• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tablice pamiątkowe Tchorka w Warszawie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej wprowadzony na terytorium państwowym Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).Mokotów – lewobrzeżna dzielnica Warszawy na południu miasta, leżąca po obu stronach skarpy wiślanej (Górny i Dolny Mokotów).
    Przykład tablicy wmurowanej w ścianę budynku. Gmach Ministerstwa Edukacji Narodowej (al. J. Ch. Szucha 25)
    Przykład tablicy wolno stojącej. Park im. Edwarda Szymańskiego (ul. Wolska 122/124)
    Przykład tablicy umieszczonej na zachowanym fragmencie muru z czasów okupacji (al. „Solidarności” 83/89)
    Przykład tablicy upamiętniającej martyrologię ludności żydowskiej (ul. Żelazna 103)
    Metalowa tabliczka wskazująca opiekuna miejsca pamięci (Hale Mirowskie)

    Tablice pamiątkowe Tchorka w Warszawietablice pamiątkowe o wspólnym wzorze, stworzone na podstawie projektu Karola Tchorka z 1949 roku, upamiętniające znajdujące się w Warszawie miejsca walk i męczeństwa z czasów II wojny światowej.

    Rada Narodowa m. st. Warszawy (obiegowo również: Stołeczna Rada Narodowa) – terenowy organ władzy państwowej i podstawowy organ tzw. samorządu społecznego istniejący w Warszawie i w województwie stołecznym warszawskim odpowiednio w latach 1944–1990 i 1975–1990.Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku (przed wojną obejmowała także wschodnie rejony MSI dzisiejszej Woli i Ochoty: zachodnia część Muranowa - rejon MSI Nowolipki, zachodnia część Śródmieścia Północnego - w tym część Mirowa, część Śródmieścia Południowego - dzisiejszy fragment rejonu MSI Filtry). Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.

    Tablice były stawiane w różnych punktach Warszawy począwszy od lat 50. XX wieku. Wiele z nich uległo jednak zniszczeniu w trakcie wyburzeń domów oraz modernizacji i rozbudowy miejskiej sieci komunikacyjnej. W 2013 roku w granicach administracyjnych Warszawy znajdowało się ponad 160 tablic Tchorka. Stanowią one jeden z najbardziej charakterystycznych elementów pejzażu stolicy.

    Hale Mirowskie – bliźniacze hale, pierwotnie nazywane Hallami Targowymi, znajdujące się na warszawskim Mirowie na pl. Mirowskim 1 (stąd ich potoczna nazwa).Biurokracja (od słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, lub ogół ludzi zajmujących się administrowaniem. Pojęcie to oznacza oderwanie władzy od obywateli, czy wręcz urzędników podejmujących szkodliwe decyzje dla społeczeństwa.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 2 Wygląd
  • 3 Spis istniejących tablic
  • 3.1 Bielany
  • 3.2 Mokotów
  • 3.3 Ochota
  • 3.4 Praga-Południe
  • 3.5 Praga-Północ
  • 3.6 Rembertów
  • 3.7 Śródmieście
  • 3.8 Targówek
  • 3.9 Ursynów
  • 3.10 Wawer
  • 3.11 Wesoła
  • 3.12 Wilanów
  • 3.13 Włochy
  • 3.14 Wola
  • 3.15 Żoliborz
  • 4 Przykłady utraconych tablic Tchorka
  • 5 Uwagi
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Adam Józef Borkiewicz ps. „Leszczyński”, „Poleski” (ur. 17 marca 1896 w Bąkowej Górze, zm. 29 grudnia 1958 w Warszawie) – żołnierz Legionów Piłsudskiego, pułkownik piechoty Wojska Polskiego, członek Komendy Głównej Armii Krajowej, historyk wojskowości. Jako pierwszy historyk podjął się opisania przebiegu powstania warszawskiego.Pawiak – nieistniejące obecnie więzienie śledcze w Warszawie, popularnie zwane Pawiakiem (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się jedna z bram wjazdowych), zbudowane w latach 1830−1836 według projektu znanego warszawskiego architekta Henryka Marconiego. W latach okupacji niemieckiej 1939−1944 największe niemieckie więzienie w Generalnym Gubernatorstwie.

