• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sztuka olmecka

    Przeczytaj także...
    Jadeit – minerał z gromady krzemianów łańcuchowych, zaliczany do grupy piroksenów. Minerał należy do grupy minerałów rzadkich.Przed dotarciem Krzysztofa Kolumba do Ameryki i podbojem tego kontynentu dokonanym przez hiszpańskich konkwistadorów była to ziemia zamieszkana przez autochtoniczne ludy, które wytworzyły własne cywilizacje. Najstarsze ślady pobytu człowieka na terenach Ameryki odnaleziono w Tepexpan i Tlapacoya w Meksyku oraz w jaskini Pikimachay koło Ayacucho w Peru. Są to ślady datowane na 20 tysięcy lat p.n.e. Zazwyczaj przyjmuje się, że pierwsi ludzie na tereny Ameryki przybyli z Azji, przez Cieśninę Beringa, około 25-30 tysięcy lat temu. Rozwój różnych kultur tego obszaru uważa się za niezależny od rozwoju kultur Eurazji. Jednak nasza wiedza o początkach i źródłach rozwoju nadal jest niewielka. Pewnym jest, że zapoczątkowała ją chwila przejścia z koczowniczego trybu życia na osiadły, podjęcie uprawy kukurydzy oraz ziemniaka (Peru). Najstarsze cywilizacje obszaru Ameryki związane są z rytmem uprawy kukurydzy. Kalendarz świąt, odprawianych rytuałów, składania ofiar opiekuńczym bogom, podporządkowane były różnym etapom wzrostu tej rośliny. Mity interpretowały rzeczywistość, wyjaśniały zdarzenia towarzyszące życiu człowieka. Sztuka obrazująca mity miała za zadanie stworzyć wyobrażenie bogów, potrzebne przedmioty kultu. Jej twórcami byli przedstawiciele stanu kapłańskiego. Dzieła tworzone były w izolacji, przy zachowaniu niezbędnych rytuałów. Tkwiła w nich magiczna siła symbolu, wyrażona przez kolor, użyty materiał (np. jadeit był kamieniem przynoszącym szczęście, z niego wykonywano symboliczne serce posągów; kolor czerwony należał do boga deszczu Tlaloca a czarny do Tezcatlipoki, użycie czarnego i czerwonego razem znaczyło wiedzę).
    Cegła suszona (określana często w rozmaitych językach w tym w angielskim i w polskim terminem adobe, pochodzącym z języka hiszpańskiego) – podstawowy, obok drewna i kamienia, materiał budowlany używany w rejonach świata o gorącym klimacie. Cegła ta jest suszona na słońcu i nie jest dodatkowo wypalana.
    Głowa olmecka - skansen w La Venta

    Ślady osad ludzkich w Ameryce, szacowane na lata 1600-900 p.n.e., znalezione na obszarach Wyżyny Meksykańskiej, przylegających do Zatoki Meksykańskiej. Zamieszkiwały je plemiona indiańskie Olmeków, prowadzących pierwotnie na wpół koczowniczy tryb życia. Nie znali koła i nie używali zwierząt jucznych. Trudnili się rybołówstwem, myślistwem, także rolnictwem. Uprawiali dynię, bawełnę, a głównie kukurydzę, której początki uprawy w Ameryce szacuje się na ok. 2700 r. p.n.e. Posiadali też umiejętność tkactwa i garncarstwa.

