylne segmenty, bez odnóży).

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Tagma w The Free Dictionary by Farlex. [dostęp 2014-01-01].
    2. Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalne, systematyki i filogenezy. Wyd. 3. Warszawa: PWN, 2005.
    3. Tagmatyzacja w słowniku terminów biologicznych PWN. [dostęp 2014-01-01].
    4. Alessandro Minelli, Giuseppe Fusco, Nigel C. Hughes. Tagmata and segment specification in trilobites. „Special Papers in Palaeontology”. 70, s. 31-43, 2003. 
    5. James C. Lamsdell. Revised systematics of Palaeozoic 'horseshoe crabs' and the myth of monophyletic Xiphosura. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 167 (1), s. 1–27, 2013. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2012.00874.x. ISSN 0024-4082. 
    Ontogeneza, rozwój osobniczy (gr. on, ontos – byt, genesis – pochodzenie) – nauka zajmująca się rozwojem organizmu – zespołem przemian zachodzących w ciągu życia organizmu – od momentu jego powstania w procesie rozmnażania do zakończenia rozwoju.Sześcionogi (Hexapoda) – takson obejmujący zwierzęta o sześciu odnóżach krocznych, zamieszkujące środowisko lądowe i wtórnie przystosowane do środowiska wodnego, występujące na całej Ziemi.




    Warto wiedzieć że... beta

    Tagmatyzacja – ewolucyjny proces różnicowania się metamerów i ich skupiania się, doprowadzający do powstania tagm. Jednym z procesów tagmatyzacji jest cefalizacja.
    Trylobity (†Trilobita, z gr. treis ‘trzy’ + lobos ‘płat’) – gromada wymarłych morskich stawonogów o owalnym i spłaszczonym grzbietobrzusznie ciele, z wyraźnie wyróżnioną częścią głowową, tułowiową i ogonową. Od strony grzbietu przykryte wapiennym pancerzem. Dwie głębokie bruzdy wzdłuż dłuższej osi ciała dzielą optycznie jego powierzchnię na trzy płaty (stąd nazwa gromady). Pojawiły się w połowie wczesnego kambru, a wymarły z końcem permu.
    Głowotułów, cefalotoraks (cephalothorax) - pierwszy odcinek ciała skorupiaków i pajęczaków. Jest połączony z odwłokiem. Powstał w drodze ewolucji, ze zrośnięcia różnej, w zależności od taksonu, liczby segmentów. U pajęczaków odnóża (6 par, w tym 4 kroczne) umieszczone są tylko na głowotułowiu.
    Metamery, pierścienie ciała, czasami nazywane somitami – występujący u niektórych zwierząt dwubocznie symetrycznych szereg powtarzających się odcinków ciała o pierwotnie podobnej (homonomicznej) budowie. Wyraźnie widoczne metamery występują m.in. u pierścienic (Annelida) i owadów (Insecta). W przypadku wieloszczetów (Polychaeta) wszystkie metamery (oprócz płatu głowowego oraz odbytowego) zawierają te same narządy.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Szczękoczułkowce (Chelicerata syn. Arachnomorpha, Cheliceromorpha) - podtyp stawonogów. Ich cechą charakterystyczną jest brak wyodrębnionej głowy (mają głowotułów) i brak czułków, których funkcję przejęły dwie pary przekształconych odnóży, tzw. przysadki gębowe. Podtyp obejmuje ok. 65 tys. gatunków zwierząt zamieszkujących morza, lądy i wody słodkie. Większość szczękoczułkowców to organizmy lądowe, niektóre wtórnie przystosowały się do życia w wodzie.
    Szkielet zewnętrzny (egzoszkielet) – szkielet znajdujący się na zewnątrz ciała. Szkielet taki posiadają mięczaki i stawonogi. Podobnie jak endoszkielet, dostarcza on twardego oparcia i zaczepu dla mięśni, umożliwiając poruszanie się. Ponadto pełni funkcję ochronną. Ograniczeniem wynikającym z posiadania egzoszkieletu, jest ograniczenie wzrostu. Rozwiązaniem jest proces linienia.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.738 sek.