    Historia[]

    Po wyzwoleniu Warszawy w styczniu 1945 powracający do zrujnowanego miasta mieszkańcy spontanicznie upamiętniali miejsca walk i egzekucji z okresu niemieckiej okupacji i powstania warszawskiego, stawiając w ich miejscach krzyże i prowizoryczne tablice. Po pewnym czasie władze rodzącej się Polski Ludowej postanowiły nadać tym działaniom bardziej oficjalny i zorganizowany charakter. Zadanie oznaczania miejsc pamięci powierzono Obywatelskiemu Komitetowi Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, powołanemu przy Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy. W drugiej połowie lat 40. komitet przystąpił do upamiętniania miejsc walk i męczeństwa za pomocą tablic wykonanych według jednolitego wzoru. W miejscach pamięci zaczęto wówczas stawiać blaszane tablice w kolorze czarnym, na których białą farbą namalowany był krzyż i krótki opis upamiętnianego wydarzenia.

    Wybrzeże Kościuszkowskie – powstający od 1824 roku dwupoziomowy bulwar znajdujący się w lewobrzeżnej Warszawie, nad Wisłą. Stanowi część Powiśla. W 1914 założono tu park. Obecna nazwa została nadana w 1916 i upamiętnia Tadeusza Kościuszkę.Ulica Puławska - ulica w Warszawie i Piasecznie zaczynająca się (według numeracji) w dzielnicy Mokotów, a kończąca na granicy administracyjnej miasta Warszawa. W tym miejscu styka się z ulicą Puławską w Piasecznie, która zaczyna się w Piasecznie od rynku miejskiego i kończy na administracyjnej granicy gminy Piaseczno.

    W 1948 roku Stowarzyszenie Architektów Polskich na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki ogłosiło ogólnopolski konkurs na projekt formy oznaczenia miejsc walk i męczeństwa. Został on rozstrzygnięty rok później. Pierwszą nagrodę otrzymał warszawski artysta rzeźbiarz Karol Tchorek i zaprojektowany przez niego typ tablicy-płaskorzeźby – kutej w szarym piaskowcu, z krzyżem maltańskim pośrodku. Projekt Tchorka został wybrany ze względu na prostotę oraz uwypuklenie centralnego napisu poprzez jego umiejętne wkomponowanie w symbol krzyża maltańskiego. Począwszy od lat 50. tablice projektu Tchorka były licznie stawiane w miejscach pamięci znajdujących się na terenie Warszawy i w miejscowościach podwarszawskich (m.in. w Markach i Kolonii Opacz). Ostatnie tablice były instalowane jeszcze w połowie lat 80., a nawet w roku 1994. Zdaniem Elli Chmielewskiej zrosły się one z pejzażem miasta do tego stopnia, iż często są traktowane nie jako dzieła sztuki, lecz jako swoisty element systemu informacji miejskiej.

    Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.Siły niemieckie w powstaniu warszawskim – opis struktury, uzbrojenia i liczebności niemieckich formacji wojskowych i policyjnych, uczestniczących bezpośrednio w tłumieniu powstania warszawskiego 1944 roku.

    W 1962 roku Obywatelski Komitet Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa zaproponował powierzenie młodzieży patronatów nad poszczególnymi miejscami pamięci. Obecnie większość tablic posiada swojego opiekuna. Funkcję tę pełnią najczęściej szkoły, instytucje publiczne, zakłady pracy, organizacje społeczne oraz zrzeszenia zawodowe.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

    Tchorek uważał, że dokładne projekty liternictwa i lokalizacji tablic stanowią integralną część formy artystycznej. Zależało mu w szczególności, aby tablice jego projektu – stawiane często na miejscach walk i męczeństwa, które wcześniej samorzutnie upamiętnili mieszkańcy stolicy – mimo swej wystandaryzowanej formy w możliwie maksymalnym stopniu odzwierciedlały pamięć historyczną warszawiaków. W tym celu podczas pracy posługiwał się fotografiami poprzednich form upamiętnienia, ich opisami, szkicami sytuacyjnymi, a nawet zapisami w pamiętnikach. Na proces upamiętniania miejsc walk i męczeństwa wpływało jednak wiele czynników, w tym naciski natury politycznej. Pierwotnie zaprojektowany przez Ewę Śliwińską centralny napis o treści: „Miejsce uświęcone męczeńską krwią Polaków walczących o wolność” zamieniono w trakcie realizacji projektu na: „Miejsce uświęcone krwią Polaków walczących o wolność ojczyzny”. Kształt tablic oraz napisy informujące o upamiętnianych wydarzeniach także wielokrotnie modyfikowano bez wiedzy i zgody artysty. Ten stan rzeczy stał się przyczyną długotrwałego konfliktu Tchorka z peerelowską biurokracją. Dopiero w 1968 roku został rozstrzygnięty na jego korzyść spór z Pracownią Sztuk Plastycznych o prawa autorskie, nadzór wykonawczy oraz wynagrodzenie za szczegółową dokumentację liternictwa dla 51 tablic i 35 monolitów.

    Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej (1941-1945) – około 5,7-milionowa grupa żołnierzy Armii Czerwonej, wziętych do niewoli przez wojska niemieckie w trakcie działań wojennych prowadzonych na froncie wschodnim II wojny światowej w latach 1941-1945.Franz Kutschera (ur. 22 lutego 1904 w Oberwaltersdorf w Dolnej Austrii, zm. 1 lutego 1944 w Warszawie) – Austriak, SS-Brigadeführer und Generalmajor der Polizei, Dowódca SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa podczas okupacji niemieckiej w Polsce, zwany katem Warszawy; zbrodniarz nazistowski.

    Niełatwo określić, ile znajdujących się w Warszawie miejsc walk i męczeństwa upamiętniono tablicami projektu Tchorka. Marian Gajewski podawał, iż do 1979 roku na terenie stolicy zainstalowano 448 tego typu tablic. Wiele tablic erygowanych w latach 50. i 60. uległo jednak zniszczeniu w trakcie wyburzeń domów oraz modernizacji i rozbudowy miejskiej sieci komunikacyjnej. Pod koniec 1983 roku w stolicy znajdowało się wciąż ok. 200 tablic Tchorka. W swoim rejestrze z 1987 roku Stanisław Ciepłowski oceniał ich liczbę na ok. 180. W niniejszym artykule opisanych jest 165 tablic znajdujących się w granicach administracyjnych miasta stołecznego Warszawy.

    Egzekucje w ruinach getta warszawskiego (1943-1944) – masowe egzekucje polskich więźniów politycznych oraz osób narodowości żydowskiej dokonywane potajemnie przez okupantów niemieckich w ruinach getta warszawskiego.Juliusz Powałkiewicz, pseud. Paweł, Smok (ur. 6 marca 1925 w Lublinie) – polski autor książek historycznych i żołnierz AK, działacz kombatancki.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Egzekucje uliczne w Warszawie (1943-1944) – masowe egzekucje polskich zakładników przeprowadzane przez okupantów niemieckich na ulicach Warszawy.
    Batalion im. Stefana Czarnieckiego, lub od pseudonimu dowódcy Batalion "Gozdawa" - oddział bojowy Armii Krajowej walczący w powstaniu warszawskim na Starym Mieście, a od września w Śródmieściu.
    Park im. Edwarda Szymańskiego w Warszawie – park miejski znajdujący się na warszawskiej Woli. Jest otoczony ulicami Elekcyjną (odcinającą go od parku im. gen. Józefa Sowińskiego), Wolską, aleją Prymasa Tysiąclecia i ulicą Górczewską. Jego powierzchnia to 27 ha. Został założony w 1974 r., patronem parku jest poeta robotniczy pochodzący z dzielnicy Wola – Edward Szymański. Na terenie parku znajdują się kaskady wodne, fontanny, siłownia, skatepark, popiersie patrona, staw "Oczko" oraz dwa nowe place zabaw.
    7 Pułk Piechoty Legionów „Garłuch” – jednostki wojskowe samodzielnego VIII rejonu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej działające w Polsce w okresie okupacji niemieckiej oraz walczące w okresie powstania warszawskiego.
    Forma w dziedzinie sztuki oznacza te jej właściwości, które związane są z kształtem (np. rzeźba, architektura), konstrukcją (układem) zapisu (np. poezja, powieść, muzyka). Nie mając bezpośrednio wpływu na treść dzieła sztuki, decyduje jednak o wyborze sposobu w jaki dzieło sztuki jest rejestrowane i przekazywane odbiorcy.
    Koszary Wołyńskie (także: Koszary Artylerii Koronnej) – nieistniejący zabytek architektury wojskowej w Warszawie. Budynek stał przy ul. Zamenhoffa 19 na rogu z ul. Gęsią (pierwotnie nosił adres Dzika Nr 2317). Wybudowany w latach 1784-92 jako koszary Regimentu Artylerii Koronnej i Korpusu Inżynierów Koronnych, w okresie rozbiorów mieścił m.in. koszary Wołyńskiego Pułku Lejb-gwardii. Od połowy XIX wieku do 1939 mieścił więzienie wojskowe, a w czasie II wojny światowej siedzibę Judenratu warszawskiego getta. Wypalony budynek rozebrano w połowie lat 60., obecnie w jego miejscu stoi siedziba Muzeum Historii Żydów Polskich.
    Marki – miasto położone w powiecie wołomińskim, w woj. mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej na północny wschód od Warszawy, wzdłuż drogi krajowej nr 8 (europejskiej nr 67) na Białystok (aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego). Przez Marki przepływają: rzeka Długa (Kanał Markowski) oraz rzeka Czarna, uchodzące do kanału Żerańskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.058 sek.