    Wierzenia Olmeków – związane są z kultem szamańskim. Olmekowie wierzyli, że każdy człowiek, każde zwierzę ma duszę. Człowiek w swojej duszy ma ducha zwierzęcia. Najważniejszym zwierzęciem dla Olmeków był jaguar. Uosabiał on siły nadprzyrodzone, boga, przodka Olmeków, był drugim "ja" szamana. W wyobrażeniach kultowych spotykana jest także postać półczłowieka, półjaguara. Wiele obrzędów religijnych skupiało się wokół tego zwierzęcia. Innym bogiem olmeckim był Pierzasty Wąż, opiekun przynoszący szczęście, zapewniający pomyślność. Olmekowie są jednocześnie prekursorami religii związanej z panteonem bóstw. Możliwe, że wiązało się to z powstaniem pierwszych miast-państw o teokratycznym charakterze i tworzeniem się struktur tego społeczeństwa. Religia wyznawana przez Olmeków była ściśle związana z sztuką a zwłaszcza z rzeźbą. Stąd zachowanych wiele wyobrażeń bogów, kapłanów olmeckich (głowy olmeckie znalezione w La Venta). O samym rytuale religijnym wiemy niewiele. Przez badaczy podejmowane są próby opisania wiary tego starożytnego ludu, są to jednak informacje niepełne. Wiele zagadek związanych z tym okresem historii Mezoameryki najprawdopodobniej nigdy nie zostanie wyjaśnionych. Wiadomo jednak, że część wierzeń olmeckich przetrwała, najprawdopodobniej w nieco zmodyfikowanej formie, w wierzeniach Tolteków i Azteków. W publikacji A Study of Olmec Iconography opublikowanej w 1971 r. przez Petera Dawida Joralemona zostało wymienionych 10 bogów olmeckich, jednak niewiele informacji o nich zachowało się do naszych czasów. Wymienieni w tej publikacji bogowie to:La Venta – jedno ze stanowisk archeologicznych związanych ze kulturą Olmeków położone w Meksyku, w stanie Tabasco.

    Sztuka Olmeków[]

    Początki sztuki olmeckiej datowane są na 1200 r. p.n.e., najważniejsze stanowiska archeologiczne związane z Olmekami to La Venta, Tres Zapotes, San Lorenzo Tenochtitlán oraz Cerro de las Mesas. Badania dowodzą, że nie są to ośrodki jednorodne etnicznie, ale cechą wspólną są pozostawione rzeźby twarzy ludzkich. Wszystkie, bez względu na użyty materiał (kamień, jadeit, glina) mają podobne, negroidalne rysy twarzy. Z kulturą olmecką związane są ogromne głowy wykonane w kamieniu (są to najprawdopodobniej wizerunki kapłanów Jaguara).

    Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).Sztuka toltecka – po upadku Teotihuacanu na terenach Meksyku powstał nowy ośrodek kultu religiiijnego Tula (Tollan). Była to stolica Tolteków. Miasto powstało w IX wieku, jego upadek datowany jest na drugą połowę XII wieku. Zdaniem wielu badaczy zajmujących się historią Mezoameryki (wśród nich pogląd ten głosi kronikarz Bernardino de Sahagún), Toltekowie to potomkowie mieszkańców Teotihuacanu, którzy opuścili zniszczone miasto. Są też teorie mówiące, że byli oni potomkami koczowniczych plemion, które w VII wieku napadły miasto, a następnie osiedliły się w jego granicach i nauczyły rzemiosła. Toltek w dawnych tekstach to synonim artysty, człowieka, który potrafi wytwarzać z gliny i kamienia dzieła sztuki. Badania archeologiczne potwierdzają związki kulturowe Teotihuacanu z Tulą. Wśród zachowanych zabytków znajdują się ruiny świątyni Tlahuizcalpantecuhtli (Gwiazdy Zarannej – magiczne określenie imienia Quetzalcoatla). Jest to pięciostopniowa piramida schodkowa poprzedzona placem ceremonialnym z kolumnadą u stóp piramidy. Kolumny pokryte reliefem to najprawdopodobniej ruiny sali kolumnowej, spełniającej funkcję przedsionka. Sala miała szerokość 15,0 m i długość 55,0 m. Z niej na najwyższy taras prowadzą szerokie schody. Na szczycie piramidy stała świątynia poprzedzona portykiem, z którego zachowały się dwie kolumny w kształcie węży. (Toltekowie uważani są za twórców kolumn w kształcie węży, których głowy ułożone są na ziemi, a ogony skierowane pionowo w górę). Potężne (pięciometrowej wysokości) pomniki atlantów podtrzymywały dach świątyni. Posągi atlantów (tolteckich wojowników) wykonane są z czterech bloków kamiennych ściśle połączonych ze sobą. Na ich piersiach widnieją wyobrażenia słonecznego motyla, symbolu boga – Słońca. Wnętrze świątyni to kwadratowa sala o boku 28,0 m. Wśród ruin zachowanych w Tule znajdują się jeszcze dwie inne piramidy (jedna z nich była poświęcona najprawdopodobniej Quetzalcoatlakowi) oraz dwa boiska do gry w pelotę. Sztuka Tolteków cechowała się dużą dekoracyjnością. Boki tarasów świątynnych piramid zdobione były licznymi reliefami. Fryz zwany murem węży przedstawia węże pożerające czaszki i ręce ludzkie. Inny fryz wyobraża postacie Quetzalcoatla, jaguary, kojoty i orły pożerające ludzkie serca (z Tulą wiąże się początki składania ofiar z ludzi). W okresie tolteckim pojawiły się także rzeźby leżących postaci, podtrzymujących naczynia ofiarne na łonie (tzw. Chacmool). Do osiągnięć sztuki tolteckiej zaliczyć należy opanowanie obróbki metali (złota, miedzi i srebra) oraz udoskonalenie techniki wykonywania mozaik i inkrustacji turkusami, muszlami perłowymi. W okresie świetności kultury tolteckiej jej wpływy obejmowały znaczną część Wyżyny Meksykańskiej. Po jej upadku (Tula została zniszczona przez Chichimeków w 1168 r.) spadkobiercami tej kultury byli Aztekowie i Majowie.

    Z okresem rozwoju kultury olmeckiej związane jest powstanie religii wraz z panteonem bóstw przejętych później z różnymi modyfikacjami przez inne kultury Ameryki, narodziny państwa teokratycznego i hierarchizację społeczeństwa. Sądząc po ilości wyobrażeń ważną postacią związaną z mitologią olmecką był jaguar, najprawdopodobniej symbol sił natury. Przedstawiano go jako całą postać, głowę, paszczę lub człowieka z głową jaguara o ludzkiej twarzy. W La Venta odnaleziono maskę jaguara wykonaną jako mozaika z serpentynu. Zagadkowe jest ukrycie jej pod grubą warstwą cegieł (adobe). Pod cegłami natrafiono na warstwę 47 siekier z serpentynitu ułożonych na krzyż, na mozaice. Wśród znalezisk olmeckich natrafiono także na drobne wyroby: biżuterię, posążki i figurki zwierząt wykonane w bazalcie, nefrycie, jadeicie oraz serpentynicie.

    Serpentynit – skała metamorficzna utworzona w strefie epi metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia, powstała w wyniku metasomatozy hydrotermalnej. Nazwa pochodzi od minerałów serpentynowych, które są głównym składnikiem tej skały. Opisana w 1823 roku przez A. von Humbolta (łac. serpens – żmija, wąż – z uwagi na ich częste plamiste zabarwienie, a także żyłkową i falistą budowę).Sztuka Majów – rozwijała się w trzech etapach określanych jako okres preklasyczny, pomiędzy 1500 p.n.e. a 200 n.e., kiedy to ukształtowały się zręby ich kultury; klasyczny, trwający od ok. 200 r. do ok. 850 r; i okres postklasyczny, trwający od 850 r. do podboju dokonanego przez hiszpańskich konkwistadorów. Największy rozkwit sztuki Majów datowany jest na lata 700 – 800 w fazie pierwszej i 1000 r. – 1200 r. w fazie drugiej. Majowie na tereny przez nich zamieszkane przybyli już w I tysiącleciu p.n.e. Jednak, na podstawie prowadzonych wykopalisk stwierdzono, że przez pierwsze wieki, największy wpływ na sztukę rozwijającą się w tym regionie, wywierały sztuka olmecka, ośrodek w Teotihuacanie oraz sztuka Totonaków. Sztuka Majów, podobnie jak sztuka innych plemion prekolumbijskiej Ameryki była mocno związana z religią. Ze względów historycznych, geograficznych i kulturowych tereny zamieszkane przez Majów dzieli się na ogół na trzy obszary:

