• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Szpeciele

    Przeczytaj także...
    Czarcia miotła – rodzaj potworności roślin objawiający się powstaniem wyrośla, będącego gęstym skupieniem silnie rozgałęzionych, nienormalnie rozwiniętych pędów płonnych. Czarcie miotły występują na drzewach i krzewach – zarówno liściastych, jak i iglastych. Na jednym drzewie czy krzewie może występować więcej niż jedna, przy czym liczniej występując mogą spowodować obumarcie rośliny. Powstają wskutek zahamowania rozwoju pędu głównego i patologicznego rozwoju wszystkich pąków bocznych (normalnie rozwijają się tylko niektóre z nich). Bezpośrednimi przyczynami takiego zaburzonego rozwoju pędów są:Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (Roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.
    Wielkopąkowiec porzeczkowy (Cecidophyopsis ribis syn. Cecidophyes ribis, Eriophyes ribis, Phytoptus ribis) - gatunek roztocza z nadrodziny Eriophoidea. Szkodnik żerujący głównie na porzeczce czarnej ale spotykany także na innych gatunkach porzeczki.
    Kształt ciała szpeciela
    Galasy na liściu czeremchy wywołane przez Phyllocoptes eupadi
    Deformacje liścia spowodowane przez Phyllocoptes populi

    Szpeciele, obrzęki (Eriophyoidea) – nadrodzina roślinożernych roztoczy charakteryzująca się obecnością dwóch par odnóży i odmiennym od pozostałych roztoczy wykształceniem narządów gębowych.

    Pajęczaki (Arachnida) – gromada stawonogów z grupy szczękoczułkowców. Obejmuje ponad 61 tys. gatunków sklasyfikowanych w kilkunastu rzędach.Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

    Morfologia[ | edytuj kod]

    Szpeciele są najmniejszymi roztoczami. Wielkość tych pajęczaków waha się w przedziale 0,08–0,30 mm. Ich ciało jest wrzecionowate, wydłużone, jasno ubarwione (zwykle białe lub słomkowo-kremowe).

    Metameria, segmentacja – podział ciała zwierząt dwubocznie symetrycznych wzdłuż głównej osi na szereg mniej lub bardziej niezależnych morfologicznie i fizjologicznie odcinków (metamerów) o powtarzającym się, pierwotnie podobnym planie budowy. Wyróżnia się metamerię zupełną obejmującą całe ciało i zewnętrzną lub wewnętrzną. Znaczne podobieństwo poszczególnych segmentów określa się mianem metamerii homonomicznej, a ich duże zróżnicowanie nazywane jest metamerią heteronomiczną.Galas, galasówka (łac. Galla) – patologiczna narośl powstała w wyniku rozrostu tkanki roślinnej na liściach, łodydze lub korzeniach. Powstaje w wyniku nakłucia tkanek i złożenia w ranie jaj przez galasówkowate (owady z rzędu błonkoskrzydłych). Funkcją tak utworzonych galasów jest ochrona żerujących wewnątrz larw.

    W przedniej części ciała występuje tarcza, narządy gębowe i odnóża. Narządy gębowe składają się z rostrum, pedipalp i sztylecików służących do nakłuwania roślin. Odwłok jest segmentowany.

    We wszystkich stadiach rozwoju posiadają jedynie dwie pary odnóży.

    Znaczenie gospodarcze[ | edytuj kod]

    Ślina szpecieli zawiera substancje powodujące u roślin odbarwienia lub deformacje liści, a także powstawanie wyrośli.

    Podskórnik gruszowy (Eriophyes piri) - gatunek roztocza z nadrodziny szpecielowate (Eriophoidea). Wielkość około 0,1-0,2 mm. Żeruje na takich rodzajach jak grusza, głóg czy irga.Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

    Szpeciele atakują przeważnie rośliny jednego lub kilku gatunków należących do tego samego rodzaju. Polską nazwę zawdzięczają deformacjom i uszkodzeniom jakie wywołują na roślinach żywicielskich, takim jak np. galasy, przebarwienia, zawijanie krawędzi liści, nabrzmiewanie pąków, czarcie miotły.

    Różkowiec lipowy (Eriophyes tiliae) - gatunek roztocza z nadrodziny Eriophoidea. Żeruje głównie na lipie. Pod wpływem jego obecności powstają na liściach wyraźne stożkowate narośla. W ciągu roku bytuje kilka pokoleń. Zimują samice ukryte w pąkach liściowych. Zwalczać można wiosną, gdy wychodzą na liście.Wirusy (łac. virus – trucizna, jad) – skomplikowane cząsteczki organiczne, nie mające struktury komórkowej, zbudowane z białek i kwasów nukleinowych. Zawierają materiał genetyczny w postaci RNA (wirusy RNA) lub DNA, wykazują jednak zarówno cechy komórkowych organizmów żywych, jak i materii nieożywionej.

    Wiele gatunków szpecieli to wektory grzybów, wirusów i mykoplazm, wywołujących choroby roślin.

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Wśród szpecieli wyróżniane są rodziny:

  • Diptilomiopidae
  • Eriophyidae – szpecielowate
  • Nalepellidae
  • Pentasetacidae
  • Phytoptidae
  • Wybrane gatunki[ | edytuj kod]

  • Abacarus hystrix
  • Abacarus acutatus
  • Aceria tulipae – przebarwiacz czosnkowy
  • Aculus fockeuipordzewiacz śliwowy
  • Aculus schlechtendalipordzewiacz jabłoniowy
  • Cecidophyopsis ribis – wielkopąkowiec porzeczkowy
  • Epitrimerus piri – wzdymacz gruszowy
  • Eriophyes laevis – kolbowiec olchowy
  • Eriophyes piripodskórnik gruszowy
  • Eriophyes tiliaeróżkowiec lipowy
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Entomologia stosowana. Barbara Wilkaniec (red.). Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego, 2009. ISBN 978-83-7160-538-3.
    2. Grażyna Soika, Gabriel Łabanowski. Szkodniki olszy. „Szkółkarstwo”. 04/2003. Plantpress Sp. z o.o. (pol.). [dostęp 2009-07-03]. 
    Wektor − w parazytologii i mikrobiologii lekarskiej organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny. Przykładem jest pchła szczurza, która przenosi pałeczki dżumy i może zakażać inne szczury lub ludzi.Grzyby (Fungi Juss.) R. T. Moore – królestwo należące do domeny jądrowców (Eucaryota). Dawniej, w zależności od ujęcia systematycznego takson ten miał rangę podkrólestwa (Fungi R.T. Moore, 1971), podtypu, (Fungi Engl. 1889) i klasy (Fungi Bartling, 1830).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.013 sek.