    Z tego okresu pochodzą też najstarsze stele kamienne i ołtarze. Olmekowie wznosili też platformy i postumenty z ubitej ziemi, często zmieszanej z cegłami adobe, przykryte płytami kamiennymi. Najstarsza piramida schodkowa została odkryta w Cuicuilco (w Meksyku). Jest to budowla na planie koła o średnicy 135,0 m i wysokości 20,0 m, na szczycie stał ołtarz lub świątynia. Piramida schodkowa pobudowana została także w La Venta. Niezbyt dokładnie jest znana rola tych piramid. Wiązane są najczęściej z symbolem nieba – siedziby bogów. Jednak po odkryciu w latach 1949-1952, pod piramidą Świątyni Inskrypcji w Palenque grobowca pogląd ten nie może być uznawany za ostateczny. Z regionem Oaxaca (ok. 800 r. p.n.e.) wiąże się powstanie pisma "glificznego", jeszcze nie w pełni odczytanego. Stąd kultura Olmeków jest słabo rozpoznana.

    Sztuka Zapoteków i Mixteków – czas powstania sztuki Zapoteków datowany jest na początki II w. p.n.e. i związany jest z wpływami sztuki olmeckiej. Rozwój związany jest z wybrzeżem Oceanu Spokojnego z terenami zajmowanymi obecnie przez stan Oaxaca w Meksyku. Na tym terenie powstały centra kulturalne w miejscowości Monte Albán oraz, nieco później, w miejscowości Mitla. Najstarsze zabytki związane są z ceremoniałem pogrzebowym oraz z rozwojem astronomii. Największy rozkwit Monte Albán pod panowaniem Zapoteków przypada na III – VII w., później miasto zajęli Mixtekowie. Miasto powstało na sztucznie wyrównanym terenie. Budowle Zapoteków wznoszone były na obszarze aktywnym sejsmicznie, stąd ich cechą charakterystyczną jest rozłożystość, masywność.Sztuka Azteków – czas trwania i rozwoju to okres od XIII wieku do początków XVI wieku. Najważniejszym ośrodkiem kultury założonym przez Azteków było miasto Tenochtitlan założone na wyspach na jeziorze Texcoco. Było to trzecie centrum ceremonialne Mezoameryki (po Teotihuacán i Tule). Plemiona cziczimeckie, które podbiły tereny centralnego płaskowyżu, przejęły ich dorobek kulturalny. Przez syntezę z własnymi obyczajami, doświadczeniami stworzyły nowe, niepowtarzalne wartości. Artyści azteccy preferowali rzeźbę w twardym kamieniu. Do dorobku ich sztuki należą pełne ekspresji przedstawienia bogów, wojowników, kapłanów. Do częstych tematów należą figurki zwierząt: ropuch, węży, małp i drapieżnych kotów. Do najbardziej monumentalnych pomników epoki należy Kamień Słońca (Piedra del Sol), kalendarz aztecki. Ten ważący ok. 24 tony kamień został ułożony poziomo tak, że odczyt jest możliwy tylko z piramid. Płaszczyzna o średnicy 3,5 m pokryta jest reliefami o symbolicznym znaczeniu. W centrum umieszczono znak "poczwórnego ruchu" przedstawiający cztery słońca poprzednich epok i znak współczesnej epoki oraz symbole czterech stron nieba. Za nimi, po obwodzie umieszczono symbole dwudziestu dni. Kamień otaczają dwa węże – znak przemijającego czasu.

    Zanikła ok. 400 lat p.n.e. Na jej podstawach rozwinęły się późniejsze kultury tworzone przez mieszkańców Teotihuacanu, Zapoteków, Azteków, Tolteków i Majów.

    Zobacz też[]

  • Meksyk
  • sztuka prekolumbijska
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Oaxaca – stan w południowym Meksyku. Graniczy ze stanami: Guerrero (na zachodzie), Puebla (na północnym zachodzie), Veracruz (na północy), Chiapas (na wschodzie). Na południu Oaxaca sąsiaduje z Oceanem Spokojnym.San Lorenzo Tenochtitlán – najstarszy ośrodek cywilizacji Olmeków położony w południowo-wschodniej części meksykańskiego stanu Veracruz, w okolicach dzisiejszej wioski San Lorenzo, nad rzeką Coatzacoalcos. W skład San Lorenzo Tenochtitlán wchodzi kilka stanowisk archeologicznych, z czego najważniejsze z nich to: San Lorenzo, Tenochtitlán i Potrero Nuevo. Obok La Venty i Tres Zapotes było to jedno z trzech najważniejszych olmeckich miast.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Nefryt (gr. nephros – nerka) – nazywany także żadem amfibolowym. Jest to skała metamorficzna utworzona w wyniku wielu skomplikowanych procesów metasomatycznych oraz związanych z tektoniką uskokową i działalnością ciśnień kierunkowych tzw. stressu. Jest skałą prawie monomineralną utworzoną w większości z amfiboli wapniowo żelazowo - magnezowych szeregu aktynolitu tj. tremolit i znacznie rzadziej ferroaktynolit. Barwa nefrytu jest od białej do ciemno-, a nawet czarnozielonej, oraz czasami bywa czerwonawa w wyniku utleniania żelaza w złożach pochodzenia eluwialnego i postglacjalnego. Cechą charakterystyczną dla nefrytu jest jego tekstura, która w niektórych przypadkach może być mylonityczna lub afanitowa. Badania mikroskopowe ujawniają budowę, która polega na przerastaniu się wzajemnym mikrowłókien aktynolitu na dwa sposoby - poprzeczny i podłużny. Nazwa nefryt pochodzi od greckiego słowa nephros oznaczającego nerkę. Skała według starożytnych wierzeń miała właściwości lecznicze w schorzeniach nerek.
    Wyżyna Meksykańska (hiszp. Gran Altiplanicie Mexicana) - śródgórska wyżyna w południowej części Ameryki Północnej. Położona na terytorium Meksyku i południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, pomiędzy Sierra Madre Zachodnią i Sierra Madre Wschodnią. Od południa wyżynę zamyka Kordyliera Wulkaniczna. Powierzchnia. ok. 1,2 mln km².
    Zatoka Meksykańska (ang. Gulf of Mexico, hiszp. Golfo de México) – zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej. Leży między półwyspami Jukatan i Floryda, od otwartego oceanu i Morza Karaibskiego ogradza ją wyspa Kuba. Z akwenem Morza Karaibskiego połączone jest przez Cieśninę Jukatańską, a z otwartym oceanem – Cieśniną Florydzką. Kraje leżące nad zatoką to Kuba, Meksyk i Stany Zjednoczone.
    Pismo ideograficzno-fonetyczne – system pisma w którym obok siebie występują symbole oznaczające całe morfemy i pewne pojęcia (ideogramy) oraz symbole oznaczające dźwięki.
    Tres Zapotes – stanowisko archeologiczne we wschodnim Meksyku, w pobliżu Zatoki Meksykańskiej, w stanie Veracruz, położone na zachód od miasta Santiago Tuxtla. Tres Zapotes, będące jednym z głównych ośrodków miejskich Olmeków (obok San Lorenzo Tenochtitlán i La Venta), zamieszkiwane było przez ponad dwa tysiąclecia (od 1500-1200 roku p.n.e. do 1000-1200 roku n.e.).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.